Doğaya karışmanın mutluluğu

Sessizlik arayışçısı ve gezgin Erling Kagge, üç kutba yürüyerek varan birinci kişi değil yalnızca. Tıpkı vakitte, bu seyahatlerin hayatta neye denk geldiğini düşünen; palavralarla, belirsizliklerle ve dertlerle örülü hayatımızda yürümenin ve sessizliğin ehemmiyetini anlatan bir müellif.

Sessizliğin ve tek başınalığın pek de güzel karşılanmadığı şov ve gürültü çağında Kagge, kalabalıktan kaçışı ve konuşmasızlığı anlatmaya çabalıyor. Diğer bir deyişle yapay sessizlikler ve yalnızlıklar yerine, arı duruluğu ve özgürlüğü öneriyor.

"Kutup gecelerinin durağan kasveti"nden beslenen Kagge, Thoreau’nun "yeteri kadarsa az değildir" düsturuyla hareket ederek neoliberalizmin memnunluk formüllerine hiç yüz vermeden ufak lokmalardan ve büyük sessizliklerden; dünyadayken dünyayı paranteze alabilme bilgeliğinden bahsediyor kitaplarında.

İnsanın yürüdükçe insanlaştığını ve bunun öğrendiğimiz "en tehlikeli iş" olduğu, seyahatler sırasında karşılaştıklarımızı anlatarak lisanı geliştirdiğimiz notunu düşen Kagge, bir bakıma özgürlüğün ayak izleriyle ve onun lisandaki karşılığıyla buluşturuyor bizi. Böylelikle hepimizi oturmaya ve daima konuşmaya zorlayan çağdaş dünyada, yürümeyi ve sessizce izlemeyi öne çıkarıyor.

Kagge, sükûneti ve hareket halinde olmayı anlattığı 'Gürültü Çağında Sessizlik'in ve 'Yürümek Adım Adım'ın akabinde kaleme aldığı 'Bir Kâşifin Felsefesi'yle üçlemeyi tamamlıyor; tabiatla baş başa kaldığı anlardan edindiği deneyimleri paylaşıyor.

GÖREREK VE HESAPLAŞARAK YÜRÜMEK

Kagge’nin bahsettiği tabiatla bir ortada ve değişimin içinde olma, günümüzde pazarlanan yalnızlıktan ve keşif seyahatlerinden oldukça farklı. Muharrir, gezginliği ve keşfi etrafta olup biteni manaya ve tabiatın işleyişinin farkına varma formunda yorumluyor. Kar tanelerinin ve kayaların birbiriyle tıpkı olmadığını, tabiatın kendine has lisanını ve şuurunu görüyor. Bunları kavrayamamanın ve tabiattan uzaklaşmanın, beşere mutsuzluk getirdiğini ve onu tektipleştirdiğini söylüyor.

'Bir Kâşifin Felsefesi', tabiata karışma fikri üzerine heyeti bir metin; Kagge’nin, hayallerini adım adım nasıl gerçekleştirdiğini okuyoruz ve onun karşılaştıklarıyla karşılaşıyoruz. "Disiplinli olmayı karda, buzda ve dağlarda öğrendim" diyen bir kâşifle yüzleşiyoruz.

İyimserliği ve vaktimizin kahramanı korkuyu aşmayı yeniden tabiatta öğrenen Kagge, yürüyüşün körlemesine değil, görerek ve hesaplaşarak; her türlü şartı ve ihtimali hesaba katarak yapılabileceğini hatırlatıyor.

Kagge’ye nazaran yürüyüş, illa bir keşifle sonuçlanmak zorunda değil; sırf yürünebilir de. Lakin bir şeye ulaşma eşiğine gelmek, bazen korkutucu bir hal alabiliyor, kapıyı aralamak için tek adım kalmışken insan anlamsızca ya da rastgele bir neden olmaksızın geri çekilebiliyor. Müellif, tüm bunlardan sonra, her şartta ileri gitmeye ve günlük ömürde yaptığımız birden fazla şeyin aslında o kadar da kıymetli olmadığına karar verme kademelerini anlatıyor metinde.

'HAYATLARIMIZ ASLA TEHLİKEDEN AZADE OLMAYACAK'

"Kutuplara yapılan keşif seyahatlerinin tarihi, her türlü makûs ihtimale karşın hayatta kalan insanların kıssasıyla doludur" derken ihtimal ve mümkünlük ayrımı yapmayı öğrendiğini söyleyen Kagge, dağlardan ve buzullardan bakarak günümüze dair bir not düşüyor: "İnsan için neyin mümkün neyin imkânsız olduğu değişiyor, her şeyin hiç olmadığı kadar süratli değiştiği bir vakitte yaşıyoruz."

Kagge, sırf kendi keşif seyahatlerini ve bunlara dair kıssaları anlatmıyor; kendisinden önce misal yollardan geçenleri de yâd ediyor. Muharririn esprisi, öğrendikleriyle yeni öğrenme seyahatlerine çıkıp bunları meraklısıyla paylaşmak. Hayatta kalmak ve deneyim kazanmak ortasındaki ince çizgiye ait anlattıkları bunlardan sadece biri. Gitme ve kalma hamaseti ya da kazanma ve kaybetme ortasındaki küçük arayı bunlara eklemek mümkün: “Hayat yolundaki kısa seyahatler da çok tehlikeli olabilir, hakikaten uygar hayatın yaban dünyadaki seyahatler kadar tekinsiz olabileceğini çok sefer hissetmişimdir. (...) Yabanda olsun gündelik ömürde olsun, hayatlarımız asla tehlikeden azade olmayacak. Öte yandan kişi, kendi seçtiği yoldan yana zar atınca tehlikeye meydan okumak başlı başına bir dilek haline geliyor. Yoksa helikopterle yahut motorlu kızakla da kutuplara gidebilirsiniz zati. Keşif seyahati öncesi riski asgariye indirmek gerek elbette fakat risk olmadığında, kazanılacak ya da kaybedilecek bir şey de kalmıyor.”

DOĞA KARŞISINDA KÜÇÜLMEK

Kagge’nin tabiatta ve buzullarda öğrendiği iki şey daha bulunuyor: Memnunluk peşinde koşmamak ve yalnız kalabilmek. Dahası var: Bilginin izini sürmek, diğerleriyle yaşamak ve durağan olmamak. Müellif, bunlar içinde yalnızlığa başka bir parantez açıyor: "Güney Kutbu’ndan döndüğümde bu seyahatin bana öğrettiği kıymetli bir şey olup olmadığını sordular. Elbette oldu diye cevapladım. Sonra bir gazeteci ne öğrendiğimi sordu. Buna kolay bir karşılığım yoktu. O elli günün, hayatımın en öğretici deneyimi olduğuna kuşkum yoktu doğal ancak anladığınız her şeyi sözlere dökmek de kolay değil. Benim için seyahat Antarktika’ya gitmeden evvel başlamıştı ve hâlâ devam ediyor. Bugün, ortadan geçen onca yıla karşın buzlar üzerinde gece gündüz yürümekten ne öğrendiğimi tam olarak açıklayamıyorum. Ama o devirde anladığım ve lisana getirebildiğim bir şey var: Daha evvelki hayatımdan farklı bir formda yaşamam pekâlâ mümkünmüş halbuki. Tek başına olmak, bilinmeyen bir müddet boyunca kendi başına kalmak hiç de tehlikeli değilmiş. Aslında tehlikeli olan şey, bunun tam karşıtıymış."

Sessizliğin ve tabiatın lisanını öğrenme evrelerini anlatan Kagge, küçük adımlardan ve ufak lokmalardan nasıl keyif aldığını, kutuplarda seçenek azlığından haz duyduğunu paylaşıyor. Diğer bir deyişle mahrumiyetin insanı olgunlaştırdığını ve uygun bir öğretmen olduğunu hatırlatıyor. Emsal biçimde şık mağlubiyetlerin, sorumlulukların, gerçek özgürlüklerin ve kayıpların da…

Nelerle karşılaşacağını hiç bilmeden yola koyulan, "iyiliksever ol" ve "kamp yaptığın yeri hep bulduğun üzere ya da daha güzel halde bırak" kurallarına harfiyen uyan Kagge, hepimizi seyahatlerine dahil ederken yürüyüşleri sırasında kazandığı deneyimleri anlatıp içini döküyor 'Bir Kâşifin İdeolojisi'nde: Tabiattaki hayatın inceliklerinin yanı sıra kendi ömründen modülleri seyahatleriyle birleştiriyor. Attığı her adımla yaş aldığını ve tabiat karşısında küçüldüğünü hissediyor.