Burak Akgüç: Yaşadığımız düzen içinde çarpıklık ve adaletsizlik var

Birinci kitabı 'Eski Kentin Gölgesinde' ile 2022 Telif Polisiye Birinci Roman Ödülü'ne layık görülen Burak Akgüç'ün Cemil Arıkan serisinin ikinci kitabı olan 'Bahar Temizliği', geçtiğimiz günlerde Oğlak Yayınları tarafından yayımladı.

Biz de bu vesileyle kendisine sorularımızı yönelttik.

Cemil Arıkan’ı geçen sene 'Eski Kentin Gölgesinde' ile tanıdık. Birkaç hafta evvel de serinin ikinci kitabı 'Bahar Temizliği' çıktı. Bize bu serinin nasıl ortaya çıktığını anlatır mısınız?

İkinci Dünya Savaşı, tarihte en çok yer edinmiş olayların başında gelir. Hem fizikî hem de düşünsel manada tesiri büyük olmuştur. Türkiye ve hasebiyle İstanbul da bundan hissesini almıştır. Savaş yıllarında İstanbul pek çok taraftan farklı bir kentti. Öteden beri yerleşik olan Rum ve Ermenilerin yanı sıra, Ekim Devrimi’nden kaçan Ruslar ve Avrupa’dan gelen savaş mültecileri kentin kültürel yapısını daha da çeşitlendirmişti. Ayrıyeten savaşın kıyısındaki en kıymetli yerleşim ünitelerinden biri olan İstanbul, bilhassa Balkanlar ve Ortadoğu’ya yönelik operasyonların hazırlandığı, istihbarat örgütü ve saklı servislerin adeta cirit attığı bir kent haline gelmişti. Barry Rubin’in, bu mevzuda yazılmış en başarılı araştırmalardan biri olan 'İstanbul Entrikaları' (İstanbul Intrigues) isimli yapıtını herkese tavsiye ederim. Kitapta karşıma çıkan değişik karakterler ve olaylar, beni bu devir hakkında yazma konusunda teşvik etmiştir.

Günümüzden yalnızca seksen sene öncesi olmasına karşın, savaş günleri çok değişik şartlar içermekteydi. İstanbul da hem tabiat hem de toplumsal manada bugünden farklıydı. Türkiye açısından baktığımızda ise genç Cumhuriyet’in getirdiği sistem ve kurumlar, bize hayli enteresan bir inceleme ve yazma alanı veriyor. O devrin gündelik hayatı, fikir dünyası, teknolojisi hakkında yazmak elbette bir ölçü araştırma gerektiriyor. Fakat sonuçta okura, günümüzden çok uzakta olmasa da farklı bir dünyanın kapılarını açarak, hepimizin içinde var olan o kaçış hissini verebilmek bence değerli.

'ROMAN, İKİ FARKLI MEVZUYU BİRLİKTE ELE ALIYOR'

Bize 'Bahar Temizliği' romanını biraz anlatır mısınız?

Aslında 'Bahar Temizliği' de, 'Eski Kentin Gölgesinde' romanında olduğu üzere, iki farklı mevzuyu birlikte ele alıyor. Bunlardan birincisi, 20. yüzyıl başında Batı’da yükselen öjenik hareketinin Türkiye’deki tesirleri; toplumdaki doğum kalitesini yükseltmek ve daha sıhhatli jenerasyonlar üretmek gayesindeki bu hareket, gittikçe ırkçı faaliyetler ile içi içe geçiyor ve Nazi Almanyası kanunlarında gördüğümüz zarurî kısırlaştırma üzere uygulamalara yol açıyor. Öjenik kavramı o periyotta Türkiye’de de taraftar buluyor ve bunun elbette birtakım sonuçları oluyor. Romanın üzerinde durduğu ikinci konu ise, Türkiye’nin 1920’li yılların sonunda dünyanın uyuşturucu husus üretim merkezlerinden biri haline gelmiş olması. Kağıt üzerinde ilaç sanayi için çalışan fabrikalar, muhtaçlığın çok ötesinde üretim yaparak, bunları yurtiçi ve yurtdışı piyasada morfin ve eroin olarak satıyor. Atatürk’ün eforları ile bu duruma büyük ölçüde son verilse de, gayrı yasal üretim yeraltı faaliyeti ile devam ediyor. Birtakım siyasetçi ve bürokratlar da buna el altından takviye veriyor. 'Bahar Temizliği'nde işte bu iki mevzuyu harmanlamaya çalıştım.

'Bahar Temizliğİ'ni yazarken yararlandığınız kaynaklar neler?

Romanı yazarken, Cengiz Erdinç’in 'Overdose Türkiye', Liz Behmoaras’ın 'Mazhar Osman' ve Doğan Avcıoğlu’nun 'Türkiye’nin Düzeni' isimli çalışmalarından epeyce faydalandım.

Peki Cemil Arıkan, o nasıl biri?

Cemil Arıkan, dışarıdan bakıldığında çok kıymetli bir şahsiyet olarak göze çarpmıyor. Şimdi otuz yaşında; toplumda yeri olan, güçlü yahut güçlü biri değil. Pek çok polisiye roman kahramanında gördüğümüz keskin zeka yahut çözümleme yeteneğiyle de dikkati çekmiyor. Fakat Cemil, genç yaşında, hayata başladığı kurgu ve nizamı kendi eliyle yıkmış ve sahip olduğu şeyleri, mesela eşi ve askeri mesleğini, bu çıktığı yeni yolda kaybetmiş bir insan. Bir öteki deyişle, kendi istikametini bulmaya çalışan, devinim içinde bir karakter. Bu nedenle, 'Eski Kentin Gölgesinde' isimli birinci romanda karşımıza çıkan Cemil ile 'Bahar Temizliği'nde gördüğümüz Cemil, tıpatıp birebir insan değil. Tekrar İkinci Dünya Savaşı yıllarında İstanbul ve etrafında geçecek üçüncü romanda göreceğimiz Cemil de birinci iki romandaki Cemil’den farklı olacak. Sonuçta bu roman dizisinin bize anlattığı şeylerden biri de Cemil’in kendi iç seyahati.

'POLİSİYE ROMAN İÇİNDE TARİHİ BAHİSLER GİZEM ÖGESİNİ DA BERABERİNDE GETİRİR'

Serinin ilgi cazibeli yanlarından biri de tarihi ögeler. Örneğin 'Eski Kentin Gölgesinde'de Bizans’a dair anlatılan çok şey var. Tarihin gizemiyle dedektifliğin gizemi birbirini besleyen iki büyük güç üzere, ne dersiniz?

Polisiye roman içinde tarihi hususlar birden fazla vakit gizem ögesini da beraberinde getirir. Bilhassa de Bizans üzere yaklaşık bin yıl dünyanın merkezi olmuş, içinde pek çok mit ve efsane barındıran bir yer kelam konusu ise. 'Eski Kentin Gölgesinde' açısından baktığımızda, burada değerli olan, Bizans ve İstanbul tarihi içinde yer alan gizemli bir objeyi Nazi Almanyası ile ilişkilendirmekti. Bunu yaptıktan sonra, Bizans’ın yeraltı tünelleri üzere, gizem ögesi içeren öteki tarihi obje yahut mevzuları da kurgu içine alma imkanı doğdu. Burada değerli olan, İstanbul’un, tabiatı, tarihi ve kültürü ile muharrire bu imkanı veren bir kent olması.

Polisiye edebiyat günümüzde çokça istek görüyor. Bunun günümüzdeki çarpık adalet sistemiyle bir ilgisi var mı sizce?

Aslında dünyada yaşadığımız tertip içinde pek çok çarpıklık ve adaletsizlik var. Bunlar yalnızca hukuk sisteminden de kaynaklanmıyor. Edebiyat bize, gerçek hayatta yapamadığımız birtakım düzeltmeleri roman içinde yapma talihi veriyor. Bu çerçevede polisiye, yapısı prestijiyle hatalıların yakalanması yahut cezalandırılması temasını işleyerek, adalet duygumuza hitap eden bir edebiyat biçimi olarak görülebilir. Lakin roman kahramanının yanı sıra hatalı ve cürmün oluştuğu şartları da irdeleyen çağdaş polisiye kelam konusu olduğunda, adalet hissimizin her vakit tatmin edilmeyeceğini de belirtmek gerek.

Günümüz polisiye edebiyatına dair beğeni ve tenkitlerinizi öğrenebilir miyiz?

Sadece günümüz şartları ve örgütlerine odaklanmış polisiyeleri büyük bir ilgiyle takip ettiğimi söyleyemem. Tahminen de içinde yaşadığımız devri çok fazla enteresan bulmadığım için. Vakit ve yerin, polisiye ve misal cinsteki romanlar için değerli olduğunu düşünüyorum. Mesela 18. yüzyıl Amerikası, gizem ve polisiye çeşidi romanlar için bence çok güzel bir art plan oluşturuyor. Bir yanda koloni savaşları, bir yanda çok farklı bir kültürü temsil eden yerliler ve okyanus ötesinden gelenlerin şimdi tam olarak keşfedemediği büyük bir coğrafya. Bu çeşidin en kıymetli isimlerinden Edgar Allan Poe’nun 19. yüzyıl başlarında yazdığını unutmamak gerek. Velhasıl çok enteresan olaylar ve karakterler barındıran bir devir. Vakit ve yer açısından baktığımda, bilimkurgu ile polisiyeyi harmanlayan romanların daha fazla gelişim göstereceğine ve giderek daha fazla okura hitap edeceğine inanıyorum. Kendimden örnek vermek gerekirse, Asimov’un 'Vakıf' serisini büyük bir keyifle okudum.

Uzun müddet bankacı olarak çalıştığınızı biliyoruz. Mesleğinizin yazarlığınıza ne üzere katkıları oldu?

Bankacılık ve de bilhassa proje finansmanı alanında çalışmak, iş disiplini ve planlama konusunda beşere katkı sağlıyor. Bu iki özelliğe de roman yazarken muhtaçlığımız oluyor. Mesela ben her iki romanımı da yazmaya başlarken, genel kurguyu büyük ölçüde tasarlamıştım. Bunu yapıp bir de disiplin içinde çalıştığınızda epeyce verimli hale geldiğinizi söyleyebilirim. Benim ilgi alanlarımdan biri de sinemadır. Rastgele bir kısmı yazarken, bunu bir sinema sahnesi yahut sekansı olarak başımda canlandırmaya çalışıyorum. Bu türlü düşünmek, bana o kısımla ilgili neyi nasıl tasvir edeceğim, karakterleri nasıl hareket ettireceğim konusunda bir fikir veriyor. Deneyimime nazaran, yazılanın görsel nitelik kazanması ve akıcılığa da hizmet ediyor.