Ertuğrul Özkök: Bir Türk’ün, Yunan gazetesindeki sorusu; merhumu nasıl bilirdiniz?

*Ertuğrul Özkök

Okuyacağınız bu yazı, dün Yunanistan’ın en büyük gazetesi Kathimerini’de yayımlandı.

O soruyu soran da benim…

Kathimerini, benden bir Türk olarak “Kissinger hakkında” bir yazı yazmamı istedi.

Ben de bu yazıyı yazdım…

Ve o soruyu sordum…

Kathimerini'de "Ertuğrul Özkök'ün yazısı: Helensever mi, Türk yanlısı mı?" başlığıyla yayımlanan yazı

Bu hoş bayan o herifin yanında ne arıyor?

O fotoğrafı birinci gördüğüm günü bugün üzere hatırlıyorum.

1970 yılıydı…

23 yaşımdaydım.

Genç ve solcu bir Türk öğrenci olarak Paris’te doktora eğitimime başlamıştım.

Gazetede gördüğüm fotoğrafta Henry Kissinger, periyodun en hoş bayanlarından biri olan Hollywood yıldızı Jill St. John’la bir masada baş başa yemek yiyordu.

O gün Paris’te Vietnam Savaşı aleyhine yapılan bir şovdan dönmüştüm.

“Bu kadar hoş bir bayanın bu herifin yanında ne işi var?” diye sormuştum.

Sonra fark ettim ki, “bu herifin” derken kastettiğim şey, yalnızca bir erkek kıskançlığı değil, birebir vakitte siyasi olarak da ona duyduğum reaksiyonun sözüydü.

O günlerde gözümde “Vietnam kasabı” idi…

Henry Kissinger, Jill St. John 

Sorunun yanıtını şahsen “o herif” şöyle vermişti

Yıllar sonra benim sorduğum o soru, Kissinger’e sorulmuştu:

“Bu kadar hoş bir bayan neden seninle dolaşıyor?’”

Cevabı şu olmuştu:

“Güç en büyük afrodizyaktır…”

Evet, sorun onun sahip olduğu “güçtü..”

Hayatı boyunca 12 Amerikan liderine danışmanlık yapmasının sırrı da işte bu kelimedeydi…

Kissinger öldü ve artık ardına şu soruyu bıraktı:

O güç, insanlığa çok mu değerliye patladı…

Yoksa o gücün savunduğu, “reel politik” bir nükleer savaşı mı önledi…

Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger, CENTO (Bağdat Paktı) 22. Bakanlar Kurulu toplantısına katılmak için Ankara'ya geldiğinde (Fotoğraf: AA/21 Mayıs 1975)

Müesses nizamın modülü olunca bakışım değişti

Yıllar geçti, solculuğum törpülendi, yavaşça liberal niyetlere yanlışsız geçtim.

Türkiye’nin en büyük gazetesi Hürriyet’in genel yayın direktörü oldum.

İster istemez yahut isteyerek yahut fark etmeden; yavaş yavaş Türkiye “establishement”ının, yani bildiğimiz “müesses nizam”ın bir modülü haline geldim.

O vakit Kissinger’i daha dikkatle okumaya başladım.

Onun “reel politik” anlayışı, mesela biz Türklerle Yunanlılar ortasındaki meselelerin aşılmasında yardımcı olabilir miydi…

Gençliğimden beri dolabımda sakladığım Che Guevara tişörtü

Ama konutumda 70’li yıllardan beri bir hatıra olarak sakladığım Che Guevara tişörtüm her kezinde hatıra gardırobumdan başını çıkardı ve bana onun Vietnam, Kamboçya, Pakistan geçmişini hatırlattı…

Bir de onun Goethe’den sık sık aktardığı şu cümle aklımdan hiç çıkmıyor:

“Düzen (order) ve adalet (justice) ortasında bir tercih yapmam gerekirse, ben de Goethe üzere nizamı seçerim…”

Bu cümleyi hiç sevmiyorum.

Adalet, insan hakları, özgürlükler benim için çok kıymetli ve çoook şey tabir ediyor.

Ertuğrul Özkök, "Che" tişörtüyle Küba Mezarlığı'nda (Kaynak: Hürriyet yazısı, 2014)

Ortak tutkumuz futbol, onu gözümde sempatik yaptı

Goethe’den aldığı cümle son yıllarda hatıra dolabımdaki Che Guevara tişörtünü yine giymeme yol açtı ve Kissinger’le yollarımız yeniden ayrıldı.

Artık aramızdaki tek bağ olarak, çocukluğumuzu birbirine bağlayan ortak tutkumuz kaldı.

Kissinger, Almanya’daki çocukluk yıllarında futbol hastasıydı ve maçlara girebilmek için Nazilerle hengame etmek zorunda bile kalabiliyordu.

76 yaşıma geldim ve hala futbol hastasıyım.

New York Times’taki 700 yorumdan üçü anlatıyor

Eski solcu bir Türk’ün gözündeki Kissinger bu… Ya kendi ülkesi Amerika’nın vatandaşının gözünde ne?

New York Times gazetesi tahminen de tarihindeki en uzun obituary yazısını onun gerisinden yayımladı.

Geçen perşembe günü yayımlanan o yazının altında 700’den fazla yorum vardı ve hepsini okudum.

New York Times'taki Kissinger portresinin giriş bölümü

Karıma kelam verdim, tek söz etmeyeceğim

O 700 yorumdan üçünü sizinle paylaşayım:

(*) “Bu sabah uyandım üzerimde bir hafiflik var. Dünya güya daha hoş göründü gözüme… Neden diye düşündüm, öğrendim ki Kissinger ölmüş ondanmış.”

Bir diğer okur yorumu:

(*) “Sabah karım sık sıkı tembih etti. Meyyitin gerisinden makus konuşulmaz. Ona kelam verdim, Kissinger ile ilgili görüşümü yazmayacağım.”

Bir tane daha:

(*) “Kissinger hakkında ne mi düşünüyorum? Gastronomi müellifi Antony Bourdain, Kamboçya’ya gittiğinde ne demişti; onu hatırlayın yeter…”

Ne demişti ben hatırlatayım.

“Kamboçya’ya gelen herkes Kissinger’e lanet okur. Onun olması gereken yerin, Hague’de insan hakları hapishanesinde Miloseviç’in yanı olduğunu düşünür.”

Kissinger ile devrin Almanya Başbakan Angela Merkel, 2015 yılında eski Almanya Başbakanı Helmut Schmidt için düzenlenen cenaze merasiminde (Fotoğraf: AA)

Acaba yaşayan kaç ABD lideri cenazesine gelecek?

Yorumların neredeyse üçte biri bu türlü ağır, hatta acımasızdı.

Güç bu türlü bir şey…

Tarihi yazan insanların tarihi diğerleri tarafından yazılıyor.

Ama eminim, ABD’nin yaşayan bütün eski liderleri cenazesinde onun tabutunun başında olacak.

Sıra o soruda: Biz Türkler ve Yunanlılar rahmetliyi nasıl bilirdik?

Peki bir Türk yahut bir Yunanlı, New York Times’a bu türlü bir yorum yazsa ne diyebilir?

New York Times’ın o sayfasında bir Türkiye yahut Yunanistan vatandaşının yazdığı yorum göremedim.

Kissinger, ABD Dışişleri Bakanı olarak CENTO (Bağdat Paktı) 22. Bakanlar Kurulu toplantısına katılmak için geldiği Ankara'da, Esenboğa Havalimanı'nda (Fotoğraf: AA/21 Mayıs 1975)

O, bizler hakkında düşündüğü şeyi sıhhatinde söylemişti

Bizleri bilemem lakin Kissinger, Türkiye ve Yunanistan hakkında ne düşündüğünü yaşarken söylemişti.

Türkiye Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil’le görüşmesinden sonra bilgi almak isteyen gazetecilere şöyle demişti:

“Türkiye Dışişleri Bakanı ile görüştüm. Yarın Yunanistan Dışişleri Bakanı ile de görüşeceğim. Sonra psikiyatrıma gideceğim.”

Biz merhum hakkında bu türlü düşünmekte haklıydık, ya Yunanlılar?

Biz Türkler onu 1974’te Kıbrıs’a asker çıkarmamızı engellemeye çalışan, “Yunan yanlısı yakışıksız Amerikalı” olarak görüyorduk.

Haksız mıyız…

Muhtemelen Yunanistan’ın en azından sol geleneğinden gelen insanları da onu “Türkiye yanlısı yakışıksız Amerikalı” olarak görmüştür.

Haksızlar mı…

Henry Kissinger ve Bülent Ecevit (Kaynak: BBC)

Ama ‘Kıbrıs Fatihi’ Ecevit’i Harvard’a davet eden oydu

Unutmayın ki, 1974 Kıbrıs askeri müdahalesi sırasında Türkiye’nin başbakanı olan Bülent Ecevit’i, daha siyasi mesleğinin başında Harvard Üniversitesi’ne davet edip konuşma yaptıran ve dünyaya tanıtan kişi de tıpkı Kissinger’di…

Düzen ve adalet ortasında tercih zorunluğu olmayan bir dünya

Kissinger öldü…

Umarım artık şu fani dünyada, “düzen” ve “adalet” ortasında tercih yapmak zorunda kalmayacağımız günler gelir…

Ve biz Türkler ve Yunanlılar da aramızdaki sorunları, “Kissinger Rules’a” gerek olmadan, yapan bir gerçekçilikle yüz yüze konuşmayı öğreniriz.

Kissinger ile periyodun Başbakanı Tansu Çiller, yeniden devrin Amerikan Türk İşadamları Derneği Lideri Ahmet Ertegün tarafından Kissinger onuruna verilen yemekte (Fotoğraf: AA/12 Eylül 1994)

Kathimerini’de yazmayı unuttuğum son cümle

Ve Kathimerini’deki yazıma koymayı unuttuğum son cümle…

Cumhurbaşkanı Erdoğan bu perşembe Atina’ya gidiyor.

Birleşik Arap Emirlikleri ziyaretinden dönerken uçaktaki gazetecilere “Biz Atina’ya, ilgilerde yeni bir sayfa açmak temennisiyle gidiyoruz. Kazan-kazan zihniyetiyle” dedi.

Umarım bu temenniler iki tarafta bir gün tekrar belagat şehvetinin kurbanı olmaz ve hak ettiğimiz barışı sağlarız.

*Bu yazı birinci olarak, "Ertuğrul Özkök'ün yazısı: Helensever mi, Türk yanlısı mı?" başlığıyla Kathimerini'de yayımlandı.