Kentsel dönüşüm teklifine itiraz: 'Yurttaşın mülkiyet hakkına tecavüz'

ANKARA - Kentsel dönüşüme ait kanun teklifi, TBMM Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu’nda kabul edildi.

Afet riski altındaki alanların dönüştürülmesi emeliyle düzenlemeler içeren teklif yasalaşınca;

-Bir mülkün kentsel dönüşüm kapsamına alınması için maliklerin üçte ikisi yerine yarıdan bir fazlasının oyu aranacak.
-Riskli yapı tespiti, Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca talep edilmesi halinde mülki yönetim amiri tarafından verilecek yazılı müsaadeyle kolluk kuvveti marifetiyle yapılabilecek.
-Yıkılacak derecede riskli olan ve doğal afetlerin meydana geldiği alanlarda uygulama projesi aranmaksızın ihaleye çıkılabilecek.

Bugün genel heyette görüşülerek yasalaşması beklenen teklifteki kimi düzenlemelere itiraz eden muhalefet partileri, ilgili şerh metinlerini hazırladı.

YAPILARIN GÜÇLENDİRİLMESİYLE İLGİLİ HİÇBİR DÜZENLEME YOK

Cumhuriyet Halk Partisi’nin muhalefet şerhinde, teklifte yapıların güçlendirilmesiyle ilgili hiçbir düzenleme bulunmadığı tabir edilirken riskli binaların dönüştürülmesi için gerekli çoğunluğun 3’te 2’den yüzde 50+1’e çekilmesi olumlu bulundu.

YAŞAM KORİDORLARI ÖMÜR ALANLARINA GİRMELİ

Afet planlarının şeffaf olması gerektiğine dikkat çekilen şerhte, “Kentin büyütmesine ve saçaklanmasına müsaade vermeyecek halde afet durumunda kullanılmak üzere hayat koridorlarının artık bir yasa metnine girmesinin kaide olduğunu belirtmekteyiz” denildi.

MÜLK SAHİPLERİ DÜŞÜNÜLMÜŞ, KİRACILAR YOK

Kentsel dönüşüm yasa teklifinde mülk sahibi olanların düşüncelerinin değerlendirildiği, kiracılarla ilgili bir düzenleme olmadığı belirtilen şerhte iklim krizi kaynaklı sel ve öbür afetler karşısında risk altında bulun bodrum katlarıyla ilgili düzenleme yapılması gerektiğine de dikkat çekildi.

KENTSEL DÖNÜŞÜM RANTSAL DÖNÜŞÜM OLMASIN

Teklifte kültür varlıkları ile ilgili hiçbir düzenleme olmadığı tabir edilirken dönüşüm projelerinde ekonomik kırılganlığı yüksek yerlerin öncelenmesi gerektiği kaydedildi. Teklifte kentsel dönüşümün rantsal dönüşüme dönüşmemesi için bir düzenleme yer almadığı tabir edildi.

KOLLUK GÜÇLERİYLE MÜDAHALE KONUT DOKUNULMAZLIĞI HAKKINI ZEDELER

Kanun teklifindeki kolluk gücüyle tespit düzenlemesine de itiraz edilen şerhte, bir mahkeme kararında dayanmadan kişinin mülküne resen girilmesinin Anayasa'daki konut dokunulmazlığı ve mülkiyet hakkını zedeleyeceği tespiti yapıldı. Şerhte ayrıyeten vatandaşlarla yapılacak uzlaşmalarla ilgili düzenlemelerin yetersiz olduğu vurgulandı.

KENTSEL DÖNÜŞÜM BAŞKANLIĞI SINIRSIZ YETKİLİ YAPILIYOR

Teklifteki kimi düzenlemelerin Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın yetkilerini sınırsız hale getirdiği belirtilen şerhte, kira yardımlarına dair unsura de itiraz yer aldı. Yüksek kiralara dikkat çekilerek verilen kira yardımlarının ve kredilerin raiç bedeller üzerinden hesaplanması önerildi.

TEKLİF DAR GELİRLİLERİ RİSKLİ YAPI MAZERETİYLE MÜLKSÜZLEŞTİRECEK

HEDEP'in muhalefet şerhinde, teklifin yönetime sınırsız yetki tanıdığına dikkat çekilerek bu yetkilerin dar gelirleri “riskli yapı” mazeretiyle mülksüzleştireceği tespiti yapıldı. Şerh metninde, “Teklif bu haliyle yurttaşı afet riskinden korumaktan çok sermayedarı önceleyen, yurttaşı sermaye karşısında korumayan hatta ezdiren bir bağlama sahiptir” denildi.

'YURTTAŞIN MÜLKİYET HAKKINA TECAVÜZÜN YASAL TEMELİ'

Teklifin fakirin barınma hakkını yok sayan bir nitelikte olduğu tespitini yapan HEDEP, teklif için, “Yurttaşın mülkiyet hakkına tecavüzün yasal temelini oluşturmaktadır” sözünü kullandı. Şerhte ayrıyeten teklifin mahallî idarelerin yetkilerini tırpanladığı değerlendirmesine de yer verildi.

Bir mahkeme kararına dayanmadan kişinin mülküne girilmesinin Anayasa'daki konut dokunulmazlığı hakkını zedeleyeceği söz edilen HEDEP şerh metninde, teklifin yasalaşması halinde kent merkezlerindeki bedeli yüksek yerlerin de dahil olmak üzere gerekli görülen tüm alanların rezerv yapı alanı ilan edilebileceği ve rezerv yapı alanı ilan edilen yerlerin dönüşüm için boşaltılıp yerine yeni binalar yapılabileceğine dikkat çekildi.

AFET RİSKİ MAZERET EDİLEREK RANT AKTARILACAK

Şerhte, “Afet riski mazeret edilerek vatandaşların ellerinden alınan mülkler üzerinden yandaş firmalarla kurulabilecek 'ortak şirketler' yolu ile kimi kişi ve kurumlara rant aktarılması yasal hale getirilmektedir. Bu düzenleme tıpkı vakitte Anayasa'nın ferdi mülkiyet hakkı ile ilgili kararlarını de açıkça ihlal etmektedir” denildi.

KOMİSYONDAN ÇARÇABUK GEÇİRİLDİ

Kanun teklifinin yalnızca saatler içinde, çabucak kuruldan geçtiğine dikkat çeken DÜZGÜN Parti muhalefet şerhinde de tıpkı CHP ve HEDEP üzere hakim kararı olmadan, kolluk marifetiyle konutlara girilmesi üzere düzenlemelerin konut dokunulmazlığı hakkını ihlal ettiği kaydedildi.

REZERV YAPI DÜZENLEMESİ VATANDAŞI MAĞDUR EDECEK

Riskli bölgelerdeki rezerv yapı alanlarında bulunan taşınmazların metrekaresinin yüzde 30'una karşılık gelen bedelin kentsel dönüşüm çalışmalarına gelir olması hedefiyle Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'na zamanının düzenlendiğine dikkat çeken UYGUN Parti, yüzde 30 oranının neye nazaran belirlendiğinin bilinmeyen olduğunu ve vatandaşın mağdur olacağını söz etti.

KENTSEL DÖNÜŞÜM GEREKSİNİM LAKİN TEKLİF YETERSİZ, EKSİK

Teklifin kentsel dönüşüm sürecini hızlandıracağı söz edilse de birçok uyuşmazlığı barındırdığını kaydeden UYGUN Parti, “Kentsel dönüşüm konusunun ciddiyetinin farkında olduğumuzu ve yapısal manada desteklediğimizi tabir etmekle birlikte teklif metnini yetersiz ve eksik bulunduğumuzu belirtmek isteriz” tabirlerini kullandı.