Sığınak

Hüseyin Bul

M. Seçkin Öndeş’in Dipnot Yayınları'ndan çıkan 'Ben Feride Bu Benim Sesim' romanını okurken birçok şey düşünmek mümkün. Evvela medyanın battığı bataklıktan nasıl tükendiğini, gün geçtikçe bittiğini düşünebilirsiniz. İftiralarla, açık amaç göstererek aslı astarı olmayan haberleri nasıl servis ettiğini de. Medyanın kime hizmet ettiğini gösterirken muharrir, öteki taraftan güçlünün, iktidara yakın olanın, erki elinde tutanın hiçbir halde gazete sahibi olmaması gerektiğini de işaretliyor. Bunu alenen söylemese de manşetlerden, haberlerden kime yaslandığından, haberin kime hizmet edeceğinden çıkarmak pekala çok kolay. Hatta müellifin, romanın sonlarına sakladığı 'ev ödevi' kısmını buyruk telaki edip üzerinde çalışılabilir. Medyanın taraflılığı üzerine düzgün bir konut ödevi çalışması yapılabilir.

ÖRGÜTLÜ MAHALLE, ÖRGÜTLÜ TOPLUM

Romanın düşündürdüğü, lisana getirdiği bununla sonlu değil. Mahalle kültürünü göklere çıkarırken, kapı önlerinde çekirdek çitleyen, perdelerin gerisinden kapı gözleyen sıkıntılı, agresif, yaşlı insanlardan bahsetmiyor. Dışarıdan içeriye, içeriden dışarıya örgütlü bir mahalleden, kendi mahalini, yerini tanıyan için dışarı kaçmanın da içeri girmenin de kolay olduğundan bahsediyor. Romanın yalnızca bu duyguyu vermesi bile başlı başına bir rehber niteliğinde. "Bizden bir kişiyi bile almanıza müsaade etmeyiz, kim olduğu kıymetli değil, bir kişiyi aldığınızda sonrasında nelerin bizi beklediğini biliyoruz, bundan ötürü sarı öküzü size vermeyiz" demeye getiren, en küçüğünden en yaşlısına, en evsizinden en serserisine ortak hislere sahip bir mahalleden bahsediyor muharrir.

Güzel bir mahalle inşa etmiş; vefalı, kimseyi aç, açıkta bırakmayan ismi Işıktepe olan bir muhit. Yokuşu, fakiri, dayanışması bol bir mahalle. Okurken aklıma Gazi Mahallesi gelmedi desem palavra olur. Orada Işıktepe diye bir yer var mı bilmiyorum.

YERALTI EDEBİYATINDAN NÜVE

'Ben Feride Bu Benim Sesim' romanı bir yeraltı romanı. Ferdi bir başkaldırı/dönüşümle gelen değişimi görüyoruz. Bu değişimin öncesindeki lisanı yerle bir eden yeni bir lisan yaratılmış. Alt kültürlerin estetik anlayışını belleten/güzelleyen bir bakış açısı var. Kişisel de olsa başkaldırının, isyanın yürek verici gücüyle etraftaki iştiraki, dönüşümü gösteriyor muharrir. Romanı yeraltı edebiyatın kıyılarına sürükleyen öteki bir gösterge de romanın ana teması. Polisiyelik bir olay, karanlık adamların bütün gücüyle bir bayana çökmeye çalışması esnasında karakterlerin kullandığı lisan. Argo başrolde değilse bile çeşidi besleyen bir faktör. Uyuşturucunun yanı sıra cinselliğin, işsizliğin, dışlanmışlığın, evsizliğin ve en değerlisi de datalı olana itirazın olduğu bir dünyayla karşı karşıyayız. Bütün bunlardan değerlisi muharririn hali ve üslubu.

Romanda çok anlatıcı var. Her anlatıcın ortak noktası evvelce Feride, sonrasında kendine Berivan ismini yakıştıran karakterle olan münasebetleri. Her anlatıcı, ben anlatıcıyla- ki bu çeşitlerde epey etkilidir- dahil oluyor. Epey sahicidirler, havada asılı kalmıyorlar, hepsinin de ayakları yere basıyor. Piç Nihat, Şiyar, Topal Halit, Gazeteci Reyhan, Şanver, Peri, Çömez Tolga derken bu liste uzayıp masraf. Her bir karakter kendi mahallesini anlatıyor; kimi konfeksiyon atölyesinden, kimi emniyetin koridorlarından, kimi gazetenin art bahçesinden kimi de mahallede var olmak, fark edilmek, ayakta kalmak için kapı gerilerinden, dar ve karanlık sokaklardan sesleniyor. Türlü türlü mahalle bir mahalle içinde… O kadar çok anlatıcı karakter var ki, romanın dağılmaması/savrulmaması için azami ihtimam göstermiş müellif. Ve hoş olan şu ki muharrir tarafsızlığını son ana kadar muhafazayı başarmış-ki bu bir muharririn dünyaya baktığı pencere açısından epeyce zordur. Taraf seçmeyi okuyucuya bırakmış.

SINIFSAL İLİŞKİLER

Gecekondu ve fakir semtlere kapıları kırarak giren emniyet güçlerinin varlıklı muhitlerdeki ofislere çay kahve içmeye sarfiyat üzere ziyaretleri elbette ki taraflılıktan öteki bir şey. Hizmetçiyi sert ve köşeli tasvir ederken hayatın herkese eşit davranmadığını anlamak mümkünken zenginlerin dünyasındaki menfaatlerin, tolerans ve esnekliği yaratmasını, pragmatik münasebetleri deşifre etmesi açısından hayli güzel olmuş.

Düello havasını sona yanlışsız kızıştıran, kin ve intikam hisleriyle romana adrenalin yükleyip okuyucuyu sürükleyen müellifin ana temaya bir de eklentisi var. Baştan beri satır ortalarına sakladığı ‘hikayenin başında görünen tüfek sonunda patlar’ klişesini, kanısını, aslında siyah saplı ancak kitabın kapağına taşınan beyaz saplı bıçağın fonksiyonunu nasıl tamamladığını, tamamlayacağı muştusunu de okuyucunun yüreğini soğutacak formda betimliyor.

Herkesin bilediği bir bıçağı kesinlikle vardır demeye getirerek, öfkemizi bileylediğimiz sürece bir yerde patlaması gerekiyor; bu bazen kendimizde de olabilir. Hiç kimseye ziyan veremiyorsak sevdiklerimizi üzmek, endişelendirmek ve korkutmak için kendimize ziyan verebiliyoruz. Bunu Dilan karakteri üzerinden okuyucuya belletiyor.

'Ben Feride Bu Benim Sesim' romanı, örgütlülüğe güzelleme getiren bir eser.