Akademisyen ve Eğitimci Şafak Coştu Yazdı: Mandalinayı Kabuğuyla Yiyen Nesil

Akademisyen ve Eğitimci Şafak Coştu Yazdı...

Çocuklarınızı dünyevi keyiflerden uzak tutmayın fakat onlara en azından ayakkabılarını kendileri giyebilecek kadar ömür hünerlerini verin. Verin ki bir gün bunu tek başına yapmak zorunda kaldığında zorlanmasın…

Birçok alan özel uzmanlık ister hukuk, mimarlık, doktorluk… Lakin nedense eğitim bir uzmanlık istemiyor eğitimi konuşup büyük laflar etmek için fizyoloji profesörü de olabilirsiniz, influencer anne de… Bilhassa duyduğum çok yaygın birkaç telaffuz var bugün bunları biraz irdelemek istiyorum bir EĞİTİMCİ olarak.

“Şimdiki çocuklar bir harika”

Çocuğunuza bir psikiyatrist edasıyla koyduğunuz “üstün zekâlı” teşhisini sarsmak istemem lakin durum pek o denli değil. Şimdiki çocukların -ya da alfa jenerasyonunun artık ne diyeceksek- bilgiye maruz kalmaları elbet ki evvelki kuşaklara nazaran daha ağır. Doğdukları çağdan kaynaklı olarak tahminen de bizlerin
yaşına geldiklerinde bilgileri bizlerden daha fazla olacak. Bunların hepsini kabul ediyorum.

Ancak bu duruma birtakım itirazlarım olacak. Şimdiki çocuklar diye tanımladığımız çocukların en büyük eksiklikleri bilgiyi hayata geçirme maharetlerinin ve yaratıcılıklarının düşük olması. Tahminen de bunu tüm dünya ile kıyaslamamak gerekiyor; yalnızca ülkemiz için yazsam daha güzel olacaktır. “Yerli ve milli” annelerimizin bağırmalarını kulaklarımda hissettim şu an. Sonuçta onca para onca “emek” bu kelamları duymak için yapılmıyor. Onlarca para verdikleri okullarda çocukları üç yaşından itibaren kodlama eğitimi alıyorlar, ikinci yabancı lisanlarını öğreniyorlardı!

Birinci sınıf öğrencilerimle birinci günümde ailelerin kendilerini ne kadar kandırdığı gerçeğiyle yüzleştim. 7 yaşındaki çocuklar kendi yemeklerini yiyemiyorlardı, tuvalet eğitimleri yoktu, neredeyse hiçbiri tuvaletten çıkınca ellerini yıkamıyorlardı…Mandalinayı kabuğuyla ısırarak yemeye çalışan öğrencileri görünce hepsi eğitimli velilerimin benimsediği “prens, prenses” şiarlarının hayattaki yanılsamasını gördüm. Şahit olduğum gerçeklik tokatlarının en ağırı ise nöbetçi olduğum gün 10 yaşındaki öğrencilerin gitarlarını kapıdan yatay geçirmeye çalışmalarıydı. Nereye gitmişti verdiğimiz geometri eğitimi? Biri değil ikisi değil o gün gitar dersi olan çocukların yüzde 90’ı o kapıdan gitarlarını yatay geçirmeye çalışmıştı.

O vakit Cengiz Aytmatov’un ünlü yapıtı Al Yazmalım’da olduğu üzere sorguladım “Eğitim neydi, eğitim emekti” dedim. Eğitim bilgiyi alıp başa monte etmekten mi ibaretti? O vakit bir bilgisayardan farkımız neydi bizim? Eğitimin birinci çıkış hedefi ömür marifetlerini bireylere kazandırmakken artık ne olmuştu da A şıkkını eleyip B şıkkını işaretlemekten ibaret kalmıştı?

Sanırım bunda Tansu Çiller’in izlediği piyasacı eğitimin büyük tesirleri vardı. SPAN isimli şirketin isteklerine nazaran çocuklar daima bilgiye ve imtihanlara maruz kalacaktı. Bunun sonucunda sermaye canlanacak hatta yeni bir piyasa yaratılacaktı. Eğitim piyasası!

Taşlar kesim parça konulacaktı. İnsanları uyandırmadan. Kreşlerde, anaokullarında en kıymetli şeyin oyun olduğu gerçeği unutulacak ve çocuklara bahçe yüzü göstermeden bilgi verilecekti. El hüneri, yaratıcılığı daha birinci sıralardan öldürülecekti. Oyuna vaktimiz yoktu zira yaşıtlarıyla birlikte lisan öğrenmeleri gerekiyordu üstelik şimdi ana lisanını bile yordama uygun olarak kullanmadan yapması gerekiyordu bunu. Atık gereçlerle bir oyun tasarlamasına gerek yoktu, akıllı tahta ona her imkânı sunacaktı üstelik fizikî bir katkı da sunmasına gerek yoktu, tek tuşla halledebilirlerdi.

“Okula başlayınca karakteri bozuldu”

Sonra yaygın bir formda bu cümleyi duymaya başlayacaktık. Bir dakika eğitimin temel ideolojisine ters değil mi bu? Eğitimin; toplumsal kuralları, düşünme maharetlerini, hayat maharetlerini, ahlaki tavırları vermesi gerekmiyor muydu?

Piyasa eğitiminde iş o denli değildi. Yeterli okullara seçilmesi için çocuğun daha 3 yaşında belli imtihanları geçmesi gerekiyordu. Sonrası için akranlarıyla daha anaokulu periyodunda yarışı gerekiyordu. Bu yarış esnasında tabiri caizse kan, gözyaşı, intikam, ihtiras hepsinin olması gerekiyordu. Bir metafor oluşturursak çocuklar üzerinden “kafes dövüşü” yapan aileler kaybetmemek için çocukları özel derslere, kurslara, etütlere yönlendireceklerdi. Piyasa bu ya!

İnsan olağan senede yüz binlerce lira verdiği okula çocuğu gidince dışarıda beş kuruş harcamak istemez. Ancak orada her şeyden azar azar öğretildiği için dışarıdaki piyasada devam ettirmek gerekiyor eğitimi. Mesela haftada bir saat Almanca, Fransızca ya da İspanyolca öğrenen çocuk bu lisanı unutmasın diye dışarıda özel kursa gitmek zorundaydı. Örnekler çoğaltılabilir…

Peki, Ziya Selçuk’un piyasacı eğitimi desteklemek için söylediği üzere “Artık sanayi toplumundan bilgi toplumuna geçiyoruz” isek neden milletlerarası alakalarda Rusya’dan buğday alamayacağız diye dertleniyoruz ki vakit zaman? Rusya buğday üretiminde 85 milyon tonla dünyanın en fazla buğday
üretimi yapan dördüncü ülkesi olmayı başarmıştır. Yani Sayın Selçuk, üretmeden olmuyor. Bilgiyi üretime entegre edemediğiniz sürece geri kalmış, dışa bağımlı bir ülke olarak yaşar gidersiniz.

21.yüzyılda çağdaş eğitimi tartışırken çocuklara verdiğimiz düşünme hünerlerini sorgulamalıyız, hayatta kalma maharetlerini ne kadar öğrettiğimize bakmalıyız… Beni çağdışılıkla suçlayanlara hatırlatmak isterim ki yüz yılda bir denk gelen pandemi de güç olmadığından üretimin durması da 3.Dünya Savaşının mümkünlüğü da komplo teorisiydi…

Çocuklarınızı dünyevi keyiflerden uzak tutmayın lakin onlara en azından ayakkabılarını kendileri giyebilecek kadar ömür maharetlerini verin. Verin ki bir gün bunu tek başına yapmak zorunda kaldığında zorlanmasın…