Reuters: Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ harekatı Erdoğan ve Putin'e kazandırdı

Reuters haber ajansı, Azerbaycan’ın Dağlık Karabağ’daki askeri harekatıyla ilgili bir makale yayınladı.

Savunma ve güvenlik uzmanı Peter Apps imzalı makalede, Bakü’nün zaferi ile Türkiye’nin bölgedeki tesirini derinleştirdiği ve Rusya'nın da Batı'nın bölge ülkelerine verdiği dayanağın sonlarını göstermek için güçlü bir örnek ortaya koyduğu belirtildi.

Ermenistan, tartışmalı Dağlık Karabağ bölgesindeki Rus barış güçlerini Azerbaycan'ın bu haftaki saldırısını durdurmak için devreye girmeye çağırdı. Fakat makaleye nazaran Moskova'daki Kremlin yanlısı uzmanlarsa toplumsal medyada Ermenistan önderlerinin Batı ile münasebet kurma gayretleriyle dalga geçiyordu.

Azerbaycan, Rus barış güçlerinin aracılık ettiğini söylediği ve 1990'lardan bu yana bölgenin büyük kısmını denetim eden Ermeni kümeleri silahsızlandıracak bir ateşkes ilan etti.

'BATI DİPLOMASİSİ AÇISINDAN DEĞERLİ BİR BAŞARISIZLIK'

Makaleye nazaran bu durum Batı diplomasisi açısından kıymetli bir başarısızlığı temsil ediyor üzere görünüyor. Çünkü hem ABD hem de Avrupa Birliği yetkilileri Azerbaycan hükümetinin bu yıl yeni bir akın başlatmasını engellemek için ağır efor sarf ediyordu. Ermenistan da bu ayın başlarında Batı ortasında daha fazla bağ olduğunu göstermek emeliyle ABD kuvvetleriyle ortak eğitim tatbikatı düzenledi.

Ermenistan ayrıyeten, Kremlin’i "çileden çıkaracak bir hamle" ile Memleketler arası Ceza Mahkemesi'ne katılmayı düşünüyor. Çünkü Ukrayna'daki aksiyonları nedeniyle Rusya başkanı Vladimir Putin hakkında Milletlerarası Ceza Mahkemesi’nin bir tutuklama buyruğu bulunuyor.

Amerikalı ve Rus yetkililer dün New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Konseyi'nde ateşkes davetinde bulunurken, Azerbaycan saldırısını destekleyen tek değerli başkan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dı. Erdoğan, milletlerarası arenada Azerbaycan'ın bir modülü olarak tanınan Dağlık Karabağ'ın, Bakü’ye büsbütün tekrar entegre edilmesi davetinde bulundu.

'GÜÇ GÖSTERİSİ YERİNE RUSYA'NIN GÜCÜNÜN SONLARI ORTAYA ÇIKTI'

2020'de Azerbaycan güçleri Ermenistan'la 44 gün süren bir savaşa girdi; Dağlık Karabağ'ın yaklaşık üçte birinin denetimini ele geçirdi.

Bu çatışma, Ermeni tanklarını imha etmek için İHA’ların yaygın kullanımı dahil Azerbaycan'ın Türk teçhizatıyla donatılmış ordusunun aktifliğini gösterdi. Rusya ise ateşkes sağlanmasına yardımcı olmadan evvel büyük ölçüde ardına yaslanıp olayları izledi.

Türk medyası bu haftaki "yeni Azerbaycan zaferine" geniş yer verirken, hükümet yanlısı Sabah gazetesi Azerbaycan'ın "haddini aşan Ermeni militanlara yumruğunu gösterdiğini" yazdı. Bir öteki hükümet yanlısı gazete olan Türkiye ise atağın "Batı ve İran'a güvenen şımarık Ermenistan'a cevap" olduğunu söyledi.

Reuters makalesine nazaran bu yorumların hepsi, yalnızca Ermenistan-Azerbaycan dinamiğinin değil, Kafkasya, Orta Asya ve tüm Sovyet sonrası bölgenin artan karmaşıklığına işaret ediyor. Bu geniş bölgede çok sayıda devlet, hem kendi gayeleri için hem de nüfuzlarını korumak ve büyütmek isteyen daha büyük güçlerden yararlanmak için çabalıyor.

Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'yı işgali ve birkaç hafta evvel Kazakistan'a yaptığı çok daha küçük çaplı askeri müdahale, Kremlin’in bir vakitler direkt yönettiği bölgelere hükmetme kabiliyetini göstermeyi amaçlıyordu.

Ancak güç gösterisi yerine, gücünün sonları ortaya çıktı ve Moskova'nın öbür yerlerdeki nüfuzunu korumak için yeni teşebbüslerine yol açtı.

Makalede, “Bu teşebbüsler şimdiye kadar tutarsız bir muvaffakiyet gösterdi. Kremlin, bir vakitler Batı yanlısı olan Gürcistan'ı daha tarafsız ya da Moskova yanlısı bir yol izlemeye ikna etmekte biraz tesirli oldu. Rusya artık ise Kazakistan üzere Orta Asya ülkelerinde, Putin için son derece karmaşık ortaklar olan Çin, Hindistan, Türkiye ve İran'ın eş vakitli artan nüfuzuyla çaba etmek zorunda’’ deniliyor.

'ERMENİSTAN'IN RUSYA'YA DAVETLERİ BÜYÜK ÖLÇÜDE KARŞILIKSIZ KALDI'

Azerbaycan'ın tersine Ermenistan, öbür kimi eski Sovyet devletleriyle birlikte Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Mutabakatı Örgütü'nün (KGAÖ) üyesi. Lakin Ermenistan'ın evvel 2020'de, akabinde da bu hafta Rusya’ya yaptığı askeri dayanak davetleri büyük ölçüde karşılıksız kalmış görünüyor.

Bunun nedeni ülkenin Batı'yı kucaklama konusunda esasen çok ileri gitmiş olarak görülmesi olabileceği üzere, Kremlin'in Erdoğan ve Türkiye ile esasen karmaşık olan ilgileri daha da karmaşık hale getirmek istememesi olabilir.

Azerbaycan'ın dünkü harekatı öncesinde Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Rusya'nın Ukrayna ile meşgul olmasının artık bölgenin "koruyucusu" olarak hareket edemeyeceği manasına geldiğini söylemişti.

Paşinyan, başta ABD ve Avrupa Birliği olmak üzere Batılı aktörlerin kayda bedel bir muhafaza sağlayabilmesi içinse oldukça bir vakit geçmesi gerektiğini kaydetmişti.

Her ne kadar ABD Temsilciler Meclisi Lideri Nancy Pelosi'nin Eylül 2022'deki ziyareti bölgedeki birçok kişi tarafından daha geniş bir ABD takviyesinin işareti olarak görülse de, gerçekte Batı'nın Ermenistan'a yönelik taahhütleri nispeten hafif kaldı.

Ayrıca 11 Eylül'de başlayan ABD-Ermenistan ortak tatbikatı "Eagle Partner" da son derece dar çaplı. 85 ABD işçisi ve 175 Ermeni, "barışı müdafaa operasyonlarına" katılıyor. Tatbikatların bu hafta patlak veren çatışmalardan etkilenmediği ve planlandığı üzere ay sonuna kadar süreceği belirtiliyor.

'ERMENİSTAN, RUSYA'YA UZUN MÜHLET EVVEL İHANET ETTİ'

Azerbaycan, askeri operasyonunu Rusya'ya evvelce bildirdiğini açıkladı lakin Ermeni yetkililer bu ihtarın Moskova tarafından iletilmediğini söylüyor. Ancak akın öncesinde Kremlin yanlısı sesler giderek daha yüksek sesle Ermenistan'ın Batı'yı kucakladığı için aşağılanacağını öne sürüyordu.

Kremlin yanlısı analist Sergey Markov Ermeni idaresini "uzun vakit evvel Rusya'ya ihanet etmiş" olarak tanımladı.

Bu hafta başında da Rusya Güvenlik Kurulu Lideri Dimitri Medvedev, NATO ile flört eden "kardeş bir ülkenin" belgisiz bir yazgıyla karşı karşıya olduğunu yazdı ve üstü kapalı olarak Ermenistan’ı işaret etti.

Rus devlet denetimindeki yayın kuruluşu RT'nin editörü Margarita Simonyan, Ermenistan Başbakanı Paşinyan’ı, Hz. İsa’ya ihanet eden Yehuda'ya benzetirken; Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Rybakov, ABD ile ortak tatbikatın KGAÖ iştirakinin "ruhuna" alışılmamış olduğunu söyledi.

'TÜRKİYE'NİN TESİRİ DERİNLEŞTİ'

Dağlık Karabağ’a bundan sonra ne olacağı tam olarak muhakkak değil. 2020 savaşından bu yana, bölgeden Ermenistan topraklarına giden tek yol olan "Laçın koridoru" Rus birlikleri tarafından denetim ediliyor. Lakin Dağlık Karabağ'a ulaşan materyalleri tesirli bir formda abluka altına almak için güzergah boyunca Azerbaycan denetim noktalarının kurulduğuna dair haberler var.

Rus yetkililer, bu güzergah boyunca bir gecede en az 2 bin etnik Ermeni'nin Dağlık Karabağ'dan "tahliyesini" sağladıklarını söyleyerek, Ermenilerin bölgede etnik paklık yapılabileceği savlarına yol açtılar.

Makaleye nazaran bu türlü bir şeyin gerçekleşmesi halinde, Batı'nın öfkesini lisana getirmesi, tahminen de sonlu yaptırımlar uygulaması kaçınılmaz olacak. Lakin bilhassa İsveç'in NATO'ya girmesi için Türkiye'nin onayına duyulan gereksinim göz önünde bulundurulduğunda, Batı devletlerinin Erdoğan'la karşı karşıya gelmeye istekli oldukları pek söylenemez.

Şimdilik görülen, Azerbaycan’ın kazandığı, Türkiye'nin bölgedeki tesirini derinleştirdiği ve Rusya'nın da Batı'nın bölge ülkelerine verdiği takviyenin hudutlarını göstermek için güçlü bir örnek ortaya koyduğu. Hakkındaki Milletlerarası Ceza Mahkemesi kararı nedeniyle bu hafta BM Genel Konseyi'ni ziyaret edemeyen Putin için bu gelişme, muhtemelen verimli bir haftanın işareti oldu. (Kaynak: Amerika'nın Sesi Türkçe)