Ukrayna’da savaşın sonu görünmüyor… 'Taraflar krizde...'

Savaşın başladığı 24 Şubat 2022 sabahına hem ABD hem de Rusya büyük umutlarla uyanmıştı. Ruslar yalnızca birkaç günde Kiev’i alacak Kırım’da yaptığı üzere yıllardır süregelen Ukrayna sıkıntısını çözmüş olacaktı. ABD ise dağılma sürecine girmiş NATO’yu tekrar toparlayacak ve global rakibi Rusya’nın askeri kabiliyetlerini hırpalayacağı bir bataklığa çekmiş olacaktı. 

Ancak savaşın başlamasından 1.5 yıl sonra taraflardan hiçbiri istediğini tam manasıyla alamadı. Rusya, Ukrayna’dan önemli bir toprak elde etti ve Azak Denizi’ni Rus gölü haline çevirdi. Lakin savaşı bitirecek sağlam darbeyi vuramadığı üzere korkunç kayıplar verdi. ABD ise NATO’yu toparlamayı başarsa bile hem Rusya’ya karşı kullandığı ekonomik yaptırımlar başarısız oldu hem de savaşın uzamasından dolayı ittifaktaki çatlaklar tekrar ortaya çıktı. 

ABD’li Sivil Toplum Örgütü Rand Corporation’ın 2023 Ocak raporunda, ABD’nin Ukrayna Savaşı’ndan alabileceği en fazla randımanı aldığı ve bundan sonra savaşın devam etmesinin getireceği risklerin yararlardan büyük olduğunu tez etti.

Rapora nazaran, giderek artan global ekonomik kriz, çok sağ hareketlerin yükselişi ve nükleer savaş tehlikesi Rus ordusunun yıpranması karşılığında beğenilen karşılanabilir riskler değildi. Bu nedenle Rand Corporation, Batı kamuoyunun Ukrayna’nın barış görüşmeleri için ikna edilmeye başlanması gerektiğini savundu.

Raporun üzerinden geçen 9 ay Ukrayna için çok daha yıpratıcıydı. Yaz başında başlayan karşı taarruz aylardır tahkimat hazırlayan Rus duvarına toslamış Batı’nın hazırladığı donanımlar ve eğitimler heba olmuştu. Benzeri bir biçimde Ruslar da Ukrayna çizgilerini yarabilecek bir askeri güç oluşturamıyor, başlattığı taarruzlar ufak ilerlemeler sonrası gücünü kaybediyordu.

Yani özetle, şu anki imgeye nazaran, her iki taraf da savaşı devam ettirecek kuvvete sahip ancak bitirecek takati yok. Bu yüzden birçok batılı uzman “uzun savaşa hazır olunması" konusunda ihtarlarda bulunuyor.

‘NATO’NUN KALP KRİZİ”

Fransız Cumhurbaşkanı Emmanuelle Macron’un “NATO’nun beyin mevti gerçekleşti” söylemi Ukrayna Savaşı’nın başlamasıyla rafa kalktı. NATO’daki çatlakların üzerine pak bir boya çekildi ve hatta İskandinavya’da bir kat daha çıkıldı. Fakat savaşın yıllar sürmesini NATO’nun zayıf düşmüş kalbi kaldırmayabilir. İttifak içinde kimsenin konuşmak istemediği fakat her geçen gün daha da büyüyen sıkıntılar var. 

Mesela, Almanya. Kuzey Akımı-2 boru sınırının sabotaja uğraması sonrası Alman hükümeti kulağının üzerine yatsa da parlamentoda taarruzun gerisinde kimin olduğu tartışılmaya devam ediyor. İki seçenek var; ya ABD ya da Ukrayna. Bu durum ittifakın geleceği için hiç de güzel değil. Almanya, aslında silah tedarikinde şu ana kadar pek istekli davranmadı. Ukrayna ordusunun muhtaçlıklarının önemli bir kısmını karşılasa da bunu lakin ABD ve bilhassa Polonya’nın baskıları sonucu gerçekleştirdi. Bu da bizi ittifakın ikinci krizine itiyor; Polonya.

Muhafazakâr bir ülke oluşundan ötürü AB’nin pek sevilmeyen üyesi Polonya, savaşın başından beri Ukrayna’nın en temel destekçisi oldu. Ukrayna’ya en çok silah veren 6. ülke olmasına karşın Polonya, başka AB ülkelerini takviyeye teşvik ederek büyük yardımda bulundu.

Ancak bu dayanak sonsuz değil.

Son periyotta ortaya çıkan tahıl krizi öbür bir hal almaya başladı. Savaşın başında Ukrayna’ya ekonomik takviye maksatlı tahılın sınırsız biçimde Avrupa’ya ihraç edilmesi Doğu Avrupa ülkelerinde kaygı yarattı. AB’nin Ukrayna tahılına getirdiği sınırlamaların müddeti 15 Eylül’de dolacak. Bu nedenle üç Doğu Avrupa ülkesi Ukrayna tahılını yasaklamaya karar verdi.

Slovakya, Macaristan ve Polonya, Ukrayna tahılının ülkedeki fiyatları düşürmesinden dolayı yerli çiftçilerin mağdur olduğunu düşünüyor. Ukrayna’ya takviyesi reddeden Macaristan için bu şaşırtan değil. Fakat Polonya’nın diğer münasebetleri var.

Ülkede seçimler yaklaşırken Cumhurbaşkanı Duda, Ukrayna’ya takviyeye karşı olmasıyla bilinen aşırı sağcı Konfederasyon Partisi’ne oy kaybediyor. Kaybettiği oyların büyük kısmı kırsal kesimde bulunan çiftçilere ilişkin.

Bu nedenle seçimi kaybetmek istemeyen idare çiftçilerin mağduriyetini gidermek için Ukrayna’yı art plana itmeye hazır. Tahıl tartışmaları sonrası Zelenski, olaya “bazı dostlarımız Moskova’nın yolunu açıyor” üzere bir ithamla yaklaşınca Polonya Başbakanı Mateusz Morawiecki “Artık Ukrayna’ya silah vermeyeceğiz zira kendimiz silahlanacağız” dedi.

Tabii iki ülkenin ortasındaki gerginliklerin daha büyük geçmişi var. Polonya, 2. Dünya Savaşı sırasında Nazi işbirlikçisi Ukraynalı kümeler tarafından gerçekleştirilen Volyna katliamını unutmuyor. Birçok Polonyalı Rus tehdidine karşı baltalarını gömse de Ukrayna’yla ilgili her sürtüşme bu tarihî gerçeklerin tekrardan hatırlatılmasına yol açıyor. 

Bir de Fransa var. Genel olarak NATO harici kendi nüfuz alanını korumak isteyen Fransa, tahminen de jeopolitik manada en makûs günlerini geçiriyor. Fransa yanlısı Afrika devletlerinde her geçen gün öteki bir darbe yaşanıyor. Fransız nüfuzu bölgeden yavaş yavaş siliniyor. Bu durum Fransa’nın kendine NATO’dan çok daha fazla kaynak ayırmasına sebep olabilir. 

RUSYA KAÇ YIL DAYANIR?

Uzun savaşın Avrupa iktisadını yorması, krizleri büyütmesi, kaynakları tüketmesi gerçek olsa da birebiri Rusya için de geçerli. Savaşın başından bu yana ağır kayıplar veren Rusya ülke içinde de birçok krizle uğraşmak durumunda kaldı. Savaşın gidişatını eleştiren sağa yakın şahin figürler gözaltına alınırken Wagner isyanı Moskova’ya lakin 200 kilometre ötede bastırıldı. Wagner önderi Yevgeni Prigojin, uçak kazasında öteki başkanlarla birlikte kuşkulu bir biçimde hayatını kaybetti.

Rusya, sahip olduğu Sovyet mirası sayesinde daha büyük bir envantere ve daha yüksek üretim kapasitelerine sahip. Direkt savaşta olduğu için de iktisadının Batı’ya kıyasla daha önemli bir kısmını savaşa ayırıyor. Lakin arkası ardı kesilmeyen politik krizler daha ne kadar devam edeceği bilinmez. 

Özetle, Batı için de Rusya için de birebir durum kelam konusu. Kısa devir kazanımlar, savaş uzadıkça yerini çatlakların büyümesine ve krizlerin çoğalmasına bırakıyor. Savaştan bir çıkış yolu bulunamazsa iki taraftan biri çatırdayacak.

Bu mümkün krizin faturası Ukrayna’daki her hangi bir kazanımdan çok daha ağır olur. Ekonomik krizler, nükleer tehdit, Rusya Federasyonu’nun ya da NATO’nun dağılması derken dünya için kapıda bekleyen oldukça bir kıyamet senaryosu var.

Hangisinin evvel gerçekleşeceğini ise iki taraf da bilmiyor.

Bu nedenle savaşın acil bir formda sonlandırılması koşul.