Mert Çakırcalı: Gerçek olanı gerçek bir şekilde yazmaya çalıştım

Abdullah Ezik

Mert Çakırcalı’nın birinci kitabı 'Ben Bir Şuur Parçasıyım', geçtiğimiz günlerde yayımlandı. Gerek kurgulanışı gerekse geliştirdiği kendisine özel lisan ile öne çıkan eser, tıpkı vakitte Çakırcalı’nın bir müellif olarak şuuruna dair de birçok şey söylüyor.

Mert Çakırcalı ile geçtiğimiz günlerde Raskol’un Baltası tarafından yayımlanan 'Ben Bir Şuur Parçasıyım'ı konuştuk.

Raskol’un Baltası tarafından yayımlanan 'Ben Bir Şuur Parçasıyım', ismi üzere içeriği bakımından da ilgi çeken bir eser. Gerek metnin kurgulanışı gerekse içeriğinde anlatılanlar kitaba farklı noktalardan yaklaşmayı mümkün kılıyor. Bu noktada öncelikle kitabın başlığında da vurgulanan “bilinç” sıkıntısına değinerek başlamak istiyorum. Bu kitapta kastedilen/işlenen nasıl bir şuurdur ve buradaki şuurdan okur ne anlamalı?

Bu şuur, içle dışı bağlayan bir uzuv sanıyorum. Kişisel, toplumsal, üniversal olanları. Rastgele bir insanın şuuru neyse buradaki şuur de o aslında. Kendi düzgünlüğü, oburlarının güzelliği ve genel güzellik durumunu gözetme misyonunda olan bir şuur, bunların hepsini tıpkı anda yapmaya çalışan. Kurallardan ayrılamaz bir şuur. Dış etkenlere karşı savunmasızlığıyla gitgide içine hakikat açılmak zorunda kalan bir şuur; gücü orada bulan, dışa kapanıp içe açılan. Daha doğrusu dışa kapanmaya çalışıp kapanamayan, sonra bundan vazgeçen. Kaygılı, tetikte, her an her şeyi bekleyen bir şuur. Çabucak herkesin şuuru üzere işte. Sıkışmış, sıkılmış ve çözülmeyi bekliyor.

'ANLATI İLE DENEME ARASI'

'Ben Bir Şuur Parçasıyım', deneme çeşidinde bir eser. Bu noktada kitabı bir cins üzerinden tanımlama sorunu üzerine de konuşulması gerek. Yapıta anlatı, deneme, tahminen bir noktada günce etrafında yaklaşmak da mümkün. Sizin için 'Ben Bir Şuur Parçasıyım’ı “deneme” yapan nedir? Cins problemine siz nasıl yaklaşıyorsunuz?

Kitabın çeşidinden bahsetmek benim için de sıkıntı. Aslında sadece niyetlerimi yazarak başlamıştım, sonrasında işin içine bir sistem girdi, bir tıp “bunları basılası kılsam uygun olur” ciddiyeti. Ortaya anlatı kırıntıları da serpişti bir biçimde. Yapmak istediğim, kısacık denemeler yazmaktı fakat bunlara deneme de demiyordum. “Şu çeşitte yazacağım” üzere bir telaşla da hareket etmedim. Bana kitabın çeşidini sorduklarında, anlatı ile deneme ortası diyorum. Burada da, birebir karşılığı vereyim.

Bugüne kadar kaleme aldığınız şiirler çeşitli matbu/dijital yayınlarda yer aldı. Akabinde 'Ben Bir Şuur Parçasıyım', bir birinci kitap olarak okurla buluştu. Şiirden denemeye/düz yazıya geçiş nasıl oldu yahut burada bir geçiş(kenlik) mi kelam konusu?

Aslında şiirden evvel deneme ve anlatıya yakın şeyler yazdım. Bu kitabın birçok kısmını da yayınlanan şiirlerimden evvel yazmıştım. Şiir ile aram sonra sonra kapandı, artık ise tekrar açıldı. Sorularınıza yönelik aklıma gelen karşılıklarda “tür” ile ilgili büyük bir baş karışıklığı var. Tahminen de yaza yaza bunu aşacağım. Demek istediğim, başımdakini kağıda dökerken bir “tür” ortaya koyma beklentisi içinde olmuyorum. Duruma nazaran çeşit kendini belirliyor, yahut okuyan kişi “bu şiir, bu deneme, bu ise anlatı” diyor. Benim için şimdilik hepsi iç içe ve birbirinden ayrılamıyorlar.

İlk kitabınızın bir deneme kitabı olması da özel bir mevzu. Şiir, hikaye, roman değil de bir deneme kitabı. Pek rastlanan bir durum da değil açıkçası. Bu karar, bir deneme kitabıyla yazın serüvenini başlatma sıkıntısı üzerine ne söylersiniz?

Sanırım bunun sebeplerinden biri ideoloji okumalarım. Kitabı yazıyor olduğum süreçte daha çok ideoloji ve deneme okudum. Şuurum de o doğrultuda şekillendi. Ve açıkçası, bir roman yazmak fikri bana çok uzak geliyor, en azından şimdilik. O denli bir mühendisliği yapma uğraşına girmek istemiyorum şimdi, ve bu türlü bir gereksinim da hissetmiyorum. Bir şey kurma isteğim yok, bir şeyleri açıklamaya çalışma isteğim var, kendime bir şeyleri özümsetme isteğim.

'ŞİİRLERİN TEK BAŞINA VARLIK GÖSTERMESİNİ İSTEDİM'

Şiir ile deneme ortasında yahut şiirlerinizle 'Ben Bir Şuur Parçasıyım' ortasında makul bir paralellikten, iç içelikten kelam edilebilir mi?

Yayınlanan ve yayınlanmayan şiirlerimi çarçabuk kitabın içine, bir yerlere oturtabilirdim. Oturdukları yerlerde sırıtmazlardı. Lakin bunun yerine şiirlerin tek başlarına bir varlık göstermesini istedim.

Kurgu ile kurgu dışı, gerçek ile hayal, metin ile sözel olan ortasındaki ilişki/bağ kitap boyunca okura kendisini hatırlatan temel sıkıntılar ortasında yer alıyor. Bu kanıya paralel bir halde kitap, “Kurgudan bezdim. Öz; damıtılmış, incelikle kaleme alınmış kesitlerdir arzuladığım. Bu türlü çok az metin okudum. O hazzı çok az metinden kopardım,” biçiminde başlıyor. Bu noktada kurgu ile kurgu dışılık, gerçek ile hayal 'Ben Bir Şuur Parçasıyım’da nasıl birleşti? Bu sıkıntıya bir düalite kanısı üzerinden yaklaşabilir miyiz?

Bunlar bana düalite üzere gelmiyor. En başından beri gerçek olanı gerçek bir halde yazmaya çalıştım. Bu eforda ilerledikçe ortalara gerçek olmayan şeyler de kaçtı fakat umursamadım, onları da gerçek kabul ettim. Kitaptaki “hayal” kısımları da, yazarken benim için gerçekti. Kitaptan uzaklaştıkça, ona dokunmamaya başlayınca fark ettim o küçük sapmaları, düalite dediğiniz çarpışmaları. Artık baktığımda diyebilirim ki, yazmaya başladığımda kendi kendime girdiğim tez (verdiğiniz alıntı) biraz boşunaymış. Şiirin tesiri bilhassa “hayal” kısımlarında, yahut kurguya kaçar üzere olan kısımlarda kendini hayli gösteriyor üzere hissediyorum. O kısımları da kitaptan çıkarıp, birer şiir olarak gösterebilirmişim aslında.

Ahmet Güntan, gerek şiirleri gerekse metinleriyle günümüzün kendisine mahsus isimlerinden, müellif ve şairlerinden. Siz de kitabın girişinde kendisinden, kendisinin sizin üzerinizdeki tesirinden kelam ediyorsunuz. Bu noktada Güntan’ı sizin için bu kadar özel kılan nedir? (Belki buna bir jenerasyon sıkıntısı üzerinden yaklaşmak da mümkündür.)

Birçok müellifin, şairin kendinden yaşça büyük muharrir ve şair dostları olmuş. Bu dostluklar sanıyorum edebiyatın içinde bir nesilden jenerasyona transfer misyonu de görüyor. Bundan öte, benim asıl ilgilendiğim kısım, bu beşerler ortasında gerçek bir paylaşım, bir bağlantı yaşanıyor/yaşanmış. Fakat Ahmet Güntan’ın benim için ehemmiyeti biraz daha farklı. Bilhassa 'Esrârîler' yapıtında bana ziyadesiyle hitap eden el altından bir sesleniş var. Bu sesleniş iddiasızlığı, sessizliği, geri çekilmişliği, biraz mizahı, ağırlaşmayı, yavaş olmayı, gerçekliğe dönmeyi sezdiriyor. Buna gereksinimim varmış. Ve 'Esrârîler’in edebi olarak ya da ömrün içinde durduğu nokta hakkında çok şey söyleyebilirim, bu noktanın beni neden bu kadar cezbettiğini de ancak bu da üstü örtülü kalsın.

Kitap boyunca devam eden “ben dili” bir yandan okura anlattıkları, bir yandan okur ile aralanması, bir yandan da okur ile kurduğu bağ ile farklı bir yerde duruyor. Kitabı ben lisanı ile biçimlendirirken nasıl bir anlayış ile hareket ettiniz? 'Ben Bir Şuur Parçasıyım' boyunca tercih ettiğiniz/kurguladığınız lisanı nasıl biçimlendirdiniz?

Böyle kitaplarda (anlatı, deneme, günce, vs.) her şeyin lisan ile kurulduğunu gördüm, münasebetiyle biçimlendirme dediğiniz lisanın nasıl bir düzeye geldiğiyle ilgili. Bunu öğrenince birçok şey kolaylaşıyor sanırım. Lisana değer veriyorsam dilimi nasıl uzatacağımı da bilmeliyim. Ben dilimi yanlışsız yere, yanlışsız ölçüde, gerçek formda uzatmak istiyorum. Buradan hareketle elemeler ve kolaylaştırmalar kaçınılmaz oluyor. Yaza yaza bir şey bulmaya yaklaşıyormuşum üzere hissediyorum. Bu yaklaşma hâli de işte lisanın uzamasıyla ilgili. Biçim benim için bu.

Son bir soru olarak, bu bilinçsel yazın eserinin akabinde nasıl bir yazınsal gelecek bizi bekliyor? Şimdi 20 yaşında birinci kitabı yayımlanan bir muharrir olarak, ileriye dönük ne üzere hedeflerden/arzulardan kelam edilebilir?

Hedef/arzu değil de, muhtaçlık diyebilirim. Çağımla ve öngördüğümü düşündüğüm beklenen çağlarla çarpışmalar, bu sırada tökezlemeler, kalakalmalar, şaşkınlık… Bunları bekliyorum. Gerisini bilmiyorum.