Naci Görür: Göçükte ölenlerin partisi yok

ANTALYA - Sıhhat ve Sigorta Yöneticileri Derneği (SASDER) tarafından Belek Turizm Merkezi’nde bir otelde düzenlenen SASDER 10. Ulusal Kongresi’nin birinci gününde “Doğal Afetler ve Yeni Pandemiler” başlığında bir panel gerçekleştirildi. Moderatörlüğünü Lokman Tabip Sıhhat Vakfı Lideri Leyla Şeker’in üstlendiği panelde konuşan jeolog Prof. Dr. Celal Şengör, Türkiye’nin karşı karşıya olduğu zelzele tehdidinin boyutlarını anlattı. Sarsıntının felakete dönüşmeden atlatılmasını sağlayacak adımları sıralayan Bilim Akademisi Üyesi, yer bilimci Prof. Dr. Naci Görür ise “Bana bıraksalar ben ülkeyi 10 senede sarsıntıya hazırlarım. Bırakın 20 senede hazırlanamamış İstanbul’u, yurdun tümünü zelzeleye hazırlarım" dedi.

‘KIRA KIRA GELDİ, İSTANBUL TOPUN AĞZINDA’

Türkiye’nin büyük Marmara Depremi’nden sonra geçen yıllara karşın hala sarsıntıya hazır olmadığına vurgu yapan Prof. Dr. Şengör, yurdun ağır bir fay bölgesi olduğunu belirterek, bu fayların bölge bölge özelliklerini anlattı: “Türkiye’nin en aktif yeri Ege Bölgesi. Burası dünyanın kıtalar üzerindeki en aktif sarsıntı çizgisidir. Türkiye’deki fayların en belalıları 9’a kadar zelzele üretir. Kuzey Anadolu Fayı, 1939’dan beri Erzincan’dan başlamış, batıya yanlışsız kıra kıra gelmiş, en son İzmit Depremi’ni yaratmıştır, artık İstanbul topun ağzında. Bu fay, 8’e kadar zelzele üretebilir. Lakin biz bugün biliyoruz ki büyük İstanbul zelzelesi, en makus haliyle olsa 7,6 şiddetinde olur. Bu, gemilerle incelendi. Avrupa’dan 70 milyon dolar bütçe ile gemi geldi. Naci Görür, bu araştırmalarda koordinatördü. Hatta Kadir Topbaş’ın İstanbul’da belediye lideri olduğu o periyotta hükümetimizin bu araştırmalara katkısının sıfır olmasından hayıflanıp, ‘Ayıp oluyor, biz bunu gündeme getirip para mı istesek’ dedik. Naci Görür’ün bu talebine son dakikaya kadar yanıt verilmeyip, son dakika ‘hayır’ denildi” dedi.

‘İSTANBUL’UN SARSINTI HARİTASI ÇÖP’

Celal Şengör şunları söyledi: “Kuzey Anadolu Fayı boyunca 1939'dan 2000’lere ulaşan ‘deprem göçü’ araştırmalarına nazaran, bizim bugün dikkat çeken Erzincan civarında bir fayımız var, bir de İstanbul var. İstanbul’da hareketini yakından izlediğimiz yarar hareket devam ediyor ancak zelzele olmuyor. Burası en çok korktuğumuz yer. İstanbul’un kent içindeki faylarını bir öğrencimizle haritaladık. Kandilli’deki meslektaşımız fay tahlillerini koydu. Biz daima zannediyorduk ki bütün meşakkat Kuzey Anadolu Fayı’ndadır ve bu İstanbul’un güneyinde olduğu için İstanbul’u tesirler. Hayır, İstanbul’un içinde de fay var. Yeniden Kadir Topbaş vaktinde 1/5 binlik İstanbul Jeoloji Haritası yapıldı. O haritayı alıp çöpe atın, içeriğinde hiçbir şey yok. İstanbul içerisinde zelzeleden sonra olacak felaketlere karşı tedbirler ve sıhhat teçhizatı son derece zayıf. Bunu her gün görüyoruz. İstanbul’da yangınlar çıkacak. Afet bölgesi söndürmek orman söndürmeye benzemez. Bu türlü bir kentteki yangınları helikopterle söndürmek için özel teknikler gerekir. Bunların planlanması lazım. Planlanmış mıdır? Hayır.”

MARAŞ ZELZELESİ VE ‘YAMULMA ALANI’

Maraş zelzelelerinin yaşandığı faylarda Alman jeologların yaptıkları incelemelerden de bahseden Şengör, bölgede iki büyük zelzelenin sebep olduğu kırıkların başkalarını tetikleyişini harita üzerinde anlattı. Şengör şunları söyledi: "Bu iki sarsıntı olduktan sonra etraftaki bütün faylar hareketlendi ve bunların hareketleri ana faya benzemiyor. Hasebiyle muazzam bir yamulma alanı oluştu. Bu yamulma alanını anlayabilmek için jeofizikçilerin ve jeologların bir ortaya gelip çok dikkatli bir halde orayı haritalandırması lazım. Bu yapıldı mı? Hayır. Orada mesken yapmaya kalkıyorlar. Bu değil ki yapılması gereken. Şu haritayı adam üzere yapmadan orada hiçbir şey yapamazsın. Yaparsan zelzelede geri gelir hepsi.”

‘ASIL BEKA PROBLEMİMİZ DEPREMLER’

Depreme hazırlık manasında yapılması gerekenleri, yasa çıkarılması, mikro bölgeleme yapılması, fon ayrılması, bakanlık kurulması olmak üzere 4 hususta sıralayan Prof. Dr. Naci Görür ise “Türkiye’nin asıl beka sorunu sarsıntılardır. Bu sorun halkın farkındalık alanına girmeli. Ülkemizi yönetenler bunu görüp, gereken tedbirleri alırlarsa ve halk bu mevzuda şuurlu olursa biz büyük felaketler yaşamadan bu afeti atlatırız. Devletle, hükümetle, siyasetle, halkla bu işin üstesinden gelmemiz lazım. Bu işin üstesinden gelinebilir mi? Evet gelinebilir. Bu türlü toplumlar çok. İşte Kaliforniya, İtalya, Meksika, Uruguay, Çin. Biz niçin yapmayalım? Tekniğimiz var, bilim insanlarımız var, paramız var. Olmayan ne biliyor musunuz? Halkın kontrole değer vermeyişi, umursamayışı ve bu işi tam olarak yapmak için bir siyasi iradenin olmayışı. Bu ikisini bir ortaya getirebilirsek bu işi başarırız” diye konuştu.

‘GÖÇÜKTE ÖLENLERİN PARTİSİ YOK’

Son sarsıntıda 100 milyon ton hurda gereç çıktığını belirten Görür, “Asbest de dahil, her türlü toksik ve kimyevi maddeyi gömdük. Yağmur sularıyla bütün zehirli ağır metaller yer altı sularına, göllere, denizlere karıştı. Balıkçı balığı tuttu, soframıza geldi. Güneydoğu’nun zelzelede ölmeyen insanları, uzun vadede kanser tehlikesiyle karşı karşıya” tabirlerini kullandı. Birinci derecede vazifenin vatandaşa düştüğünü belirten Görür, “Hükümetler milletin isteğine nazaran hareket eder. Şayet biz çocuklarımız ölmesin diye gerekeni yaparsak muvaffakiyet sağlarız. Gerekeni yapmak çok kolay, seçim vakti oy sandığını yanlışsız kullanmak. Aklımızı başımıza toplayıp, partizanlık yapmadan taleplerimizi ortaya koymamız gerekiyor. Biz zelzelede göçük altındaki cesetleri CHP’li, MHP’li, AK Partili diye çıkarmıyoruz. Hepsi bizim evladımız. Bir sarsıntıda 50 binden fazla insanı feda etmek bize yakışmıyor. Bizden oy isteyene artık gerçek soruları sormak zorundayız. ‘Nasıl bir sarsıntı hazırlığın var?’ demediğimiz sürece bu ülke zelzele belasını çözemez” diye konuştu.

ÖNCE YASA LAZIM, SONRA MİKRO BÖLGELEME

Görür, öncelikle bir yasa çıkarılması gerektiğini belirterek, şunları söyledi: “Bugün kentleri zelzeleye hazırlamak isteyenlerin önünü kesen ne varsa temizlemek için çıkarılmalı bu yasa. İkincisi, mikro bölgeleme yapılmalı. Türkiye’de İstanbul hariç hiçbir kentte yok, İzmir de şu anda yapıyor. Lakin sorsanız yetkililere ‘var’ derler. Yer etüdü, birkaç sondaj yapmak, mikro bölgeleme değildir. Bir kentin üzerinde yerleştiği alanın, jeolojik, jeofizik, GPS üzere yer bilimleri ilgili bütün özelliklerinin detaylı olarak bulunmasıdır. Belediye lideri kendi aklı ve inancına nazaran o kenti yönetememeli. Kentin yer bilim özellikleri, o kente hâkim olmalı. Bir yerde sıvılaşma varsa, değil oraya bina yapmak çivi bile çakılamamalı. Ancak burada o denli bir şey yok. İsteyen rant gayesiyle istediği yere, aklına gelen boyutta bina yapıyor. Zira mikro bölgeleme yok. Zelzele dalgaları etkiyi nerede yükseltir, nerede azaltır, nerede en fazla ivmeyi yapılara yükler, nerede inşaatı yıkar, kimse bilmiyor. Ne inşaat mühendisleri, ne kent mimarları, ne de belediye liderleri biliyor. Yani rastgele yaşıyoruz, rastgele. Bir yetkili geliyor, ‘Şurayı çok beğendim, 3 bin bina yapıp satalım’ diyor, belediye lideri da ‘baş üstüne efendim’ diyor. Hal bu türlü olunca binlerce insanı bir gecede toprağa verirsiniz.”

‘AFET BAKANLIĞI KURULSUN’

“Halka, ‘Devlet katkısıyla konutunu sarsıntı dayanaklı yap’ dense çoluğu çocuğu ölmesin diye bunu yapar, bankalar uzun taksitlerle kredi verse bankaya gidip kredi çeker. Bankalarda toplanan tapu ve senetler, bir afet fonuna gitse ve devlet teminat vererek bu fonu direkt yurt dışına pazarlasa, yatırımcılar bu türlü bir projeye para yatırır. Bunu hayata geçirmek için liyakate dayalı bir afet bakanlığı kurulması lazım. Bu bakanlık, idare, halk eğitimi, altyapı, yapı stoku, iktisat, ekosistem ve etraf kısımları, 10 yıllık bir plan ve âlâ bir bütçeyle işe başlayıp, mahallî idarelerle iş birliği içinde olmalı. Hükümet ve belediyenin didiştiği bir yerde kenti sarsıntıya hazırlayamazsınız. Bir belediye lideri, hayatında sarsıntı görmemiş, zelzele nedir bilmiyor olabilir. Zelzelede kimlere vazife vereceğini, afeti nasıl yöneteceğini haklı olarak bilmiyor olabilir. Lakin siz onu koltuğa oturtuyorsunuz ve bütün yetkileri veriyorsunuz. Canının istediği üzere kenti yönetiyor. Olmaz bu türlü bir şey. Ülkenin her yeri zelzele kentiyken, yöneticileri zelzeleye hazırlayacak eğitimler verilmeli.”

‘HALK İSTEMEZSE BU İŞ OLMAZ’

Halk istemiyorsa bir kenti sarsıntıya hazırlamanın mümkün olmadığını tabir eden Görür, kelamlarını şöyle sürdürdü: “Denetleyen sırtını döndüğünde kaçak kat çıkar, sonra resmi hale gelsin ister, imar affı verildiğinde alkışlar. Kendi vefat fermanını alkışlayan bir toplum bu. Dünyanın hiçbir yerinde bu kadar zelzele kaybı verip, bu kadar umursamaz olunmaz. Gaziosmanpaşa Köprüsü’nde bir vida sıkılmadı, bir kablo kısa geldi diye Japon bir mühendis kendini öldürdü. Bizde neler oluyor, istifa edenimiz var mı? Bizde değil midir binaların altına fırın koyup sütunları kesen, 3 katı 5 kat yapan, imarı iskanı olmayan yapılarda oturan? 50 binden fazla insanımızı kaybettiğimiz bölgede bir vali, bir belediye liderinin istifa ettiğini gördünüz mü? Birkaç müteahhit yakalandı. Yalnızca onlar mı hatalı? Bence en az hatalı müteahhitler zira kendilerine denileni yapıyorlar. Biz bu halkı ana sınıfından başlayıp eğitmek zorundayız, öteki dermanı yok.”