Naci Görür: Depreme dirençli kentler için bizde olmayan şey siyasi irade

Pelin Akdemir

BURSA - Bursa'nın Gemlik ilçesinde Gemlik Belediyesi, İstanbul Planlama Ajansı ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği tarafından "Marmara Sarsıntısına Gemlik’ten Bakış, Afet Ziyanlarını Azaltma Çalıştayı" Cemil Meriç Kültür Merkezi’nde bugün düzenlendi. Çalıştaya konuşmacı olarak Prof. Dr. Naci Görür, Prof. Dr. Hüseyin Tarık Şengül, eski AKUT Lideri Nasuh Mahruki, Bursa TMMOB İKK Sekreteri Sevecen Rodoplu Şimşek ve Bursa Mahalle Afet Gönüllüleri Derneği Lideri Yusuf Yumru katıldı.

'DEPREMİ ÖNCELEYEN, KIYMETİNİ KAVRAMIŞ HÜKÜMET YOK'

Prof. Dr. Naci Görür, beklenen Marmara sarsıntısına değindikten sonra kentleri zelzeleye hazır hale getirmek için yapılması gerekenleri anlattı. 13 milyon yıldır sarsıntıların bu coğrafyada devam ettiğini söyleyen Görür, "Depremlerin bitmesini beklemeyin. Zelzelenin bitmesi demek dünyanın ölmesi demektir. Bu nedenle sarsıntıya dirençli yerleşim alanları yapmamız gerekir. Zelzeleye dirençli yerleşim alanlarını Japonya, Meksika, Şili, İtalya yapmış. Biz neden yapmıyoruz? Bizde olmayan şey, siyasi irade. Zelzelesi önceleyen, değerini kavramış hükümet yok. Dünyada hiçbir ülke bizim kadar zelzeleye hazırlanmamıştır rapor üzerinde. 'Depremde ne yapalım' diye yüzlerce rapor görürsünüz. Fakat yapılan şey epey az. Bizim emelimiz, zelzele dirençli yerleşim alanlarına sahip çıkarak insanımızın ölmemesini sağlamak" diye konuştu.
Depremler olmadan evvel bilim insanlarının ihtarda bulunduklarını söz eden Görür, "Depremlerin geleceğini söylüyoruz lakin ne aziz halkım ne mahallî idareler ne de merkezi idareler duyuyor. 99 sarsıntılarında, Elazığ’da, Maraş’ta bağırdık. Hala daha söylüyoruz. Marmara'ya dikkat edin, büyük bir sarsıntı geliyor. Gelmesini mi bekleyeceğiz?" diye sordu. Görür, Marmara Denizi için asıl tehlikenin Kuzey Anadolu Fayı'nın Kuzey Kolu olduğunu, bu kolun en az 7.2 ile 7.6 büyüklükte zelzele üretebildiğini söyledi.

'MİKRO BÖLGELEME ÇALIŞMASI YALNIZCA İSTANBUL VE İZMİR’DE VAR’

İlçenin depremselliği üzerine konuşan Görür, Gemlik, Mudanya ilçelerinin direkt doğruya Kuzey Anadolu Fayı'nın faal olan Güney Kolu'nun üzerinde bulunduğunu tabir etti. Görür, ilçelerin sarsıntıya hazırlanması için evvel tehlikenin nereden geldiğini, fayların özelliklerini bilmek gerektiğini söyledi. Görür, "Yerel idarelerin en başta tehlike tahlilini yaptırmış olması gerekir" dedi. Afet risklerini haritalar üzerinde belirleyen çalışmalar olan mikro bölgeleme çalışmalarına dikkat çeken Görür, "Türkiye'de yapılan iki mikro bölgeleme alanı var. Biri İstanbul'da yapılmış, biri İzmir'de yapılıyor. Belediyelere sorsak hepsi yapmış. Mikro bölgeleme çalışmalarıyla kenti zelzeleye hazırlayabilirsiniz. İlçenin yahut ilin yer kullanımı, geleceğini denetim eden siyasi irade yahut rant değil, mikro bölgeleme bilgileri. Asıl kumandan tabiatın kendisi" dedi.

Gemlik ve etrafındaki yerleşimleri sarsıntıya dirençli hale getirmek için öncelikle idare sisteminin değiştirilmesi gerektiğini belirten Görür, öteki ögeleri halk, altyapı, yapı stoku, etraf ve ekosistem, iktisat olarak sıraladı. Kentsel dönüşümün kenti sarsıntıya hazırlamadığını söz eden Görür, iktisat konusundaki kelamlarıyla konuşmasını tamamladı: "Bizim ekonomimiz sarsıntıya hazır değil. Maraş sarsıntısına bakın. İş insanları grup, ekipman bulamıyorlar. Dünyayla ilgiyi kaybettiler. 'Daha 20 sene kendimize gelemeyiz' diyorlar. Marmara'da sarsıntı olursa bütün Türkiye ekonomik olarak çöker. İş insanlarımızın zelzele dirençli sanayi alanlarına sahip çıkmaları gerekir. İktisadın zelzeleye hazırlanması mümkün ancak iş dünyamız bu istikamette çalışma yapıyor mu?"

‘BURSA’DA YAPI STOĞUNUN YÜZDE 65’İ KÖTÜ’

TMMOB İKK Sekreteri Sevecen Rodoplu Şimşek, Bursa’da yüzde 65 yapı stoğunun makus olduğunu belirtti. Şimşek, “Bursa’da yüzde 65 için ‘Allah gecinden versin’ diyeceğimiz yapı stoğuna sahibiz. Yapılması gereken tek şey dönüşüm. Hakikat planlamayla birlikte bu kent dönüşüme girmek zorunda. Çok sıkışmış bir kentteyiz. Maalesef planlama ismine yapılabilecek adımlar kolay değil. Biz en azından belediyelerimiz sarsıntı üzerine çalışmalar yaptığında bununla teselli bulur noktadayız” diye konuştu.
Kentin dar sokaklara sahip olması nedeniyle vatandaşların kendi parsellerinden terk vermek istemediğini de belirten Şimşek, "Benden en az gitsin'in peşinde oluyoruz lakin kentleşme ismine yanlışsız bir formül değil” dedi. Kentsel dönüşüm için harekete geçen belediyeleri desteklediklerini söyleyen Şimşek, "Umarım lafta kalmayacak, umarım seçim üzerine çalışmalar değildir. Zira çok makus bir kentten, planlamadan, yapı stoğundan bahsediyoruz. Süreç uzatılmadan bir an evvel kentsel dönüşüm için harekete geçilmesi gerektiğini düşünüyoruz fakat rant dediğimiz canavardan kurtararak yanlışsız kentleşmeyi yapmak zorundayız. Yoksa Maraş’ta gördüğümüz şeylerin daha fazlasını yaşayacağız” tabirlerini kullandı. Bursa’nın sanayi kenti olduğunu da hatırlatan Şimşek, yaşanacak bir afetin kimyasallar nedeniyle yıllar sonra bile sorun olacağını söyledi.

‘TÜRKİYE’NİN ÇOK BÜYÜK KONTROL SORUNU VAR’

Eski AKUT Lideri Nasuh Mahruki, Türkiye’nin yapı stoğuna değinerek 2000 yılından evvel yapılan binalardan korktuklarını söyledi. Mahruki, "Yönetmeliği değiştirmekle, güzel hale getirmekle iş yeniden bitmiyor. Zira Türkiye'nin çok büyük bir kontrol sorunu var. İnşaat kesimi, kirli siyasetin finansmanı için kullanılıyor. Siz siyasetinizi inşaat bölümüyle finanse ediyorsanız o vakit rant işler. Maraş sarsıntılarında gördük ki, tarım alanları imara açılmış, çok katlı yapılara müsaade verilmiş. İsmi üzerinde tarım alanı, sulak yer. Yıkılmasa bile binalar çok ağır, ağır hasarlı durumda” diye konuştu.

‘MERKEZİ İDARENİN VAZİFESİNİ YAPMASI ŞART’

Şehir Plancısı Prof. Dr. Hüseyin Tarık Şengül, zelzele çalışmalarının 7 boyutunu "Yönetsel/Hukuki, Mühendislik, Planlama/Mimari, Toplumsal, Sıhhat, Ekonomik, Lojistik" olarak sıraladı. Kent planlamasının ve merkezi idarelerin değerine değinen Şengül, “Şehir planlamasının bir düzenleme değil de nasıl bir yok etme aygıtına dönüştüğünü de görüyoruz. Fay çizgilerini izleyen otoyollarımız var. Paralel gidiyor” dedi. Yalnızca belediyelerin kent planlamada kâfi olmayacağını belirten Şengül, merkezi idarenin vazifesini yapmasının koşul olduğunu söyledi. Şengül, "İstanbul’da afetlere karşı çok sayıda kentsel dönüşüm ilan edilmiş. Bu çok sayıda bölgeden yalnızca iki tanesi gerçek manada risk bölgesi. Gerisi rant projesi. Merkezi idareleri vazifeye çağırmayacağız da neyi çağıracağız? Meclis’te kaç tane sarsıntı uzmanı var? Yok. Ana muhalefet partisi de dahil olmak üzere siyasi alanda sarsıntıya itina gösterilmemiş. Bilim insanlarının sorumluluğu varsa siyasalların daha büyük sorumluluğu var” diye konuştu.