Ahmet Tulgar: İnsanın isyankar fotoğrafı...

Müellifimiz Ahmet Tulgar, arkasında yüzlerce haber ve söyleşi, hikaye ve romanlarını bırakıp geçen yıl ortamızdan ayrıldı. O, gazeteciliği ve müellifliği birbirinden başka düşünmedi. "Birini başkasına tercih etmedim, edemedim" diye de vefatından birkaç ay evvel yazdı.

"Otuz beş yıldır yazarak yaşayan, hayattaki tek argümanı edebiyat ve gazetecilik, tek emeli de ölmeden birkaç kitap daha yazmak olan, köpeği ile meskenine çekilmiş, ortada da dostlarıyla kısa görüşmeler yapan biriyim" diye anlatmıştı son söyleşilerinden birinde.

35 yıl yazarak yaşayan Ahmet Tulgar'ı biz de müelliflerden okumak istedik. Karin Karakaşlı, Onur Bütün, Pınar Öğünç, Şafak Baba Pala ve Nurhan Suerdem'in kaleminden Ahmet Tulgar...

KARİN KARAKAŞLI: ESKİMEZ, DAİMA YERLİ YERİNDE DURUR

"Parçalanmış vakitlerde yekpâre olanın değeri artar, özü kelamı bir olan alabildiğine billurlaşır. Ahmet Tulgar’ın şahsiyeti ve edebiyatı işte bu türlü biricik. Eskimez, daima yerli yerine oturur.

Sosyalist uğraşa, gazeteciliğe ve edebiyata vakfedilmiş ömründe her bir alanın hakkını sonuna kadar veren bu usta anlatıcı, insan öykülerini hakikatin ifşası olarak önümüze serer.

‘Dikkat hikaye çarpabilir!’ uyarısı konmalıdır onun kitaplarına. Çünkü, bunlar elinizde çay kahveyle okunacak cinsten değil. Tekinsiz. Tıpkı hayatın kendisi üzere.

Aile sırlarını çözen çocuklar vardır bu dünyada. Eşitlik için çıkılan yolda dışlanmışlar. Kapitalizmin, heteronormatif tertibin, ataerkinin çarkında öğütülmeye çalışanlar. Üstelik bu köşeli kavramların hiçbiri yoktur hikaye lisanında. Direkt insanına ses veren, onun kendi öyküsünü paylaşmasını sağlayan bir aracıdır Ahmet Tulgar. Kısacık, yalın cümleli ya da bazen sarmal upuzun paragraflı betimlemeleriyle su üzere bir anlatı tutturur. Yutkunamadığın metaforlarla çarpılmış kalakalırsın.

Yalnızlığın her katmanını, ta cücüğünü bilen bir ruh bizim yerimize yüklenir hakikat çarmıhını. Sevmelerin her türlüsünü kutsar şu palavra dünyada. Kaç dillendirilmemiş eşcinsel aşka da ses vererek. 'Hikâyelerindeki olayların geçtiği yerde' bulunan ve 'Türkiye’den Türkçeye sığınmış biri' olarak bize yeni bir memleket olur. Tekrar, yine ona sığınırız."

ONUR BÜTÜN: MÜELLİFLİĞİ VE İNSANLIĞI BAKIŞIMLIYDI

"Ahmet Tulgar'ı kaybedeli bir yıl oldu. O yazarak uygunlaşan, güzelleştiren biri olmayı, kendini, toplumu değişip dönüştürmeyi hedefledi her vakit. Gazetecilik tecrübesini bir araştırmacı çalışsa keşke ne güzel olur. Anaakım medyadan muhalif mecraların en güç şartlarına kadar kendini ve unsurlarını koruyabilen gazetecilerin piriydi. Müellifliği ve insanlığı bakışımlıydı, neyi kaygı ettiyse onu yazdı. Politik, toplumsal gerçekçi üslubu olay ve olguları kıymetlendirme yeteneği eş vakitli işlerdi Ahmet'in. Memleketin ve dünyanın haline kırılır, insanlara öfkelenir akabinde gelen bir anda sakinleşir o çok sevdiği müzisyenleri, bestekarları dinler, hevesle bir sinema yahut kitap önerir, köpeği Yoldaş'ın sıcaklığıyla sakinleşirdi. Ruhu ve aklıyla sevdi dünyayı, bizi, bizi biz yapan her şeyi... Bir entelektüel olarak uğraş etti gazetelerde, sokaklarda, partilerde, mecmualarda... O denli de anılacak. Vefatının çabucak akabinde Adalar Belediye Lideri Fazilet Gül'ün takviyesiyle ve Ahmet'in arkadaşları olarak onun ismine bir kütüphane kurulması kararını belediye meclisinden çıkardık. Gezici kütüphane için otobüs temini ve tertibi devam ediyor. Umarım bu çalışmayı yakın vakitte okurlarla buluşturabiliriz. Her vakit yanımızda ve kalbimizdesin Ahmet!"

PINAR ÖĞÜNÇ: KİMİ BEŞERLER UZAKTAN DEĞMEYİ BAŞARIR

"Ahmet'le gazetecilik öykümün başlarında 1998'de Artıhaber mecmuasında tanıştık. Masası açık ofisin tam ortasındaydı, sandalyesinde bütün gün 360 derece döner, koca sesiyle her köşeye erişirdi. Kalemiyle, varlığıyla, entelektüel birikimiyle özgün biriydi fakat o devir sahnesinin farkında bir yıldız gazeteci üzere gelmişti bana, çok yakınlaştığımızı söyleyemem. Buna karşın etkilemiştir, örneğin Thomas Bernhard'ı birinci ondan duymuş olabilirim.

2006'da 2'debir mecmuasına, konuşacağım kişinin seçtiği semtlerde gezerken bir taksinin art koltuğunda kaydettiğimiz bir söyleşi dizisi yapıyordum. Anaakım medyadan bile isteye koptuğu vakitlerdi, Birgün'ün önünden alıp çocukluğunun geçtiği Galata, Taksim civarında gezerek konuşmuştuk Ahmet'le. Onu hakikaten tanıdığım, ahbap olduğumuz köşe başı o söyleşidir. Sonraki kesişmelerimiz daima hareketlerden mahkeme önlerine uzanan duraklar.

Bazı beşerler uzaktan değmeyi başarır. Muhabirlik sevgisi, dobralığı; orta sınıf köklerini ve o 'yıldız' mesleğini politik tercihlerle bir yana itişi lakin bir yandan mesela son parasını bir CD'ye, bir kitaba verebilmesi, yokluğun ortasındaki o inat, edebiyatı hayatın ortasına koyma biçimi, tüm bunlar değmiştir bana. Onu bu türlü erken kaybedince daha yeterli anladım."

ŞAFAK BABA PALA: İNSANIN İSYANKÂR FOTOĞRAFININ YANSIMASI VARDI YAZISINDA'

"Renkli simli kalemler… “Ben imzamı simli kalemlerle atarım, farklı renklerde. Hayatı bu türlü de renklendiriyorum.” Latifeyle karışık söylenmiş bu cümleler ve mavi, pembe, yeşil simli kalemlerle ismimize imzalanmış kitaplar...

Sevgili Ahmet Tulgar’la İktidar temasıyla düzenlediğimiz Nilüfer Kütüphane Günleri’nde tanışmıştım. "Toplumsal Cinsiyet ve İktidar" hakkında konuşmuştu bizlerle. İktidarın gücünün en çok ortaya çıktığı yer olan insan vücuduna dikkat çekmişti. En çok vücutlar üzerinde iktidar kurulduğuna ancak zihindeki özgürlüğü yok etmeye iktidarın gücünün yetmeyeceğine de değinmişti. Foucault'dan, anatomipolitika kavramından kelam etmişti. "Hepimizin hareketleri düzgün geometrik bir biçimde. Erkekler, bayanlar farklı geometrik biçimlerde. Erkeklerde keskin hareketler bayanlarda daha dairesel. Daima olarak bir vücut eğitimi dersinde üzereyiz. Daima muhakkak hareketler, daima disipline edilmiş vücutlar. Ceket iliklemek, eğilmek... Halbuki insanın en hoş halini isyan anlarındaki fotoğraflarda görürüz."

Yukarıda yazdığım cümleler o akşam bize yaptığı konuşmadan izler taşıyan cümleler. Benim o geceden izlenimim; parlak, aydınlık bir zihindi sevgili Ahmet Tulgar'ın zihni. Onlarca kitap bıraktı bize. "Hikâye anlatırken mutsuzluklarımızı da beğenir, gurur duyarız. Gerçek memnunluk da budur zati: kıssa anlatmak." kelamlarıyla başlar Duygusal Anatomi kitabına. Kalemi simliydi ve bence insanın isyankâr fotoğrafının yansıması vardı yazısında. Mevt haberini aldığımda keşke dedim daha çok söyleşseydik, yazdıklarını, hikayelerini de konuşsaydık. Keşke lakin olmadı.

NURHAN SUERDEM: RUHUNUN HOŞLUĞU KELEBEK TESİRİ YARATIRDI İNSANDA

"Kitaplarını severek okuduğum, gazete yazılarını merakla takip ettiğim, ortada toplumsal medyadan yahut whatsapp’tan yazıştığım Ahmet Tulgar’ı daha yakından tanımak için eylül ayında bir pazar günü Avrupa yakasından Anadolu yakasına telaşla geçip imza gününe gitmiştim. Moda Kitap’ın art bahçe merdivenlerinden inerken, beni görünce yüzünde beliren gülümseme, ışıldayan bakışlarıyla karşılamıştı. Yan yana geldiğimizde güya yıllar öncesinden tanışan iki dosttuk. Sohbetimize kahkahalarımız da yansımıştı. Tıpkı daha sonraki buluşmalarımızda olduğu üzere.

'Çiçek Almak' başlığıyla yazdığı yazısında “Başka bir şeye benzemez çiçek alışverişi…... Günün ve kentin ortasında yumuşatıverir sert, olan her şeyi. Çiçek alıcısıyla çiçek satıcısı ortasında hoşluk üzerinden kurulan bu münasebetin, çiçek tozları yayılır ortalığa. Kelebek tesiri yaparak, açar ruhlarını yakınından geçenlerin de” diyen Ahmet Tulgar’ın ruhunun hoşluğu de birebir kelebek tesiri yaratırdı beşerde. Özeldi o. Sevmemek mümkün değilmiş üzere gelirdi. 'Çocuklar ve Canavarları'nda yazdığı üzere “düşmanlarını daima edebiyatta affettiğinden” olsa gerek kin, nefret, öfke onun hislerinden arınmıştı tahminen de yalnızca içinde yaşardı.

Bir röportajında “otuz beş yıldır yazarak yaşayan, hayattaki tek tezi edebiyat ve gazetecilik, tek emeli de ölmeden birkaç kitap daha yazmak olan, köpeği ile meskenine çekilmiş, ortada da dostlarıyla kısa görüşmeler yapan biriyim” diyerek tanımlamıştı kendisini. Thomas Bernhard, Roland Barthes, Bruce Springsteen hayranlığı, konutunda, balkonunda gözü üzere baktığı çiçekleri de unutulmaz. Evet, o edebiyatçı, gazeteciydi ancak her şeyden evvel insan üzere insandı, entelektüeldi, mütevazıydı, şefkatliydi, hümanistti. Sayısı parmakla gösterilecek kadar az deriz ya, o denli insanlardan biriydi Ahmet Tulgar.

Bu ülkede düşünen fikir üreten, muhalif olan birden fazla insan üzere onun da yolu mahpustan geçmişti. Pek kelam etmese de bu bahisten 'Trajik Nüans' kitabındaki 'Oyundan Sonra' hikayesinde yazdıkları hislerinin çevirisiydi tahminen de. “Bence her ülke, içinde yaşayanlar için bir mevt cezasıdır. Potansiyellerini, umutlarını, diğerkâmlıklarını öldürür onların. İçlerindeki zenginliği, arzuyu tüketir, ufuklarını karartır. Bir ülkesi olmak karar giymiş olmak olarak algılanamaz mı bir yandan da? Vatandaş kimlik kartlarımız da birer mahkeme ilamı ya da kabahatimizin ve cezamızın yaftası. Devlet için ülke, bir hata mahallinden ibarettir yalnızca.” Ülkemizin geçmişini, şimdisini ve büyük bir olasılıkla geleceğini de özetleyen bir cümledir bu.

Yine de sahip olduğu kimlik kartına karşın vazgeçmedi. Yazma dileğiyle devam etti yaşama. Kitaplar, gazete yazılarını yazdı, röportajlar yaptı. Kendisinin de tabir ettiği üzere dilek üzerine çok düşündü. En son kitabı da “ İsteğin Özgür Dolaşımı” oldu. Kitap çıkmadan yazdığı bir yazıda “Bütün bir uygarlık, kurumların ve egemenlerin, topyekûn sınıflı sömürü toplumunun, insanın isteklerine ket vurduğu, isteklerini bastırdığı, isteklerini bu sistemin işine geldiği üzere biçimlendirdiği disipliner, tahakkümcü bir durumdur. Uygarlık durumunda, uygun, hoş, yararlı ne yapılmışsa, ne ortaya çıkmışsa, bunlar, uygarlık sistemiyle çabada, uygarlık tertibine karşı, uygarlık sistemine karşın olmuştur. İstek toplumunda, insanlık kurumların neferi değil, isteklerinin serserisi olacaktır” demişti. Kitabında da bu baskıları, baskılanmaları bize hissettiriyordu satır ortalarında, karakterlerin sözlerinde. Dileğe ve diğer hususlara dair yazacakları tahminen daha bitmemişti, ancak bahtın ivedisi vardı, ortamızdan alıverdi onu ve yazmayı istediği bir kaç kitabı.

O eylül günü tanıştığımızda onu geç bulduğumu, çabuk kaybedeceğimi bilmiyordum. Bana kalırsa daha çok yolumuz vardı paylaşacak, konuşacak. Giderken, hepimizin vefatı düşlerken seçtiğimiz biçimde hoş gitti lakin çok erken gitti. Kabullenmek hâlâ sıkıntı. Makûs haberin akabinde sevenlerinin, iş arkadaşlarının yazılarını görünce keşke daha çok tanıyabilseydim demiştim kendi kendime, onları biraz da kıskanarak. Dilerim bir yerlerde yolumuz tekrar kesişir, evvel gülümser sonra sarılırız, sıkı sıkıya.

Bu yazıyı ağır hislerle yazdım fakat bir türlü istediğim üzere sözlere dökemedim. Kilit oldular hepsi. Onunla bir arada yazmak kolayıma geldi. Yeniden onunla birlikte bitirmek istiyorum. Cüneyt Cansever’in vefatının akabinde yazdığı yazıda onu Pink Floyd’un 'Wish you were here' müziğiyle uğurlamıştı

Ben de ondan esinlenerek,

Sevgili Ahmet Tulgar,

'Ne çok isterdim burada olmanı' diyorum.

Ne çok isterdik burada olmanı…

Yeri göğün huzuruyla ol, seni çok seviyoruz."