Mahkeme tutukladığı müze müdürüne ‘pardon’ dedi: Heykel sahteymiş

İZMİR - Geçen yıl mart ayında 17 vilayette toplam 39 kişinin gözaltına alındığı bir operasyon gerçekleştirilmiş, ortalarında Aydın Müze Müdürü Abdülbari Yıldız’ın da bulunduğu dört kişi tutuklanarak Aydın E Tipi Kapalı Ceza Evi’ne gönderilmişti. “Orijinal bir heykele düzmece raporu vererek vazifesini berbata kullandığı” ve “örgüt kurduğu” suçlamalarıyla tutuklu yargılanmasına karar verilen Yıldız, 7 ay sonra yargılandığı birinci duruşmada mesken mahpusu ile tahliye edildi.

Abdülbari Yıldız’ın 23 Ocak 2023 günü gerçekleştirilen ikinci duruşmasında mesken mahpusu cezası kaldırılırken, müzedeki vazifesine de iade edildi. Mahkeme ayrıyeten düzmece raporu verilen heykel için de Ankara Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi’nden yapıtın yepyeni olup olmadığına yönelik eksper raporu istedi. Müze müdürünün tutuklanmasına neden olan heykelle ilgili olarak savcılığa gönderilen yeni uzman raporunda; yepyeni heykelin dekoratif hedeflerle üretilmiş bir kopyası olduğu belirtildi. Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi Heykel Kısmından üç akademisyenin hazırladığı raporda, heykelin bir sanat yapıtı niteliği taşımadığı, 2863 sayılı yasaya nazaran arkeoloji ve sanat tarihi açısından bir bedeli olmadığı görüşüne yer verildi.

79 yıl mahpus cezası istemiyle yargılanan Abdülbari Yıldız, tutuklandıktan bir müddet sonra bütün bu ağır suçlamalar yapılmamış üzere sessiz sedasız hür bırakıldı. Hata isnadı olan kelam konusu heykelin yepyeni olmadığı yeni uzman raporlarıyla kanıtlandı lakin başta Kültür ve Turizm Bakanlığı olmak üzere basın ve yargı sessiz kaldı. Bu sessizliğin nedenini ve süreci eski Aydın Müze Müdürü Abdülbari Yıldız ile konuştuk.

‘MESLEĞİMİ DAİMA GİZLEMEK ZORUNDA KALDIM’

2005 yılında Tarsus Müzesi’nde müzecilik hayatına başlayan Yıldız, inanılmaz uğraş ve çalışmaları nedeniyle bugüne kadar dört muvaffakiyet dokümanı almış. Çalıştığı müzelerde geçirmiş olduğu idari denetlemelerde de rastgele bir sorun yaşamayan Yıldız, “Bizim en büyük sıkıntımız şantajla, tehditle karşı karşıya kalmamız. Mesleğimi yaparken hiçbir vakit kanun ve yönetmelik dışına çıkmadım. Hiçbir vakit ferdî bir menfaat sağlamadım. Hayatım boyunca hiçbir soruşturma geçirmedim. Birinci soruşturmam bu bahisle ilgili oldu” diyor. Müzeci olmanın mesleksel manada çok keyifli fakat bir o kadar da korkutucu yanları olduğunu anlatan Yıldız, “Sürekli rantın olduğu alanlarda çalıştığınız için berbat tekliflere maruz kalabiliyorsunuz. Bu nedenle dışarıda hiçbir vakit rastgele bir esnafa kendimi müze müdürü olarak tanıtmadım. Zira beşerler beklenti içine girebilir, cebinden bir antik devir nesne çıkartıp soru sorabilir. Çalıştığım hiçbir yerde esnafa karşı, mesleğimi ön plana çıkarmadım. Şu ana kadar da bu hassasiyetle hareket ettim. Zira definecilerle yahut yeri sit alanında olup inşaat yapmak isteyenlerle muhatap olabiliyorsunuz. Kıyı bölümündeki rant bölgelerine kurum görüşü veriyorsunuz. Yahut bir tarihi eser bulup müzeye getiren bireye fiyat belirleyen komitede yer alıyorsunuz. Bu tıp gayri ahlaki talepler oluşmaması için daima mesleğimi gizlemek zorunda kaldım” diye ekliyor.

‘PLANLADIĞI VİLLALARI YAPAMAYINCA BİZE SALDIRDI’

Mesleğinde bu kadar hassas davranırken 3'üncü derece sit alanında yaptıkları bir sondaj kazısıyla her şeyin alt üst olduğunu söyleyen Yıldız, 79 yılla yargılanmasına kadar giden süreci şöyle anlatıyor:

“Müteahhit Savaş Bayram, parselinde sondaj hafriyatı yapılması için müdürlüğümüze başvurmuştu. Çalışmaların birinci haftasında Efes- Kuşadası çizgisinde olan antik su yolu, su kanalları ortaya çıktı ve mevzuyu çabucak Muhafaza Konseyi Liderine Whatsapp üzerinden fotoğrafladık. Devasa boyutta su kanalları ile karşılaştık ve çalışma yaklaşık 4.5 ay sürdü. Bu çalışmalar sonucunda yaklaşık 51 metre uzunluğunda 2.5 metre genişliğinde kapalı sistem su kanalı ve su yolu ortaya çıktı. Biz de bu yolun sağına ve soluna ortalama 5-10 m. genişlikte muhafaza bandı önerisi yaptık ve Aydın Muhafaza Şurası tarafından da onaylandı. Bu alanda L halinde iki su kanalı çıktı. Birisi direkt parseli ikiye bölen bir su kanalı, bir de öteki açıdan yeniden L halinde bir kanal. Münasebetiyle müteahhit Savaş Bayram’ın parseli büyük ölçüde muhafaza alanı içerisinde kalmış oldu. Buraya yapmayı planladığı villaları yapması imkansız hale geldi. Doğal bunu hazmedemedi ve bize iftiralarla dolu bir taarruzda bulundu.”

‘TALEBİNİ YERİNE GETİRMEYİNCE TEFTİŞ KURULU’NA ŞİKAYET ETTİ’

İlk haftadan itibaren tüm çalışmaların basında da haberlere bahis olduğunu söyleyen Yıldız, “Müteahhit, hafriyatta çalışan arkeologlara, yerinde çıkan tarihi kalıntıları rapor etmedikleri takdirde 450 bin dolar ve bir villa vermeyi teklif etmiş” diyor ve ekliyor: “Uzman arkadaşım çabucak beni aradı. Müteahhittin rüşvet teklif ettiğini ve kendisini tersledikleri bilgisini verdi. Ben de uzman arkadaşlarıma, “Müteahhitle çalışmalar sırasında katiyen diyaloğa girmeyin. Hatta birebir masada oturmayın, çay bile içmeyin” formunda talimat verdim. Devamında Savaş Bayram, talebini yerine getirmediğimiz, yapılaşmaya müsaade vermediğimiz için bizi evvel Teftiş Kurulu’na şikayet etti. Teftiş Kurulu’ndan da Başmüfettiş görevlendirildi. Başmüfettiş, yaklaşık 10 günlük bir inceleme sonucunda bu argümanların tamamının temelsiz olduğuna kanaat getirdi. Tezler ortasında kendi hafriyatında kullanılmak üzere müzeye aldığı 25 tane plastik zeytin kasası ve dışarıdan çalışan arkeologlara vermesi gereken fiyat de vardı...”

‘İŞÇİLERİN FİYATI ÖDENİP ARKEOLOGLARIN FİYATI ÖDENMEDİ’

Kazıda kullanmak üzere aldırılan 25 adet plastik kasa ve yeniden hafriyatta çalışan arkeologlara verilmesi gereken fiyatın hem basında hem diğer mercilerde büyük bir rüşvet olayıymış üzere aksettirildiğini söylüyor Yıldız. Bunu konuşmaktan bile hicap duyduğunu söz ediyor:

“Kazıda birebir emekçiler üzere dışarıdan çalışan arkeologlara müteahhit tarafından verilmesi gereken fiyat basında güya bir rüşvet üzere lanse edildi. Halbuki tüm büyük boyutlu kurtarma kazılarında müzeden görevlendirilen uzmanlara dayanak olması gayesiyle dışarıdan özgür arkeolog çalıştırılır. Prosedür gereği emekçilerin fiyatını karşıladığı üzere bu fiyatı de yeniden parsel sahibi karşılar. Sonuçta hafriyat alanında yaklaşık 40 tane emekçi çalışıyordu ve çalışana ne ödeniyorsa özgür arkeologlara da birebir fiyat ödenecekti. Lakin personellerin fiyatı ödenip arkeologların fiyatı ödenmedi. Arkeologlar fiyatlarını alamadıklarını bana iletince ben de müteahhitte “kızlar harçlık bekliyor” diye ileti çektim. Bu büsbütün orada yaptıkları işin karşılığı olarak verilmesi gereken bir yevmiyeydi. Lakin bunu rüşvet istemişiz üzere lanse edip şikayette bulundu. Müfettişlikten bir sonuç çıkmayacağını anlayınca da Cumhuriyet Başsavcılığına kabahat duyurusunda bulundu. Cürüm duyurusunun akabinde beş ay boyunca teknik ve fiziki takibe maruz kaldığımı sonradan öğrendim.”

‘HEYKEL GÜYA BENİM OTOMOBİLİMDE BULUNMUŞ ÜZERE LANSE EDİLDİ’

Yıldız, uzun müddet gündemden düşmeyen heykelle müsabakasını ise şöyle anlatıyor: “Bu operasyondan yaklaşık iki ay evvel bir polis memuru, bana bu heykelin tarihi eser olup olmadığı, bir ofise konulduğu takdirde külfet olup olmayacağını sordu. Ben de bu heykelin yasa kapsamında olmadığını ve bulunduğu yerde bir kahır yaşanmayacağını söyledim.”

Polise mevzuyla ilgili bilgi vermesinden kısa bir müddet sonra heykelin bir araçta yakalanıp müzeye getirildiğini söylüyor Yıldız: “Müzedeki uzman arkadaşlarım da bu heykeli daha evvel Karaman ve Mersin müzelerinde verilen raporlara emsal bir biçimde çağdaş sanat yapıtı olarak değerlendirmişler. Kaldı ki heykelin sahibi Halil Çeliker savunmasında; heykeli 2021 yılında İstanbul’da bir antika dükkanından 10 bin TL. karşılığında faturalı olarak satın aldığını, Karaman Müzesi’nden tarihi eser olmadığına dair uzman raporunun da verildiğini belirtti. Heykeli bu rahatlıkla Aydın’a getirdiğini ve sattığını aktardı. Aslında müzedeki uzmanlar da heykelin imitasyon olduğu, bulundurulması ya da satılmasında rastgele bir sakınca olmadığı istikametinde rapor vermişler. O saatte müzede olmadığım halde uzmanları, heykele “sahte” diye rapor vermeleri için telkin ettiğimi yazan haberler çıktı. Hepsini bırakın heykel güya benim otomobilimde bulunmuş üzere lanse edildi.”

‘İZMİR’DEKİ LABORATUARIN RAPORUYLA TUTUKLANDIM’

Peki, savcının müze uzmanlarının verdiği “sahte” raporunu kabul etmeyip tekrar eksper raporu istemesi olağan mi? diye sorduğumuz Yıldız, şunları söylüyor:

“Prosedür gereği bir itiraz varsa ya da raporda uzmanlardan birisi farklı görüşte olduğuna dair şerh koyarsa lakin o vakit yine eksper istenir. Ya da müze uzmanları bu mevzuda görüş vermekte yetersiz olduklarını beyan ederse eser tekrar incelenmek üzere bir üniversiteye gönderilir. Lakin bu olayda bu türlü bir durum kelam konusu değil. Savcı, müzeden gelen düzmece raporunu beğenmeyerek, heykelin İzmir Onarım ve Konservasyon Laboratuvarına gönderilmesi için talimat verdi. İzmir Laboratuvarı yetkisi ve bilgisi olmadığı halde heykelin 18-19'uncu yüzyıla ilişkin olabileceğini ve müzelerde korunması gerekli kültür varlığı olduğuna dair rapor düzenledi. Meğer 18 ve 19'uncu yüzyıl yapıtını arkeolojik eser statüsüne sokamayız. Ancak Savcılık bu raporu belgeye koydu. Beni birinci olarak o rapor ile tutukladılar. Sonrasında İzmir’deki laboratuvarın bu heykele rapor vermeye yetkili olmadığını belirterek itiraz etmemizin sonucunda bu kere de Ege Üniversitesi Arkeoloji kısmından uzman istenildi. Meğer bu arkeolojinin de alanına giren bir husus değil. Bu eksperler de her ne hikmetse yeniden heykelin müzelik kıymette olduğunu belirten rapor verdi. Bu raporların hepsi esasen kendi içinde çelişkili. Hem heykele 19. yüzyıl yapıtı diyorsunuz hem de müzelik pahada diyorsunuz! Bu raporlara imza atanlara da tek tek dava açacağım.”

‘SANKİ SERİ KATİL YAKALAMIŞLARDI’

Yıldız, şöyle devam ediyor: Bu raporların gerisinden hakime hanımın talimatıyla 17 vilayette toplam 39 kişi gözaltına alındı ve bu 39 kişinin mesken, iş ve otomobillerinde yapılan aramalarda rastgele bir tarihi eser bulunmadı. Bu 39 bireyden 22 kişi resmi sözlerinde biz Abdülbari Yıldız’ı tanımıyoruz, ismini dahi duymadık, simasını dahi görmedik formunda resmi söz vermesine karşın benim kurmuş olduğum örgüte üye olmaktan yargılanıyorlar. Geri kalan 17 kişi ise zati benim mesai arkadaşlarım ve eşim. Eşim ise ben örgüt kurup yönettiğim halde bunu neden devlete haber vermediği için suçlandı! Yani bu kadar da haksızlık yapılmaz… Gözaltına alındığım vakitteki hislerimi size anlatamam. Tepemde dronelar uçuşuyor, iki yanımda polisler. Güya seri katil yakalamışlar! Ben bunları hak etmedim. Mesleğimi berbata kullanıp rüşveti kabul etseydim bu olaylar başıma gelmeyecekti. Meğer şu anda 450 bin lira olan avukat parasını ödemeye çalışıyorum. Prestijim gitti, çok sevdiğim mesleğim gitti...”

‘ÖNCE İÇERİ ATTILAR SONRA CÜRÜM ARAŞTIRDILAR’

Tutuklandıktan sonra belgeye kapalılık kararı konulduğu için hiçbir avukatın evraka ulaşamadığını söz eden Yıldız, neden yargılandığını 3 ay sonra iddianame ortaya çıkınca öğrendiğini belirtiyor:

"Beni evvel içeri attılar sonra Abdülbari nasıl bir kabahat işlemiş olabilir diye araştırmaya başladılar. Son üç yılda müzeye müracaat yapan tüm müteahhitler yani yaklaşık 60 müteahhit sorgulandı. Hepsine Abdulbari Yıldız sizden para aldı mı diye sordular. Tekrar müzenin alışveriş yaptığı tüm esnafların resmi olarak tabiri alındı. Fakat hiçbirisi beni tanımadı. Zira hiçbir vakit müzeye yapılan alışveriş işlerine girmedim. Hiçbir vakit müteahhitlerle içli dışlı olmadım. Tekrar bu süreçte etraf müzelerinden tam beş müze müdürü görevlendirildi ve iki başmüfettiş eşliğinde yaklaşık 40 gün boyunca tüm eserler tek tek sayıldı. Hiçbir eksik, hiçbir kayıtsız eser çıkmadı. Benim dönemime ilişkin tüm ödeme evrakları denetim edildi. Çok şükür hiçbir eksik ya da yanılgı bulunamadı. Ancak her ne hikmetse bunlar basında hiç yer almadı."

‘79 YIL CEZAYLA YARGILANDIĞIMI DUYUNCA TEBESSÜM ETTİM’

Cezaevindeyken 79 yılla yargılandığını basından öğrendiğini söyleyen Yıldız, iddianame kabul edildiğinde birebir anda basına yansıtıldığını söz ediyor. Yıldız, bütün basın bültenlerinin birilerinin eliyle hazırlanıp basına servis edildiğine inanıyor: “Bu süreçte medyanın hali çok berbattı. Bana bunu yaptıkları için hepsini kınıyorum. Beraat ettikten sonra hepsine tek tek dava açacağım.”

Bu operasyonun kendisine yapılmış bir kumpas olduğunu düşünen Yıldız, şöyle devam ediyor:

“79 yıl cezayla yargılandığımı duyunca tebessüm ettim. Zira ben cürüm işlemedim ki ceza alayım! Hiçbir vakit ne kadar ceza alırım psikolojisine girmedim. Daima ne vakit çıkarım psikolojisiyle yaşadım. Zira benim bir müddet müzeden uzaklaştırılmama karar verildiğini biliyordum. Şu anda daha fazla açıklayamayacağım mevzular nedeniyle içeri alındığımı biliyorum. Fakat maalesef 20 adet plastik kasa, 100-150 yıllık bir çağdaş sanat yapıtı yüzünden tanımadığım insanların örgüt başkanı olarak damgalandım. Düşünün kin ve nefretle yazılmış bir iddianame ile 79 yılla yargılandım. Ellerinde evrak olmayınca birinci duruşmada tahliye oldum. İkinci duruşmada üstümdeki tüm kısıtlamalar kalktı, adalet yerini buldu. Bir sonraki mahkemede de umuyorum ki beraat alacağım”

‘HAYATIMIN İKİNCİ YARISINI DAHA FARKLI YAŞAMAK İSTİYORUM’

Yıldız, müzedeki vazifesine iade edildiği halde neden istifa ettiğini sorduğumuzda ise şöyle yanıtlıyor: “Bu bahiste Kültür Bakanlığı’nın ardımda durmaması bu kararı vermemdeki en büyük etkendir. Bu süreçte bakanlığın benim kederimi dinlemesini, sözümü almasını beklerdim. Fakat tam bilakis bana zerre kadar sahip çıkmadı. Aksine şu an müşteki durumda. Ardımda durmayan bu bakanlık nedeniyle istifamı verdim”

Yaşadıklarının akabinde artık hayatında yeni bir sayfa açtığını söyleyen Yıldız, son olarak şunları söylüyor:

“Çok makûs günler atlattık. Bu süreçte bana en düzgün dayanağı veren ailem oldu. Yeniden bu süreçte dost ve düşmanı gördüm. Aman bana ateş sıçramasın diyen çok sevdiğim, güvendiğim kimi beşerler kaçtı gitti. Böylelikle bir biçimde ben de kendimi ve etrafımı resetlemiş oldum. Her ne kadar iade-i prestij olsa da artık kendi işimde çalışmamın benim ve ailemin sıhhati ve güvenliği açısından yeterli olmayacağını düşünüyorum. Hayatımın ikinci yarısını daha farklı yaşamak istiyorum. Şu an daha keyifli ve huzurluyum.”