Asimilasyona karşı sanat: Dicle Kültür Sanat Derneği

Evrim Deniz

DİYARBAKIR - Kürtlerin 1990’larda sürat kazanan fakat çok daha geçmişe dayanan asimilasyona karşı kendi kültürü ve anadili ile sanat üretme isteği hiçbir vakit engellenemedi. Baskılar, gözaltılar ve kapıya vurulan mühürler olsa da kendi kültüründe ve anadilinde müzik, tiyatro, sinema, fotoğraf üreterek sağlam bir irade sunan kurumlar yarattı. MKM ile başlayan bu gelenek, baskılar nedeniyle isimleri değişse de emelleri değişmeyen birçok kurum, yok edilmek istenen bir kültürün kalesi pozisyonunda oldular.

2003 yılında Diyarbakır'da kurulan Dicle Fırat Kültür Sanat Derneği, yıllarca Sur ilçesinde faaliyet yürüttükten sonra 2016 yılında Kanun Kararında Kararname (KHK) ile kapatıldı. Kürt kültürünü tanıtma ve geleceğe aktarma konusunda çalışmalara imza atan dernek, birebir vakitte Sur’daki tek kültür ve sanat derneği olarak faaliyet sürdürüyordu.

Kapatılan Dicle Fırat Kültür Sanat Derneği’nden sonra kentte tekrar kültür ve sanat faaliyetleri yapma hedefiyle 2019 yılında Dicle Kültür Sanat Derneği kuruldu. Polis baskıları ve zorluklara karşın Diyarbakır’da faaliyet yürütmeye devam eden dernek, çeşitli kısımlarda atölyeler düzenleyerek çocuklara ve gençlere eğitim veriyor. Dicle Kültür Sanat Derneği’nin Eşbaşkanı Celal Ekin, derneğin kuruluş sürecini ve faaliyetlerini anlattı.

‘KAYYIMLARIN BİRİNCİ MAKSADI KÜLTÜR SANAT ÇALIŞANLARI’

Dicle Fırat Kültür Sanat Derneği’nin kapatılmasıyla eş vakitli olan kayyım atamaları ile birlikte sanat ve kültür alanlarının boşaltıldığını lisana getiren Ekin, süreci şöyle aktardı: "Kayyım atamalarından sonra birinci maksat bayanlar, tiyatrocular, sanatkarlar oldu. Bu türlü olunca kültür sanat alanında bir boşluk oluştu. Ancak sanata ilgi duyan insanlarımız boşta kalmadı, öbür alanlarda faaliyetlerini sürdürmeye çalıştı. İstekli insanların Dicle Fırat’ı tekrardan yaşamak ve yaşatmak isteği ile Dicle Fırat’ın tarihi yerini tekrar kullanmak istedik fakat bir dernek olarak değil, kafe olarak kullanabildik. Olağan bir kafenin yapacağı iş ile bir kültür sanat derneğinin yapacağı iş ortasında farklar vardı."

‘KÜLTÜR SANAT FAALİYETİ YAPMAK İSTEDİĞİMİZİ DEVLETE İNANDIRAMADIK’

Ekin, Dicle Kültür Sanat Derneği’ni açtıklarını lakin faaliyetleri yürütmek için çalışmalara başladıkları sırada pandemi sürecinin başladığını söyledi. Pandemiden sonra, geçen yıl duyurular yaparak atölye açma hazırlığı yaptıklarını belirten Ekin, "Bir sabah kolluk kuvvetleri gelip kapımızı kırarak neredeyse her şeyimize el koydu. Adana merkezli yürütülen bir soruşturma kapsamında derneğimizi bastıklarını öğrendik. Bizim nizamlı olarak sanatçı konuklarımız olur. Türkiye’nin her yerinden beşerler bizimle kültür sanat konuşmaya gelir. Bizler kültür sanat faaliyeti yürüttüğümüzü tüm dünyaya anlattık lakin bu devlete inandıramadık" dedi.

‘KÜRTLERDE SANAT İNADI VAR’

Kürt kültür sanat kurumlarının kontrolden mahrum bir formda açıldığını belirten Ekin, şunları söyledi: "Bir kültür sanat kurumu açmak istiyorduk. Ancak nasıl çalışacak, nasıl faaliyet yürütecek, hangi mevzuata nazaran çalışacak, kültür sanat eğitimi nasıl verilecek, bu türlü bir mirastan mahrum bırakıldık. Ancak dayanılmaz bir ilgi de vardı Kürt müziğine ve sanatına. Bu gelenek MKM ile başladı. MKM, 1991’de onlarca kentte şubeler açtı. Çabucak akabinde yasaklar ve baskılar başladı. Enstrümanlar kırıldı, gençler gözaltına alındı. Müzikler söylenemedi, yasaklıydı zati. Lakin Kürtlerde bir inat vardı. Kürtlerde bir sanat inadı var. Bu inat neydi? Sanatkarlar inatla çalışmalarına devam etti ve bugünlere kadar getirdiler bu geleneği."

‘KÜRT, KÜLTÜR-SANAT KURUMLARI BİTİRİLEMEZ’

"Sanatın bir gücü var" diyen Ekin, bu gücün kullanılma biçiminin sanatkara bağlı olduğunu hatırlatarak, sanatın asimilasyona karşı toplumun gayret aracı olabileceğini ya da tam bilakis, bir toplumu yozlaştırma aracı olarak kullanılabileceğini vurguladı. Ekin, "Sanatçı görebilen, duyabilen, hissedebilen ve hislerini, hislerini, gördüklerini aktarabilen ve bunun eforu içerisinde olan kişidir. Bu inatla ve iradeyle Kürt kültür sanat kurumlaşması bitirilemedi, bitirilemez. Dicle Fırat kapatılırken ben buradaydım. Mühür vurulurken eğitim alan gençlerin gözleri dolmuş, ağlıyorlardı. 'Ağlamayın' dedim. Bunu kapatırlar, öbür bir tane açarlar. O da kapanır, öteki bir tane açılır. 29 harf ne güne duruyor? İsim değişir fonksiyonu değişmez. Bu nedenle bizler inatla bu kurumları sürdürmeye devam ettik, edeceğiz" diye konuştu.

‘BU KURUM HALKIN KURUMUDUR’

Gönüllü sanatkarların eğitim verdiği Dicle Kültür Sanat Derneği’nde erbane, gitar, bağlama ve halk oyunları eğitimleri veriliyor. Gençlere ve çocuklara alternatif bir eğitim alanı oluşturmaya çalışan kurum birebir vakitte her hafta istekli sanatkarlar ile konserler düzenleyerek Sur’da yaşayan insanlara toplumsal bir aktivite sunuyor.

Derneğin Eş Lideri Celal Ekin, "Burada yalnızca müzik söylemeyi, enstrüman çalmayı öğretmiyoruz. Biz insan haklarına, bayan haklarına, çocuk haklarına, insanca ömür haklarına karşı geliştirilen makûs alışkanlıklara da karşı olacağız. Bununla birlikte, Amed’de yaşayan bütün halkımıza açıktır bu alan. Bu kurum halkın bir kurumudur. Çocukların sevinci, büyüklerin iradesi ve kurumlarına sahip çıkmasıyla ayakta kalacaktır bu alan" dedi.

Dicle Kültür Sanat Derneği yeni periyot kurslar için müracaatları almaya başladı. Sanatın değişik kollarında verilecek kursları istekli eğitmenler verecek. Kurslara her yaştan sanat meraklısı başvurabilecek.