Onursal Başkan Kürkçü anlattı: ‘Siyasi çocukluğumuz HDP’de geçti, şimdi taşınıyoruz'

ANKARA - Halkların Demokratik Partisi (HDP), pazar günü gerçekleşecek kongresiyle çalışmalarını Yeşil Sol Parti’ye devredecek. Anayasa Mahkemesi’nde devam eden davanın yarattığı kapatılma riskine karşı parti “atıl” duruma getirilecek. Kapatmalara alışık ve kapatmanın yaratacağı risklere her daim hazır olan bir siyasi geleneğin temsilcisi olan HDP’nin siyaseti, fikri, kelamı diğer bir parti ismiyle devam edecek.

Selefi siyasi partilerden çok daha uzun müddet siyaset arenasında kalabilen, öncüllerinden farklı olarak Türkiyelileşme savını ortaya koyan, yüzde 13 oy oranına ulaşmayı başaran HDP’yi, “sürgün”deki Onursal Lideri Ertuğrul Kürkçü ile konuştuk.

HDP’nin “biricik” bir parti olduğunu her fırsatta lisana getiren Kürkçü partisinin alamet-i farikasını anlatırken ‘HDP ismi bütün hükümetler için küfür, halk için tılsımdı’ sözlerini kullandı. 11 yıl boyunca davalarla, tutuklamalarla, fiziki ataklarla gayret eden HDP’nin beklemeye alınmasıyla ilgili de “Siyasi çocukluğumuz HDP’de geçti, artık taşınıyoruz’ dedi.

Son seçimlerde alınan sonuçlar ve yaklaşan mahallî seçimlere ait değerlendirmelerini de aktaran Kürkçü’nün sorularımıza verdiği karşılıklar şöyle oldu:

Halkların Demokratik Partisi’nin “biricik” olduğunu söz ettiğiniz çokça açıklamanız var. Neden biriciktir HDP?

Türkiye'de siyasi partiler politik doğrultuları ya da ideolojileri bakımından muhakkak bir tasnife girerler: Milliyetçidir, toplumsal demokrattır, liberaldir, muhafazakardır, komünisttir… HDP bu açıdan kategorize edilemeyen, çoğulcu bir partidir. Emekten, özgürlükten, halkların eşitliğinden ve barıştan yanadır. Bu türlü bir kategori klasik parti literatüründe, Türkiye'nin partiler kataloğunda yok. Ayrıyeten HDP, sadece içinde kanatlar olmasına müsaade veren bir parti değil, HDP partilerden, topluluklardan ve bireylerden oluşan bir parti. İçindeki yapılar, mevcudiyetlerini, hukukî kişiliklerini koruyarak bir yeni partide ortaklaşa var oluyorlar. Bu açıdan bütün Türkiye siyasi tarihini enine yanlışsız kesen bir biricikliği var.

Bununla da sonlu değil. Kürtler ve Türklerin kendi etnisitelerini birbirine feda etmeksizin ortaklaşa var oldukları ve kimlikleri ret ve inkâr edilmeden, anonimleştirilmeden ortak bir siyasi kimliğe kavuştukları bir parti. Bu açıdan da biriciktir. Ayrıyeten Kürdistan ve Türkiye sosyalistlerinin birinci müşterek teşebbüsüdür HDP. Bir yandan bir Kürdistanî ittifaka ve öte yandan bir demokratik ittifaka dayanan bir kitlesel halk partisi olması ve “demokratik halk iktidarı”na ulaşması gayesiyle kuruldu ve bu gayesini tabir etmeyi de başardı. Dahası; Halkların Demokratik Partisi’nde bayanların örgütü başkadır. Münasebetiyle partinin çoğunluğu ya da erkekler, bayanlar hakkında bir karar alamazlar. Yani pek çok istikametiyle biricik bir parti HDP. Bu türlü bir parti Türkiye Cumhuriyeti tarihinde yok.

‘HDP’DE HERKES ÖTEKİNİN ÖZGÜRLÜĞÜ İÇİN UĞRAŞ EDER’

Bir röportajınızda “Türkiye'nin çağdaş tarihini ‘HDP'den evvel ve HDP'den sonra’ olarak dönemselleştirmek mümkün” demişsiniz. HDP neden bu kadar kritik bir noktada duruyor?

HDP, açık siyasal alanda “milletlerin kendi yazgılarını tayin hakkını” bir program kararı haline getirerek bunun için açık ve ortak çabaya girişen birinci siyasal parti. HDP Kürt probleminin tahlilini öteki demokratik sıkıntıların tahlili için de bir fırsat olarak gördü. Kürtlerin kendi kendilerini yönetmelerini Türkiye Cumhuriyeti'nin kendisi için de bir dönüşüm modeli olarak tabir etti ve Türkiye siyasi partiler tarihinde programatik bir milat oluşturdu. Türkiye'nin, tartışılması bile düşünülemez denilen en değerli sorunlarından birini bir genel dönüşüm programının merkezi kıldı, HDP bunu eğip bükmeden programına, tüzüğüne yerleştirdi. Kendisini bütün öteki partilerden ayıran yeni bir çaba çizgisi çizmiş oldu. HDP’de herkes ötekinin özgürlüğü için gayret eder hale geldi. Yani Kürtler genel olarak bütün toplumun, öbürleri de Kürtlerin özgürlükleri için çabayı merkeze yerleştirdi. Bu türlü olunca birden bütün ezberler dağıldı. Kürtler öteki olmaktan çıktı, siyaseten kendi tarihi emelleriyle birlikte partinin öteki bileşenleriyle eşit kılındılar.

‘HDP’NİN ‘SUÇU’, SİYASAL BİR ÇIKIŞ YOLU OLDUĞUNU EN YÜKSEK KÜRSÜDEN ANLATMA KABİLİYETİNE SAHİP OLMASIYDI”

HDP, 11 yıllık tarihi boyunca daima tehdit ve ataklara maruz kaldı ve daima bir yargı kıskacı altında kaldı. HDP'nin “suçu” neydi?

Kürtlerin farklı bir millet oldukları, kendi yazgılarını tayin hakkına sahip oldukları, isterlerse ayrılabilecekleri, ortak yaşantı için ise devletin bütün varoluş biçiminin değişmesi gerektiği tezi hukuken Türkiye'de savunulabilir bir tez. Lakin siyasi statüko bunun merkezi siyaset tabanlarında lisana getirilmesini bile imkânsız kılıyor. Bunun için TBMM İç Tüzüğü bile değiştirildi. Halkların Demokratik Partisi, bu siyasi statükoyu tanımadığını ilan etti. Halkların Demokratik Partisi anayasal bir hata işlemiş olduğu için değil, memlekete zımnen dayatılan “Türklük Sözleşmesi”ni kabul etmediği için cezalandırılmak istendi. HDP’nin statükoyu berhava etme kabiliyetinin cezalandırılması bu. HDP’nin “dokunanın yanacağı” bir surete büründürülmesi makul gözüktü Türkiye'yi yönetenlere.

Hatırlarsanız çöktürme harekatının münasebetleri ortasında Meclis’teki ‘terörist’in dağdaki ‘terörist’ten daha tehlikeli hale geldiği söz edilmişti. Diyor ki özetle, “Milletvekili gerilladan tehlikelidir”. HDP’nin cürmü, silahlı çatışmadan siyasal bir çıkış yolu olduğunu bütün ülkeye en yüksek kürsüden kelamla anlatma kabiliyetine sahip olmasıydı.

‘HDP’NİN YÜKSELİŞİ YALNIZCA HDP'NİN DEĞİL, KONJONKTÜRÜN ESERİYDİ’

27 Ağustos’ta çeşitli zorunluluklardan kaynaklı olarak HDP ‘beklemeye’ alınacak. HDP’nin fikri nasıl yaşatılacak, tesiri nasıl sürdürülecek?

HDP'nin tesiriyle HDP'nin fikri ebediyen birebir kuvvette olmayabilir. HDP'nin en tesirli olduğu devirlerde HDP'nin tesirli olmasını sağlayan şey sırf kendi varlığı değil, kısmen de tahlilden kendi gelecekleri ismine sonuç elde etmeyi ümit eden kimi iktidar unsurlarıydı. Yani HDP’nin yükselişi yalnızca HDP'nin değil, konjonktürün de yapıtıydı.

‘HDP’NİN GÜNDELİK MUVAFFAKİYETLERİN BÜYÜSÜNDEN SAKINMASI GEREKİYORDU’

Fakat bunun paradoksal bir tesiri de oldu. HDP'nin tesiri böylesine muazzam ölçekte artarken fikri bir formda bulanıklaştı. Parlamenter faaliyet, seçim faaliyetine ve medyatik görünürlüğe indirgendi. Fikrin ‘kitlelere ulaşması’nın parlamenter kalıbı HDP’nin faaliyetinin merkezine oturdu. O nedenle HDP şu an o tesire sahip değil. Ancak bu dahi bir bakıma fikrin doğruluğunun bir delili. “Toplumsal olanın siyasallaşması, siyasal olanın toplumsallaşması” diyalektiği bir saat üzere ritmik çalışmadıkça siyasi tesir maksimize edilemez.

Demek ki HDP'nin fikrini koruma edebilmesi için yalnızca devletten değil tıpkı vakitte gündelik tertip içi muvaffakiyetlerin büyüsünden de sakınması gerekiyordu. Fakat fikir yerli yerinde duruyor: Bugün bu tesire aşağıdan üste yanlışsız yine kavuşmak üzere, programında, tüzüğünde kuruluş paradigmasında tanım edilen biçimde tekrar çalışmaya başlaması gerekiyor.

‘HEDEFE ULAŞMAK İÇİN 10 YILLIK DENEYİM LAZIMDI, ARTIK O DENEYİM VAR’

Yeni bir parti formuna bürünmek, bir konuttan diğer bir konuta taşınmak üzere: Nasıl bir meskenden bir konuta taşınmak birçok şeyin beraberinizde götürülememesi, birçok şeyin kırılması demekse; biz de bütün bunlardan geçeceğiz. Ancak sonuç olarak burada değerli olan fikrin doğruluğu. O eninde sonunda kesinlikle amacına varacaktır. Bu gerçekleşecek, bunun gerçekleşmesi için bu 10 yıllık deneyim lazımdı. Artık elimizde o var.

‘SİYASİ ÇOCUKLUĞUMUZ HDP’DE GEÇTİ, ARTIK TAŞINIYORUZ’

En başından beri HDP’desiniz, bugün de Onursal Lidersiniz. Gayretin HDP tecrübesinin katkısıyla güçlenerek devam edeceğini tabir ettiniz lakin emek verdiğiniz, inandığınız bir siyasi partinin bir nevi ‘rafa kaldırılıyor’ olması şahsî olarak size nasıl hissettiriyor?

Az evvelki metafora döneyim. Biz bir konutu terk ediyoruz, taşınıyoruz. 2011 paradigması bağlamında “siyasi çocukluğumuz” burada geçti. Burada büyüdük. Burada ümitlerimiz şekillendi. Burada kararlar aldık. Buraya bağlandık. Bunun üzerinde bir kimlik oluşturduk. Artık öteki mahallede, öbür bir konuta taşınıyoruz. Beni en çok üzen yanı birlikte “büyüdüğümüz”, birlikte bu işe başladığımız arkadaşlarımızın çok kıymetli bir kısmının bu taşınma sürecinde olmaması. Sürgünde, mahpusta ya da siyaseten yasaklı durumdalar. Hasebiyle onları bilfiil götüremiyoruz taşınırken.

‘HDP KURULURKEN HÜZNE KAPILAN BDP’Lİ ARKADAŞLARIMI ARTIK DAHA YETERLİ ANLIYORUM’

HDP’nin kapatılacağı, kapatılabileceği kesin değil öte yandan. Aslında bu haliyle uykuya yatırılacak bu parti. Tahminen de büsbütün artta kalacak. Bunu şimdi bilmiyoruz. Bu anda HDP kurulurken geride bıraktığımız Barış ve Demokrasi Partisi’ndeki arkadaşlarımızın kapıldıkları hüznü hatırlıyorum bir bakıma. Partiyi açık tutmak için o kadar çok fedakârlık yapmış, o kadar çok emek vermişlerdi ki, başarılı olup olmayacağı belirli olmayan, hayal edilen bir parti için eldeki sağlam kaleden vazgeçmek ne kadar akla yatkın diye çok tereddüt etmişlerdi. O vakit onları anlamaya çalışmıştım. Artık gözümde değerleri büyüyor. Yani bu kadar emek verdikleri şeye bu kadar bağlı olmakta haklılardı. HDP için de bugün bu türlü.

‘HDP İSMİ BÜTÜN HÜKÜMETLER İÇİN KÜFÜR, HALK İÇİN TILSIMDI’

Düşünün bütün hükümetler için sizin isminiz bir küfür, bütün halk içinse bir tılsımdı. Ahmet Davutoğlu'nu hatırlıyorum, kendince hakaret üzere olsun diye HDP’den “HADEPE” diye kelam ederdi. Sokaktaki boyacı çocuklarınsa “HeDePe, HeDePe” diye haykırarak seçim konvoylarının peşinde koşuşlarını da hatırlıyorum. Bu söylem farkının kendisinin bile bir kıymeti var. Tasavvur ettiğimiz bir geleceğe yanlışsız giderken bu taşınmaya katlanabiliriz. Ancak olağan ki hüzünlü. Gerçi dediğim üzere, partinin kapatılacağı o kadar kesin değil, ne var ki, diktatörlüğün yasama üzerindeki hakimiyeti yargısal hayaller kurmaya da fazla müsaade vermiyor.

‘BU YENİ KURULUŞTA SEBAHAT VE GÜLTAN’IN EKSİKLİĞİ ÇOK KUVVETLE HİSSEDİLECEK”

Bu vesileyle bir şey daha söylemek istiyorum. Başlangıcı göz önüne getirince bu yeni kuruluşta Sebahat’in (Tuncel) ve Gültan’ın (Kışanak) etkin rollerinin olamayacak olmasının eksikliği çok kuvvetle hissedilecek. Şayet Sebahat ve Gültan'ın başlangıçtaki katkıları olmasaydı, onların Kürtler ve Türkler, bayanlar ve erkekler, Aleviler ve Alevi olmayanlar ortasındaki mekik dokurcasına gidiş gelişleri olmasa, sosyalistlerin telaşlarını yurtseverlere, yurtseverlerin tasalarını sosyalistlere, kurumların tasalarını bireylere, bireylerin gereksinimlerini kurumlara ferasetle taşımanın yollarını bulmasalar, hatta gerektiğinde yetki kullanmaktan kaçınmasalardı HDP çok daha sancılı bir doğum yapardı. Çok güç bir operasyonu çok büyük muvaffakiyetle tamamlamakta eşsiz roller oynadılar. Bugün Sebahat ve Gültan üzere pek çok arkadaşımızın HDP’nin kuruluşundaki üzere mekik dokuyamayacak oluşu yeni doğumda da hissedilecek. Bu yeni sürece insan gerecimizin hepsini katamayışımız en değerli eksiklik olacak. Ama vakitle telafi edebileceğimizi düşünüyorum.

‘31 MART AKP’Yİ TEK AYAĞI ÜZERİNDE BIRAKAN TEMELLİ BİR STRATEJİK BAŞARIYDI’

Geride bıraktığımız genel seçimde HDP’nin “kazandırma” stratejisi de Emek ve Özgürlük İttifakı ile ortaklaşma biçimi de tenkit konusu oldu. Önümüzdeki devirde yola yeni isimle devam edecek partinin birinci somut imtihanı mahallî seçimler olacak ve ittifaklar tekrar gündeme gelecek. Sizce mahallî seçimde nasıl bir strateji belirlenmeli?

2019 seçimlerinde de 2023 seçimlerinde de diktatörlüğü kaybedecek kıvama getiren şey lokal ayaklarının, bilhassa metropollerdeki lokal ayaklarının kırılmış ve Kürdistan’da Kürtler açısından sembolik ehemmiyeti olan bütün merkezlerin kazanılmış olmasıydı. AKP bir biçimde tek ayağı üzerinde bırakılmış oldu. Ben bunu çok asıllı bir stratejik muvaffakiyet kabul ediyorum.

‘31 MART SEÇİMLERİNDE TÜM METROPOLLERDE HAKKIMIZ OLAN KADARINI ALDIK’

“Ne aldınız da bunlara oy verdiniz” münakaşalarınıysa ben en hafif tabiriyle ‘naif’ buluyorum. Birincisi o kadar çok şey aldık ki o yüzden iktidar aslında yalnızca belediye başkanlıklarını kaybettiği için bağırmıyor. Belediye meclis üyelikleri, belediye lider yardımcılıkları dahil çabucak hemen bütün metropollerde hakkımız olanı aldık. Lakin kıymetli olan bu değil. Bunun için çiğ pazarlıklara girişmeden, siyasal gündemin orta yerine getirmeden aslî gayesi ortaya koyduk: AKP iktidarının yerelde çökertilmesi. Bu, merkezde onu devirmenin birinci adımıydı. Münasebetiyle kimin kazandığı değil kimin kaybettiğiydi stratejinin temeli ve bu varsayımla hareket edildi.

‘HDP KÜRDİSTAN’DA KÜRTLER ORTASI BİR KOALİSYON VE BATIDA PARTİLERLE GENİŞ BİR OLUŞUM İÇİN ÇABALAYACAK’

Yaklaşan mahallî seçimin karakteri ve dinamikleri üzerine ise kâfi tartışma olmadı. Bunu seçime girecek olan partimiz yapacak. Hasebiyle mahallî seçimi yalnızca 2019 ve 2023’ü düşünerek konuşamayız. Yeni şartları görmemiz lazım.

HDP özelinde şimdi yerelin kelamını tam olarak söylediğini ve yerelle merkez ortasındaki ilişkiyi kuran takımların eğilimlerini tam olarak şekillendirdiklerini duymadım. Onları işitmeden konuşmak beyhude olur. Ancak Halkların Demokratik Partisi'nden miras kalan perspektif şudur: Türkiye'deki tartışmanın karakterini “faşizme yürüyen diktatörlüğe karşı halkların direnişi” olarak kurduğunuz takdirde her siyasi atağınızın faşizmin tabanını daraltması sizinkini genişletmesi gerekir. Gördüğüm kadarıyla Halkların Demokratik Partisi Kürdistan’da çok geniş bir “Kürtler ortası koalisyona” yönelecek. Batıda da partilerle isimlendirilemeyecek kadar geniş bir oluşum için çabalayacak, bunu kristalize etmeye çalışacak.

‘EMEK VE ÖZGÜRLÜK İTTİFAKI’ SAÇMA SAPAN BİR SEÇİM İTTİFAKINA DÖNÜŞTÜ'

2023 seçimlerinde “Emek ve Özgürlük İttifakı” da bu türlü bir toplumsal bir ittifak üzerinde yükselmeliydi, ama saçma sapan bir seçim ittifakına dönüştü. Sonucu gördük. Artık temele, toplumsal ittifaka yine yüzümüzü dönmemiz gerekiyor. Büyük kentlerde AKP'yi mağlubiyete uğratmak, diktatörlüğü geriletmek son derece değerli. Alışılmış ki, her bir kenti ve her bir belediyeyi farklı başka mütalaa etmek gerekir. Her bir kentte gerçek seçim yordamını belirlemek için büyük bir ciddiyetle ve bir bilim insanı mutlaklığıyla çalışmak, varılan sonucun gerçekleşmesi için belirlenen yolda devrimci bir kararlılıkla sebat etmek gerekir. Ancak söz ettiğim üzere 2019 tecrübemiz siyasi muvaffakiyet olarak bir kenara konulmalıdır, 2023’teki tecrübemiz ise maalesef 2020 Kongresi gayelerinden uzaklaştıkça tartışmalı bir hal aldı.

‘İTTİFAKLAR KURULUR, DEĞİŞİR LAKİN ŞUNU AKLIMIZDAN ÇIKARAMAYIZ: ‘HERŞEY DİKTATÖRLÜĞÜ SONA ERDİRMEK İÇİN’

Bazı kulis haberlerine nazaran iktidar partisi metropolleri kazanabilmek için HDP ile masaya oturmaya ve HDP’nin İstanbul’da aday çıkarması karşılığında bölgedeki belediyelere kayyım atamamaya dair bir garanti vermeye hazırlanıyormuş. Sözlerinizden yola çıkacak olursak partinizin kapıları iktidardan gelecek böylesi bir teklife kapalı?

Buna parti ismine karşılık vermek bana düşmez. Ancak ben şuna bakıyorum; iktidar bloku Türkiye'de bir faşist diktatörlük inşaya çalışıyor. Bununla uğraşta hareketler yapabilirsiniz. Bu hakkınız ve vazifenizdir. Mesela her vakit ileriye saldırmazsınız, bazen geriye adım atabilirsiniz. Bütün bunlar savaşın, çabanın içinde var: Saldırmak, kaçmak; ilerlemek, geri çekilmek; ittifakları kurmak, ittifakları değiştirmek… Yalnızca ölçü şudur: Attığınız adımlar diktatörlük karşısında sizi nereye taşıyor? Bunun için elinizde envai çeşit taktik ve sistem olur ve bu hürlükle düşünürsünüz. Şunu da aklınızdan çıkartmazsınız, bir tek maksadınız vardır: Faşist diktatörlüğe gidişi sona erdirmek, siyasal özgürlüğün kapılarını açmak. Herkes özgür olmadan kimse özgür olamaz.