CHP’li Yaman: ‘Boş tencere’ seçimde gündem olacak, kriz tırmanıyor

ANKARA – Türkiye’de yaşanan ekonomik krizle birlikte birçok kesim besine erişim başta olmak üzere barınma, ulaşım, sıhhat üzere temel gereksinimlere ulaşmakta zahmet yaşıyor. Yüksek enflasyonun gölgesinde yeni ekonomik model tercihlerinin tesiri toplum tarafından şimdi hissedilmezken bu tabloda mahallî seçime hazırlanılıyor.

Mayıs ayında yapılan seçimlerde “boş tencere iktidar değiştirir” telaffuzunun hayata geçmemesinin nedeninin iktidarın seçim periyodunda attığı adımlarla bağlantılı olduğunu söz eden CHP Sıhhat ve Toplumsal Siyasetlerden Sorumlu Genel Lider Yardımcısı Aylin Yaman’a nazaran lokal seçimlerde “boş tencere” gündem olacak zira ekonomik kriz gitgide tırmanıyor.

‘KIŞKIRTILMIŞ BİR SIHHAT TALEBİ YARATILDI’

Sağlıktan okulların açılışı öncesi yaşanan meselelere, CHP’nin kasım ayında yapmayı planladığı büyük kurultaydan mahallî seçimlerdeki toplumsal siyaset vaatlerine kadar Ankara Milletvekili Aylin Yaman’ın sorularımıza karşılıkları şöyle oldu:

Kamu hastanelerinde yatak aranan, polikliniklerde sıra bulanmayan, kanser şüphelilerinin analiz için aylar, yıllar sonraya randevu alabildiği bir devirden geçiyoruz. Hastaneleri yakından bilen bir isimsiniz. Tablo hiç bu kadar berbatlaşmış miydi?

Tablo, aslında 20 yıl evvel uygulamaya giren Sıhhatte Dönüşüm Programı’nın, sıhhat hizmet sunumunu getirdiği son nokta. 20 yıl boyunca sistemin bu basamağa geleceğini, devletin sıhhati özel işletme prensipleriyle kurgulamasının, tükenmişliğe sürükleyeceğini her kademede lisana getirdik. Birinci başta, hastaların rahatça istediği sıhhat kuruluşuna gidebileceği algısı yaratılsa da denetimsizce ve gözetici hekimliğin zayıflamasıyla artan hastalık yükü nedeniyle ikinci ve üçüncü basamak sıhhat kuruluşlarına kışkırtılmış bir sıhhat talebi yaratıldı. Yıllar içinde yıllık tabibe müracaat sayısı arttı. Bu durum iktidar tarafından, “Rahatça hizmete ulaşan hastaların, istedikleri üzere sıhhat kuruluşlarını ziyareti” olarak lanse edilmekle birlikte, temel sorun, kollayıcı hekimliğin yara almasıyla hayat şartlarının ağırlaşması, yoksulluğun derinleşmesi ile yetersiz beslenme ve çevresel etkenlerin yarattığı hasar vb. nedenlerle hastalık yükünün artmasıdır.

‘ACİL SERVİS KAOSA SÜRÜKLENDİ’

Son 20 yılda yaşlı nüfusun artışı, meme/kolorektal tümörler üzere tarama programlarıyla saptanabilecek tümörlerin yıllar içinde tırmanması, makûs beslenmenin yarattığı ve giderek yükselen obez ve obez öncesi nüfus (15 yaş sonrası nüfusun yüzde 64’ü), 20-80 yaş ortası nüfusun yüzde 15’inin diyabetik olması hastalık yükünü artıran temel hususlar olmuştur. O denli ki, 15 yaş üstü bayan nüfusunun yüzde 60’ına hiç smear yapılmamakta, yüzde 65’ine hiç mamografi taraması uygulanmamaktadır. Bunlar hastalık riskini artıran faktörlerdir. Tüm bu nedenlerle, hastaların sıhhat kuruluşlarını ziyareti yıllar içinde artmış, günlük 5-10 dakikalık randevularla, ortalama 100 hasta bakmaya başlayan tabipler tükenme noktasına gelmiştir. Polikliniklerde tahlil bulamayan ve yığılmaya başlayan hastalar, tahlili acil servislerde aramaya başlamış, sonuçta yıllık acil servis ziyareti, nüfusundan daha fazla olan bir kaosa sürüklenmiştir.

‘ÇOCUKLAR OKUL ÖNCESİ EĞİTİMDEN UZAKLAŞIYOR’

Yakın tarihte okullar açılıyor. Ulaşımdan beslenmeye ortaya çıkan masraflara dair ailelerin tasaları büyük. Okul terklerinin bilhassa artması bekleniyor.

Gıda fiyatlarındaki artış okulların açılmak üzere olduğu bu devirde çok önemli dert yaratacak. Beslenme sorunu giderek bir halk sıhhati sorunu haline gelmiş vaziyette. Son 3 yılda, besin fiyatları dünyada yüzde 28, AB’de yüzde 30 artarken Türkiye’de yaklaşık yüzde 266 oranında artmış. Son 1 yılda süt yüzde 70, peynir yüzde 200, yumurta yüzde 45, pirinç yüzde 250 artmış. Bu şartlarda okula başlayan bir kuşak var. Ulaşım ve barınma krizi eğitim periyodunu zorlayan başka faktörler. Bu durum, çocukları, bilhassa zarurî olmayan okul öncesi eğitimden uzaklaştırıyor. Üniversite seviyesinde gençler bilhassa yurt yetersizliği ile barınma sorunu yaşıyor ve ekonomik krizden etkileniyor.

CHP’YE ÇOK FAZLA TALEP GELİYOR

CHP’nin Yoksulluk Dayanışma Ofisi de var. Buraya çok fazla yardım talebi geliyor mu?

Ben sağlıkçı olduğum için, bana yüklü olarak sıhhat problemleriyle ilgili talepler geliyor. Para ödememek ismine sıhhat sıkıntıları öteleniyor. Sıhhatte her etapta cebinizden para çıkıyor. Küçük hastanelerin kapatılıp dev kent hastanelerinin yapılmasıyla hastanelere erişim sorunu da var. Hastaneye sık gitmesi gereken, rehabilitasyon tedavisi devam eden hastaların her gün gitmelerinin çok önemli bir maliyeti var. Beşerler kendilerine yakın küçük ölçekli sıhhat kurumu arıyorlar. Çocukların beslenmesiyle ilgili, iş talebiyle ilgili onlarca talep geliyor. Yoksulluk Dayanışma ofisimize de çok sayıda talep geldiğini, alanda saptadıklarını biliyorum.

‘BOŞ TENCERE SEÇİMDE GÜNDEM OLACAK’

Geride kalan seçimlerin akabinde “boş tencerenin seçim kazandırmadığı birinci seçim oldu” üzere değerlendirmeler yapıldı. Pek çok vaadiniz olmasına karşın toplumun buna ikna olmadığını görüyoruz. Bu transfer sürecinde bir yanılgı var mıydı?

“Boş tencere seçim kazandırır” söylemi var. Seçime giderken de bu ekonomik durum mevcuttu ama iktidar bir ekip etik dışı prosedürlere başvurdu. Montaj görüntülerle halkın kırmızı çizgisi olan ve aslında bizim de kırmızı çizgimiz olan, milliyetçilik üzerinden bir algı idaresi yarattı. Bir de seçime bir ittifak modeliyle gittik. İttifak modeliyle giderken bu çeşit çıkış halkın başını karıştırmış olabilir. Bunların değerlendirmeleri de lokal seçimler öncesi yapılıyor. Boş tencere seçimde gündem olacak, kriz tırmanıyor.

‘AVANTAJIMIZ OLACAK’

CHP genel seçimler öncesi toplumsal devlet bağlamında pek çok vaadini sıraladı. Seçimi kazanamadınız ve bu muhtaçlıklar da devam ediyor. Ne yapacaksınız? Belediyeler eliyle bunları hayata geçirmek kâfi olacak mı?

Sosyal siyasetler, toplumsal belediyecilik anlayışıyla, lokal idareler aracılığıyla sunulabilecek uygulamalar. Bu nedenle, seçim öncesi hazırladığımız programımızda yer alan birçok toplumsal siyaset önerisi, belediyeler üzerinden uygulanabilecek ve geliştirilebilecek modeller. Okullarda süt, bir öğün yemek dağıtımı, yaşlı nüfus için fiyatsız ulaşım, engelli nüfus için tekerlekli sandalye atölyeleri, halk ekmek dağıtım noktalarında artış, ekmek çeşitlerinde zenginleşme, yaşlı bakımı, konutta bakım vb. birçok toplumsal yaklaşım, lokal idareler eliyle hayat bulabiliyor. O yüzden bu türlü bir avantajımız olacak.

75 BİN ŞAHSA İSTİHDAM

Örneğin Aile Dayanakları Sigortası öne çıkan vaatlerinizdendi. Buna alternatif bir süreç işletiyor musunuz?

Önemli projelerimizdendi. Zati var olan sigorta modellerinden biri ve hayata geçirilmemiş olanı, bayanın hesabına yatırılacak ve muhtaçlık sahibi ailelerin özel profesyonel bir grupla sigortalanacağı bir model olarak belirlenmişti. İktidarda olmadan yapılabilecek bir iş modeli olmamakla birlikte belediyeler üzerinden istihdam ofisleri üzerinden iş edindirme, özel bölümle vatandaşı buluşturma metotları uygulanıyor ve buna devam edilecek. Örneğin İstanbul’daki Bölgesel İstihdam Ofisleri, mahallî seçimi kazandığımız 2019’dan bu yana 75 bin kişiyi iş sahibi yaparak teminat sağladı. Bu modellemeyi tüm belediyelerde uygulayabilirsek Aile Takviyeleri Sigortası ile sağlayamadığımızı iş teminatıyla sağlayabiliriz.

‘MUHTAÇLIK TEMELLİ YAKLAŞIMIN SORUNLARINI ANLATACAĞIZ’

Yerel seçimlerde biz toplumsal siyaset alanında ne cins vaatlerde bulunan bir CHP göreceğiz?

Özellikle, “hak temelli” bir yaklaşımla seçimlere gideceğiz. Halkla her an temas halinde bulunarak, haklarının neler olduğunu anlatacak, iktidarın kullandığı muhtaçlık temelli yaklaşımın düşüncelerini anlatacağız. Kırılgan kümeler ve bu kümelere mahallî idareler üzerinden ulaşma, temel hususumuz olacak. Yaşlılar, engelliler, bayanlar ve çocuklar için programlarımız olacak. Husus bağımlılığı, toplumun bir yarası şu an. Onunla da lokal idareler aracılığı ile çaba edeceğiz. Elbette en temel mevzumuz, yoksullukla uğraş ve bunun için belediyeler aracılığı ile yapacaklarımız olacak.

‘ÖRGÜTÜN SESİNİ DİNLEYEREK YOLUMUZA DEVAM EDECEĞİZ’

CHP’de bir müddettir değişim tartışmaları yaşanıyor. Kasımdaki kongreyle birlikte parti nasıl bir yol yürüyecek?

Kongre süreci bizim için bir fırsat. Her kongre bir değişim ve yenilenmedir. Yeni kan her vakit gerekir. Önümüzdeki hafta 100’üncü yılımızı kutlayacağız. Bu çok köklülük ve ağır deneyim demek. Bunu fırsata çevireceğiz. Tecrübeyi, kongrelerle yenilenen takımlarla birleştirerek geleceğe daima birlikte taşıyacağız. Halkın ve örgütün sesini dinleyerek yolumuza devam edeceğiz.