7 kere yıkıldı, 7 kere küllerinden yeniden doğdu: Hatay

6 Şubat sarsıntılarından 10 kent etkilendi. Lakin yıkımların büyük kısmı Maraş, Malatya, Adıyaman ve Hatay’da yaşandı. Bilhassa Hatay, bu kentler içinde yıkımın en fazla hissedildiği kent oldu çünkü kentin neredeyse yarısı ya enkaza döndü ya da hasar aldı.

Türkiye’nin en güneyinde Suriye hududunda yer alan kentin tarihi sarsıntılarla birlikte anılıyor. Şimdiye kadar kayıtlara geçmiş 30 sarsıntının yaşandığı Hatay’da, bunlardan yedisi kentin büsbütün yıkılmasına neden olmuş. Münasebetiyle 6 Şubat sarsıntıları ile Hatay’ın 8. sefer yıkıldığı söz ediliyor. Bundan evvel 7 defa yıkılan ve her seferinde yine kurulan Hatay’ın ‘küllerinden doğmayı bilen’ kent olduğu söylemi epey yaygın. Lakin tarihindeki zelzele gerçeğine karşın Hatay neden 7 defa yıkıldı? Hatay 8. sefer nasıl kurulacak? Daha evvel çokça yapılan kusurların tekrarlanmaması için ne gerekli?

Bu soruların yanıtlarını ve daha fazlasını MSGSÜ Kent ve Bölge Planlama Bölümü’nden Dr. Tuğçe Tezer ile konuştuk. Doktora tezini Antakya üzerine yazan Tezer, zelzeleler öncesi Antakya’yı çokça ziyaret etmiş ve Antakyalılar ile hemhal olmuş bir isim birebir vakitte. Sarsıntılar sonrası Antakya ile bağını hiç koparmayan Tezer, kentin kültürü, tabiatı, tarihi ile birlikte yine ayağa kalkması için çalışmalar yürütüyor.

‘BU SARSINTIDAN EVVEL YAŞANMIŞ OLAN SARSINTILARDAKİ YIKIMI TAHAYYÜL ETMEK KOLAY OLMUYORDU’

6 Şubat sarsıntılarında büyük ziyan gören Hatay, daha evvel pek çok sefer zelzeleyle yıkılan ve tekrar kurulan bir kent. Hatay’ın sarsıntı tarihi bilinmesine karşın her seferinde yıkım yaşaması bize ne anlatıyor? Nelerden ders çıkarmıyoruz?

Tarihi boyunca çok sefer yıkılmış bir kent Hatay. Muhakkak ki, yerleşmeyi burada kurmaya, burada yerleşmeye dair bir ısrar var. 1872 yılındaki zelzeleyle ilgili şöyle yazılmış: “Eski Antakya’da bulunan 149 konut hariç bütün konutlar yıkıldı.” Doğal ki bugün de tarihteki Antakya zelzeleleriyle kıyaslanan çok büyük bir yıkım yaşadık lakin tahminen bu sarsıntıdan evvelki sarsıntılardaki yıkımı tahayyül etmek çok kolay olmuyordu.

Ben Antakya dışında da genel olarak yerleşmelerin tarihi üzerine çalışıyorum ve yerleşme tarihinde birtakım özellikler çok ortaklaşıyor. Mesela bir suyun kenarında ya da ovaya yerleşme eğilimi olduğunu görüyoruz. Antakya’nın yerleştiği pozisyon bu özellikleri karşılıyor lakin teknik olarak bakarsanız yer özellikleri açısından hiç sağlam olmayan, hatta büyük bir kısmı yer direnci açısından ‘zayıf’ ve ‘en zayıf’ nitelikte olan bir alandan bahsediyoruz. Daha evvelki sarsıntılarda de büyük can kayıpları var lakin o devirlerdeki teknoloji ve teknik bilgi nedeniyle buradaki fay çizgilerinin ve taban yapısının bilinmemesi kelam konusu. Burada tekrar kurulma ısrarının nedeni, ‘Antakyalı’ olmakla, Antakya aidiyetiyle alakalı biraz da… Kültürle, inançla, toplumsal doku çeşitliğiyle ağır biçimde alakalı bir bütünsel durum var orada. Başınızı çevirdiğinizde Ortodoks Kilisesi’ne selam verip oradan devam etmek, Affan Kahvesi’ne uğrayıp bir kahve içmek, sonra Uzun Çarşı’ya girip Köprübaşı’ndan çıkmak üzere çokça ritüeli olan, gündelik bir hayat var.

‘HERHANGİ BİR KENT PLANCISI, KURUTULAN GÖLÜN İÇİNE HAVALİMANI YAPILMASININ YANLIŞ OLDUĞUNU BİLİR’

Deprem öncesinde de kentin çok fazla sorunu vardı. ‘Deprem oldu ve bir anda her şey yıkıldı’ biçiminde bir yaklaşım, hem çok gerçekçi değil hem de haksızlık. Kentin bu ölçüde yıkılabilmiş olmasının sebeplerinin birden fazla, sarsıntıdan evvelki yıllarda oluşturuldu. Burada bir tabiat olayı olan sarsıntısı bir doğal afete dönüştüren her şey insan eliyle yapıldı. O nedenle, gerçeklikten ve bilimsel bakıştan bizi uzaklaştıran salt mukadderatçı bakışı reddediyorum.

Şimdi geldiğimiz durumda, artık 1872 yılında değiliz. 2023 yılında, günümüzün çağdaş teknolojisiyle fay çizgisinin nereden geçtiğini, yer özelliklerinin nasıl olduğunu, mikrobölgeleme tahlilleriyle parsel ölçeğinde yer dayanıklılığını, hangi teknolojiyle sağlam yapılar inşa edebileceğimizi bildiğimiz bir devirdeyiz. Münasebetiyle şimdiki sorumluluğumuzun büyüklüğü, aslında buradan kaynaklanıyor. Şayet biz Antakya'nın depremselliğini, 100-150 yıllık dönemlerde gerçekleşen 7 üstü büyüklüğündeki sarsıntılar olarak kabul ediyorsak, bundan sonraki zelzelelerin bir tabiat olayı olmaktan çıkıp bir doğal afete dönüşmesinin önüne geçmenin şu anda bir tarihî mecburilik olduğunu kabul etmeliyiz. Zira biliyoruz ki, şimdiye kadar pek çok meslek odası bu durumu tekraren ilgili kurumlara rapor etti, kamuoyuna duyurdu.

Amik Gölü’nün kurutulup havalimanı yapılması var, tarım topraklarının, zeytinliklerin imara açılması var… Münasebetiyle zelzelede birinci ziyan gören yerlerden biri havalimanı yolu, ikincisi de havalimanının pisti oldu. Uzman olmaya gerek yok, rastgele bir kent plancısı kurutulan gölün içine havalimanı yapılmasının yanlış olduğunu bilir. Bununla ilgili bir örnek vereyim; sarsıntılardan evvel bir ekim ayında içinde olduğumuz uçak havalimanına yaklaşırken, her yerin su altında olduğuna dair bir fotoğraf çekmiştim. Bu, oradaki herkes tarafından bilinen bir durum. Bizim sıkıntımız bilgi eksikliğinden kaynaklanmıyor yani…

‘RÖNESANS REZİDANS İÇİN MÜSAADE VERİLEN 2.8 EMSALLE NEREDEYSE ŞİDDETLİ CENTER’I YAPABİLİRSİNİZ’

1999 Marmara Sarsıntısı sonrası uygulanan zelzele yönetmeliği, dünyadakiler ortasında en güzellerden biri olarak gösteriliyor. Fakat tekrar de her zelzele sonrası büyük yıkım yaşanıyor. Teoride değil uygulamada mı sorun yaşıyoruz?

Deprem yönetmeliğinin çok uygun olduğu uzmanlarca söyleniyor fakat yönetmelikte belirtilen ivme aralığı, burada sarsıntının yarattığı ivmeye nazaran düşük düzeyde. O yönetmeliğe nazaran yapılanların birçok bu zelzelede fay sınırına yakınlığına nazaran ya hasar gördü ya da yıkıldı. Zira sarsıntı Hatay’da, jeoloji mühendislerinin açıklamalarına nazaran, yer yapısı ve ivme üzere değişkenler nedeniyle 7-8 büyüklüğünden çok daha yüksek hissedildi.

Bu yönetmeliğe nazaran yapıldığı söylenen ve yaklaşık bin kişinin hayatını kaybettiği Rönesans Rezidans’ı hatırlatmak isterim. Oranın geçmişte zeytinlik olduğu biliniyordu. Hatay’ın pek çok yerinde sıvılaşma yaşandı. Bu sebeple kimi binalar yer ve giriş katları üstüne oturdu. Münasebetiyle çok sefer yıkılmış ve yine kurulmuş bu kentle ilgili bilinenler bir sonraki nesle nasıl aktarılamamış?

Çok hoş bir soru. Maalesef tek bir karşılığı yok. Zira buradaki sorun, afet öncesi önlemlerin alınması için gerekli bilgilerin sorumlular tarafından bilinmemesinden kaynaklanmıyor. Rönesans Rezidans’ın imali 2013 yılında tamamlandı. Biraz geriye gidelim…

Hatay, 2012 yılında büyükşehir statüsü kazandı. 2014 yılında Hatay Büyükşehir Belediyesi kurularak faaliyete başladı. Bundan evvel Antakya, Hatay’ın merkez ilçesiydi, etrafında de köyler ve beldeler vardı. Büyükşehir kurulunca beldeler ilçelere, köyler de mahallelere dönüştü. Büyükşehir Belediyesi öncesi periyotta, bütün belde belediyeleri kendileri için uygulama imar planları yapmıştı. 1/1000 ölçekli planlar beldeler için belde belediyeleri, köyler için de Vilayet Özel Yönetimi tarafından yapıldı. Ekinci Belediyesi, belde belediyesi olduğu periyotta, 2010 yılında bir revizyon imar planı yaptı. Ekinci Belediyesi’nin yaptığı bu plana nazaran, Rönesans Rezidans’ın yapıldığı parsel ve etrafı zeytinlik olduğu halde, 2.8 emsal verildi. Çıkılacak kat için üst hudut da (hmax) konulmadı. 2.8 emsal bedeliyle neredeyse Şiddetli Center’ı yapabilirsiniz, o denli düşünün. Rezidansın etrafındaki zeytinliklerin emsalleri ise bu periyotta 0.4-0.5 aralığında…

Rönesans Rezidans’ın müteahhidi kim diye baktığımızda, kendisinin 2011 yılında yapılan Hatay Zelzele Çalıştayı’ndaki konuşmacılardan biri, hatta o periyodun Mimarlar Odası Hatay Şube Lideri olduğunu görüyoruz. Sizce burada bilgi sorunu var mı? Rönesans Rezidans’ın neden yıkıldığına bakmak, maalesef bize çok kıymetli bir bilgi daha veriyor. Evet, taban çok zayıf, yapılaşmaya uygun değil. Lakin çok ileri teknoloji ile düşük yoğunluklu ve sağlam bir yapılaşma mümkün olabilirdi. Burada, Antakya’da öbür pek çok yapının yıkımına sebep olan öteki ihmaller olduğu, mühendislik kusurları da yapıldığı söyleniyor. Yapı kontrol dediğimiz bir süreç var. Bir yapının ruhsat alma sürecinin her evresinde kontrol görmesi manasına geliyor. Bunların bu süreçte layıkıyla yapılmadığını söylemek herhalde sürpriz olmaz.

‘BÜTÜN BİLGİYE VE İHTARLARA KARŞIN KENTİN DAHA SAĞLAM HALE GELMESİ İÇİN ADIM ATILMADI’

‘Neden bu kadar büyük yıkım oldu’ sorusunun yanıtının bir kısmı bunlar. Hatırlarsanız 2018 yılında ‘İmar Affı’nın o dönemki versiyonu olan ‘İmar Barışı’ çıktı. Bildiğim kadarıyla yalnızca Hatay’dan 90 binin üzerinde müracaat oldu. İmar Barışı ya da İmar Affı genel olarak, mühendislik hizmeti almamış ya da bir nedenle ruhsatsız hale gelmiş yapıların rastgele bir sağlamlaştırma yapılmadan ruhsatlı hâle gelmesi manasına geliyor…

Daha önceye gidelim, 2006 yılına… 2006’da Hatay için çok kıymetli zelzele, canlı fay sınırı, yer direnci üzere haritalar yapılıyor. 2011 yılında Hatay Zelzele Çalıştayı yapılıyor. 2018’de ‘İmar Barışı’, 2021’de İRAP (İl Afet Risk Azaltma Planı) raporu ve Jeoloji Mühendisleri Odası’nın hazırladığı ‘Fay Üzerinde Yaşayan Kentlerimiz: Hatay’ raporu yayınlanıyor. Maalesef İRAP raporundaki ikinci senaryo neredeyse birebir yaşanıyor. Tüm bunlara karşın Hatay’ın, Antakya’nın daha sağlam hale getirilmesi için 2023 yılına gelene kadar hiçbir adım atılmamış olması, en başta yetki ve sorumluluk sahibi kurumlar olmak üzere herkesin şapkasını önüne alıp düşünmesi gereken bir mevzu.

Hatay’ın tarih boyunca yıkılıp tekrar kurulması ‘küllerinden doğmayı bilen şehir’ halinde gurur anlatısına da dönüşüyor. Her seferinde yıkılan bir kent için bu gurur anlatısını nasıl okumalıyız?

Bu soru, beni pek düşünmemeye çalıştığım bir hususla yüzleşmek zorunda bırakan sorulardan biri oldu. O nedenle öncelikle teşekkür etmek isterim. Ben neden ‘Antakya küllerinden doğmayı bilen şehir’ cümlesini olumlu bir yerden karşılıyorum, buradan cevaplayayım. Bundan evvel Antakya’nın tekraren yıkıldığını ve tıpkı yerde kurulduğunu biliyoruz. Buradaki insanların 1872 yılındaki sarsıntıdan sonra kurduğu Antakya, benim aklımda hala ayakta olan Antakya. O periyotlara nazaran kentleşme açısından çok bozulduğu, bilhassa muhakkak bir yaşın üstündeki mahallî halk tarafından söylendiği halde, Antakya benim hoşluğuna inanamadığım bir yerdi. Fizikî yerin ötesinde toplumsal dokusuyla Antakya benim için ‘hiç kimsenin yabancı hissetmediği bir huzur ve itimat ortamı, zaten bir içerilme hâli’ demek. Burada ‘küllerinden doğmak’ dediğinizde, kendi adıma ‘ne olduğunda Antakya iyileşti’ diyebileceğim diye soruyorum. Burada Antakyalı nüfusun, lokal halkın birbirini kollayan, gözeten ve dışarıdan geleni de inançla içeren hâlini tekrar görebildiğimizde, Antakya benim için güzelleşmiş olacak. Örneğin; Affan Kahvesi’ni Kurtuluş Caddesi’ndeki yerinde bulmak, Affan Kahvesi’nin girişindeki masada 5 Şubat’ta kahvesini içen yaşlı amcayı tekrar birebir masada, yerinde bulmak… Önünden geçerken kahvenin beni içeri davet eden imajını tekrar görmek… O olduğu vakit ‘Hatay iyileşmiş’ diyebilirim kendi adıma.

Ancak şu hususta size katılıyorum; tekraren küllerinden doğmak bir yıkım tarihini ve bu yıkıma sebep olan şartları da içeriyor.

6 Şubat sarsıntılarını 1800’lü yıllardaki sarsıntılardan ayıran en temel özellik, şu an sahip olduğumuz bilgi ve teknolojiyle daha evvelki bilgisizlikten ya da sorumsuzluktan kaynaklanan yanlışları tekrar yapma hakkımızın olmaması…

‘BUNDAN SONRAKİ OLAĞANIN ESKİ OLAĞAN OLMAMASI GEREKİYOR’

Hatay’da enkaz kaldırma çalışmaları devam ediyor. Temel muhtaçlıklar bağlamında pek çok sorun hala çözülememiş durumda. Bir yandan da ‘Hatay’ın tekrar inşası’ konuşuluyor. Fakat daha evvel çıkarılmayan pek çok dersin bu yine inşa sürecinde çıkarılacağını düşünebilir miyiz?

Ben ‘yeniden inşa’ demekten imtina ediyorum. Tekrar inşa, tümüyle yok olmuş bir şeyin sıfırdan kurulması manasına geliyor. Ben Antakya için şubattan beri bu ifadeyi hiç kullanmadım, kullanmayı düşünmüyorum. Ben buna ‘onarım ve rehabilitasyon’ ya da ‘iyileşme süreci’ demeyi tercih ediyorum. Zira burada gerçekleşmesi gerektiğine inandığım şey; bildiğimiz, sevdiğimiz, hatırladığımız Antakya’dan bahsetmemizi sağlayacak şartların sağlanması…

Ancak düşünün ki, kentin ve tabiatın nefes alma yerleri olan vadiler, kıyılar, doğal alanlar moloz dökme alanı hâline getirildi. Tarım alanlarının üzerine beton dökülüp süreksiz barınma alanları konuluyor. Bu alanların, bir mühlet sonra haritalarda ziraî niteliğini kaybetmiş alanlar olarak işaretleyeceğimiz alanlar olacağını ne yazık ki bugünden bakarak görebiliyoruz. Burada bin tane pratik sorun var; eğitim, sıhhat, barınma, hijyen, pak su, güvenlik gibi… Buradaki insanların hayatının ‘normal’e dönebilmesi için muhakkak bir tempoda, muhakkak vakit ve maksatlar konularak hareket edilmesi gerekir. Bundan sonraki olağanın, eski olağan olmaması gerekiyor. Hiçbir şeyden ders çıkarmadığımız, bilimsel ve teknik olarak bildiklerimizi pratiğe döndüremediğimiz, rant probleminin kentsel yerde temel belirleyici olmadığı, her şeyin mülkiyet üzerinden tanımlanmadığı… Münasebetiyle ‘yaşam hakkı’nın belirleyici olduğu afet dirençli kenti hedefleyen toplumsal ve mekânsal bir ele alıştan bahsetmek zorundayız.

Yeniden ‘onarım ve rehabilitasyon’ süreci nasıl olmalı? Sizce sarsıntıların üzerinden geçen 9 ayda buna dair adımlar kelam konusu mu?

Burada, ‘yeniden inşa’ problemine dair hangi adımlar atılıyor, hangi faaliyetler var, size biraz onlardan bahsedeyim.

Deprem oldu ve çabucak OHAL ilan edildi. Mart ayında sarsıntı bölgesi vilayetleri için farklı mimarlar ‘master plan’ yapmak üzere görevlendirildi. Master plan ise Türkiye Planlama Mevzuatı’na nazaran planlama hiyerarşisi içinde olmayan bir plan çeşidi. Hatay’da bu planların yapılması için DB Mimarlık görevlendirildi.

Master plan çalışmalarının Hatay, Antakya ve öbür ilçeler için devam ettiği süreçte, bir taraftan şöyle şeyler yaşandı; askı müddetleri zelzeleden evvel başlamış ve OHAL ilanıyla kesintiye uğrayan imar planlarının askı müddetleri, üç aylık OHAL müddeti bittiğinde kaldığı yerden devam etti. Güya burada 7 büyüklüğünün üzerinde en az üç, 5 büyüklüğünün üzerinde en az iki zelzele yaşanmamış, hala her gün artçı sarsıntılar sürmüyormuşçasına, planların askı süreçleri devam etti. Meslek odalarından bu mevzuda çok sayıda itiraz yapıldı, ‘burada sarsıntı oldu, bu çalışmaları buna nazaran revize etmeniz gerekiyor’ dediler. Bildiğim kadarıyla İskenderun’daki bir plan haricinde bütün itirazlar reddedildi ve belediye meclisleri askıya çıkarılmış olan bu planları oy birliğiyle onayladı. Bir yandan, dediğim üzere master plan çalışmaları devam ediyor. Öte yandan 5 Nisan’da ‘eski Antakya’ dediğimiz kentsel sit alanı ve kuzeyindeki arkeolojik sit alanının bir kısmını içeren alan, ‘riskli alan’ ilan edildi. 307 hektarlık bir alan. Böylelikle buradaki imar planı yetkisi Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na geçti. Sonra burada Kültür ve Turizm Bakanlığı ile ÇŞİDB bir protokol yapıldı ve buradaki imar planı yetkisi tekrar Kültür ve Turizm Bakanlığı’na verildi. Bu süreci takiben bir muhafaza hedefli bir imar planı süreci başladı. DB Mimarlık, Türkiye Tasarım Vakfı ve Kentsel Yenileme Merkezi (KEYM) bir ortaya geldiği müdafaa gayeli bir planı süreci hala devam ediyor, plan şimdi askıya çıkmadı.

Asi Nehri’nin doğusuna eski ya da tarihi Antakya, batısına ise yeni Antakya diyoruz. Yeni Antakya için çok sayıda mimarlık ofisinin dahil olduğu; yeniden DB Mimarlık, TTV ve KEYM’in organize ettiği bir konut alanları tasarımı süreci var; Köprübaşı’ndan Valigöbeği’ne kadar olan bölgede. Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, buradaki tasarım ve uygulama süreçlerini üstlendiğini belirtti ve oradaki mülk sahiplerine olabildiğince tıpkı yerde, tıpkı konutu vereceğine dair bir açıklama yaptı. Bu çalışmaya yerelden de farklı mimarlık ofislerinin dahil olduğu bir kolektif küme katıldı.

Ayrıca birkaç hafta evvel Ulaştırma Bakanlığı havalimanının birebir yerde yapılacağını açıkladı. Havalimanı ile ilgili neler konuşmuştuk…

‘GİDENLERİN HATAY’A DÖNME ŞARTLARI YARATILMALI’

Hatay’da çok bütünsel bir imar yaklaşımı var üzere görünüyor fakat bir yandan da çok modüllü bir yapı kelam konusu…

Burada, merkezî ve lokal seviyede bütün kurumların birlikte çalışmak zorunda olduğu, özel bölümün süreci desteklemek zorunda olduğu ölçekte ve mahallî halkın sürecin her kademesine dâhil edilmesinin bir mecburiyet olduğu bir afetten bahsediyoruz. Lakin sarsıntının başından bu yana süreci 400’e yakın toplantı, görüşme, yazı ve seminerlerle izlemiş biri olarak açık bir biçimde ‘bu aktörler ortasında uyumlu bir çalışma süreci kelam konusu değil’ diyebilirim.

Planlama dediğimiz şey, yeni durum tahlilinden beslenmeli. Planlama sürecinde birinci yapmamız gereken şey, ‘burada nasıl bir nüfus yaşıyor, (ortalama 15-20 yıl sonrası için) nasıl bir toplam nüfus tahayyül etmeliyiz’ sorularına karşılık vermek. Zelzeleden evvel burada yaşayan halk artık nerede? Mersin, Adana, Ankara, İzmir, Antalya üzere kentlere dağılmış durumdalar. Çok azı Hatay’da… Süreksiz barınma alanlarında yaşayanlar buradaki lokal halkın çok kıymetli bir modülü evet, lakin pekala ya gidenler… Onların buraya dönmek için farklı şartlara gereksinimi var.

Oradaki eski ve yeni arkadaşlarımdan aldığım birtakım bilgiler var. Örneğin; Uzun Çarşı’da zanaatkar olan esnafın bir kısmı Kapalı Çarşı’da çalışmaya başladı. Onların geri dönme şartlarını neler belirleyecek? Bunların tamamını gözeten bir planlama süreci olmalı. Ama şu anda bu türlü bir şeyden ve bütünsel bir bakıştan bahsedemiyoruz.

‘BEN ANTAKYA’YI BİR KENT ÜZERE DEĞİL DE ÇOK YAKIN BİR ARKADAŞIM OLARAK GÖRÜYORUM’

Bu noktada ‘Geri döneceğiz Hatay’ sloganı Hatay’ın geleceğine dair ne söylüyor?

Bence uygun şartları yarattığımızda imkânı olan herkes geri dönecek. Size bu sloganı birinci gördüğümde ne hissettiğimi ve düşündüğümü anlatmaya çalışacağım, zira biraz karışık benim için. Bir taraftan çok heyecanlandım, öteki taraftan da hiç şaşırmadım. Birebir vakitte bu kelam, Antakya’nın ve Hatay’ın mümkün gelecek senaryolarına dair beni umutlandırdı.

Deprem sonrası çok aktiflik oldu biliyorsunuz, bunların birinde konuşmacı olan Murat Güvenç, şöyle bir söz kullandı: “Bir şeyin bedelini kaybettiğinde anlarsın.” Bu kelam aklıma takıldı ve üstüne düşünmeye başladım. Bu söz, pek çok yer için geçerli olabilir lakin Hatay ve Antakya için durum öteki. Hataylıların, o yerin bedelini anlaması için kaybetmesi gerekmedi. Bir örnek vereyim, Hataylı olup Hatay dışında üniversite okuyan pek çok kişi hayatını kurmak üzere Hatay’a geri gelir. Hataylıların kimileri, zelzeleden sonra epeyce güç şartlara karşın orada yaşamaya devam etti. Evet bir kısmı da farklı vilayetlere gitti ve giderken geride bu yazıları bıraktılar. Hatta bir yazıda ‘Gitmedik ki dönelim Hatay’ diyorlardı. Bence bunlar düzgüne işaret.

Ben Antakya’yı bir kent üzere değil de çok yakın bir arkadaşım olarak görüyorum. Daima koruyup kollamak istediğim ve beni her seferinde tüm açıklığıyla kucaklayan bir arkadaş… Zelzeleyle bir arada bu histe hiç de yalnız olmadığım fark ettim. Bu çok hoş bir akrabalığı çağrıştırıyor bana. Bir öteki açıdan, bu duvar yazılarını yazan bireylerin bunu, yani bir an evvel geri dönmeyi nitekim istediğini biliyorum. Bunu nerden biliyorum, zira şöyle örnekler görüyorum; yeni doğum yapmış biri bir konteyner bulduğu birinci an, tüm problemlerine karşın oraya dönüyor. Bu çok değerli bir irade. ‘Biz buradayız ve burada yapılacak olan her şey, bizim bundan sonraki hayatımızı etkileyecek, biz bu sürecin içindeyiz’ demek.

Biz burada olan ve buraya dönecek beşerler için uygun ömür şartlarını oluşturmalıyız. Esnek planlama şartlarına mecburuz ve kalıcı mekânsal planlama gerçekleşene kadar burada yaşama iradesi gösteren insanlara sağlıklı, hijyenik ve kentin bütün hizmetlerinden yararlanabilecekleri imkanları yaratmalıyız. Aslında ‘afet planlama’ dediğimiz şey, tam da bunları kapsayan bir şey. Bunların zelzeleden sonra çabucak yapılması gerekiyordu, fakat hala birçok açıdan yapabildiğimizi söyleyemeyiz.

Bir yandan da şunu kesinlikle konuşmalıyız, sarsıntı nedeniyle ampute olmuş, artık engelli olan çok sayıda insan var. Hasebiyle ‘engelsiz kent’in bizim için bir tercih değil, mecburilik olduğunu unutmamalıyız.