Hatay Baro Başkanı: Hataylılar duruşma gününü bekleyen tutuklular gibi

Burcu Özkaya Günaydın

İtirazlı binalar, tutuklu müteahhitler, kesilen kolonlar, ihmal yüzünden hayatını kaybeden beşerler... 6 Şubat sarsıntılarında büyük yıkım yaşayan Hatay’da halkın tamamının yolu adliyeden geçiyor. Sarsıntıdan sonra Hatay Barosu, hasar aldığı için bir mühlet süreksiz bir konteyner alanında hizmet verdi. Tadilatı tamamlanan adliye yakın vakitte aktif oldu. Kusurlu olduğu için yıkılan binalardan itirazlı binalara, moloz döküm alanlarından asbest sıkıntısına kadar Hatay’da zelzeleden sonra yapılanlar ve yapılmayanları baronun oluşturduğu Sarsıntı Komitesi takip etti ve raporladı. 6 aydır alanda olan Hatay Barosu Lideri Cihat Açıkalın ile Hatay’ın tüm meselelerini konuştuk.

6 Şubat sarsıntılarının üzerinden altı ay geçti. Hatay’da şu an kentin ve insanların en büyük sorunu nedir?

Cihat Açıkalın: Hatay’da en değerli sorun belirsizlik. Bilgilendirme çok kıymetli. Ben Hatay insanını duruşma gününü bekleyen tutuklulara benzetiyorum. Duruşma gününün tarihi, tahliye olmak kadar kıymetlidir. Burada da beşerler çocuklarının eğitim durumundan tutun da yıkılan konutlarının enkazının ne vakit kaldırılacağı yahut yıkılan konutlarının yerine yenisinin ne vakit ne formda, hangi usulle, hangi konsey tarafından yapılacağı konusunda bir bilgiye muhtaç. Bu bilgi verilmediği vakit sorun ortaya çıkıyor. Mesela orta hasarlı binalar papatya falına döndü, yıkılacak mı yıkılmayacak mı? Evvel güçlendirme denildi, sonra Cumhurbaşkanı, Hatay ziyaretinden sonra “Olmaz, yıkılacak” dedi, sonra Etraf Şehircilik Bakanı Murat Kurum, “Güçlendirme olacak” dedi. Bakan değişti. Şimdiki bakan ise “Güçlendirme olmaz, yıkılacak” dedi. Buranın orta hasarlı binaları çok sert bir sarsıntı ivmesinden sonra ağır hasarlı duruma dönüştü, güçlendirme kâfi olmayabilir, zira buranın kendi fay sınırı var. Ben de aslında orta hasarlılar da yıkılsın istiyorum. Bu işi bahta bırakmamak lazım. Maliyet olarak da çok yakın. Misal 100 TL’ye sıfır yapılacaksa, 80 TL’ye tadilat oluyor.

Hatay Barosu sarsıntının birinci gününden beri faal çalışmanın içinde. Baroya bağlı zelzele belgeleri için de bir hukuk komitesi oluşturuldu. Nedir bu komite, Hataylılar ne cins problemler için size müracaat yapıyor?

C.A.: Zelzeleden sonra bir hukuk komitesi oluşturuldu, bu komite iki biçimde çalışıyor; Baro faaliyeti olarak başta imara dair hukuksuzluklara dair dava açılıyor. Yeni imar planı yapılmadan eski imar planı üzerinden yapılar yapılmak isteniyor. Kurul eski imar planı üzerinden yapılmak istenen inşaları tespit edip dava açıyor. Bir de kentin tekrar inşasına dair çalışan meslek örgütleri var; Tekrar Hatay Platformu, Mimarlar Odası, Mühendisler Odası üzere yapılarla koordineli olarak Hatay’ın yine inşası için ortak çalışma içinde.
Hukuk Komisyonu’na binalarının hasar durumuna itiraz eden vatandaşlar, binasında kolon kesilmesi, kusurlu plan üzere durumlardan kaynaklı mevt yaşanmış ve dava açmak istiyorsa; Etraf ve Kent Kurulu ve Afet Komisyonu’na müracaat yaparak, türel dayanak alabiliyor.

Hatay’da çok fazla vefatın yaşandığı, Rönesans Rezidans üzere evrakların raporları hazırlandı mı? Davalar ne vakit başlayacak?

C.A.: Davalar muhtemelen şubat üzere başlayacak, itirazlılar için şu an tespitler yapıldı. Raporlar, Karadeniz Teknik Üniversitesi’ne (KTÜ) gönderildi, oradan uzman görüşü bekleniyor. Çok evrak var ve yalnızca bir üniversite baktığı için yavaş ilerliyor. Biz her bina için de farklı rapor talep ettik. Her binanın özelliği farklı. Kimisinde kolon kesildi, kimisinde beton ömrünü tamamladı. Oradaki müteahhittin sorumluluğu ile buradaki müteahhit sorumluluğu tıpkı değil. Binada hiçbir sorun olmadığı halde yalnızca beton ömrünü tamamladığı için yıkılmışsa o binayı yapan müteahhittin cürmü yok. Zati sorumluluk ile ilgili müddet vardır. 35 yıl, 40 yıl evvel yapılan bina için müteahhit tutukluysa tahliye edilmesi gerekir.

Depremin birinci vakitlerinden beri yıkılan binalarda sorumlu olarak müteahhittin ismi geçti, hala da o denli. Bir bina yapılırken teknik sorunlardan kaynaklı (kolon kesilmesi, demirin ince olması) yıkımdan yalnızca müteahhit mi sorumludur?

C.A.: Zelzelenin birinci vakitlerinde toplumdaki infial hali sebebiyle tutuklananların tüzel durumunun düzgün tartışılması lazım. Binaların durumu bilimsel raporlara nazaran konuşulmalı. Adalet bireye özel olmaz, herkes içindir. Hatay’da şu an 47 tutuklu müteahhit var. Ölümlü binaların müteahhitleri şayet yakalanmışsa çabucak tutuklandı. Binanın yaşına pozisyonuna bakmadan, tespitler yapılmadan tutuklandı. Rönesans Rezidans'ın müteahhitti tutuklu, Silivri Cezaevi’nde yatıyor. Emlak Konutlar müteahhidi kaçtı. Bakın tam da anlatmak istediğime örnektir Emlak Meskenler olayı. Emlak Konutlar 1970 yılında yapıldı, 1970 yılında yapılan bir bina müddetini tamamladı, müteahhidin ne sorumluluğu olacak? Adam 78 yaşında burada kalsa tutuklanacaktı, Türkiye dışına çıktı. Sanırım taşlar yerine oturmasını, raporların çıkmasını bekliyor. Öbür türlü mahpusta ölecekti. Yakınlarını kaybedenler bizi de etiketleyerek, toplumsal medyada paylaşım yapıyor. Canları yanmış anlıyorum onları, asla lafım yok lakin bu türlü bir sarsıntıda 50 yıllık binanın yıkıldı diye müteahhit suçlanırken biraz vicdanlı olmak lazım. Burada yalnızca müteahhit sorunu yok; yapı kontrolün, belediyenin ve devletin sorunu var.

'POLİTİK ÇEKİŞMENİN BEDELİNİ HALK ÖDEDİ'

'Devletin, yapı kontrol ve belediyenin sorunu var' derken ne demek istediniz, biraz açar mısınız?

C.A.: Hatay’ın yarısı ömrünü tamamlamış eski bina. Neden kentsel dönüşüme tabi tutulmadı bu binalar? Belediye “Ben 2017’de kentsel dönüşüm için başvurdum müsaade verilmedi” diyor, müsaade verilmemesi bir sorun tabi ancak alternatif üret. Bak, İmamoğlu yapıyor. Sen sendikasyon kredisi alsaydın, vatandaşı da o krediden faydalandırıp yerinde dönüşüm yapsaydın kimsenin itirazı olmazdı. Vatandaşın kirasını karşılasaydın, binasını yapmasına da katkı sağlasaydın ya da faizsiz kredi imkânı sunsaydın vatandaş yapardı. Herkes sağlıklı bir meskende yaşamak ister. Devlet de hatalı, sen belediye liderinin talebini neden reddettin? İki tarafın politik çekişmesinin bedelini bizim pak halkımız ödedi.

'MASA BAŞINDA İSKAN MÜSAADESİ VERİLDİ'

Bir parsele bina inşası için hangi müsaadeler gerekir, bu müsaadeleri kim vermiş, kim denetlemiş ben ona bakarım. Mesela 500 metre parseliniz var ve bina yapacaksınız. Çabucak yapabiliyor musunuz? Bunun mühendisi var, proje çizimi, belediye müsaadesi, yapı kontrol heyeti denetlemesi var. Sonra tekrar belediyeye dönüyorsunuz imarın onayı var. Daha sonrasında iskan oturum müsaadesini tekrar belediye veriyor. Verirken ne yapması lazım, kanun 'yerinde denetleyeceksin' diyor. O denli mi oluyor, hayır. Masa başında görmediği binaya oturum müsaadesi veriyorlar. Eline projeyi alacaksın, adamın başvurusunu da alacaksın bu projede bittiği söylenen bina birebir bina mı bakacaksın.

Kolon kesmeden çok birçok binada kolon atlama yapılıyor; 5 kolon gösterip dört yapıyorlar. Sana sunulan bina ile yapılan bina uyumlu değilse müsaade vermeyeceksin. Tekrar yeri sorunlu yerlerin imara açılması üzere vahim kusurlar var. Odabaşı, Ekinci zeytinlik alanlarıydı, yer sıvılaştı. Asi kenarı imara açıldı, Amik Ovası üzere sulak alan imara açıldı. Bu alanları imara kim açtıysa en az müteahhitler kadar hatalı. Tamam çok büyük bir zelzele oldu lakin bu sistemler hakikat çalışsaydı bu kadar can kaybı olmazdı.

Hukuk komitesinin çalışma alanlarından bahsederken eski imar planına nazaran yeni binalar yapılmaya başlandığını söylediniz. Hatay’da hala hasarlı bina yıkımı devam ederken, nerelerde eski imara nazaran bina imali devam ediyor?

C.A.: Defne, Samandağ, Antakya... Hepsinde var. Bu müsaadeler nasıl verildi, nasıl veriliyor anlamış değilim. Şu anda sarsıntıdan evvel eski imara nazaran verilmeye çalışılan tüm projelere dava açtık, takip de edeceğiz. Çok uzağa gitmeye gerek yok, Hatay Adliyesi’nin yanında bir inşaat devam ediyor. A Plaza’nın birebiri. Bu da B Plaza. Birebir adam yapıyor, Fuad Akıllı. Üçüncü kat betonu döküldü. Fuad Akıllı, yüksek ruhsat almasına karşın '5 katta tutacağım' diyor. Mesela bu B Plaza’nın yerine bakıldı mı? Binada yeni imar planı mı uygulandı, yoksa sarsıntıdan evvelki imar planına nazaran mi yapıldı? Yapı yapmak için müsaadeler nasıl alınıyor, belediye mi sorumlu, kim sorumlu kimse bunu da bilmiyor.

'MOLOZ DÖKÜM ALANLARINI BELEDİYE BELİRLER'

Hatay’ın zelzeleden sonraki en büyük problemlerinden biri de moloz döküm alanları. Döküm alanlarının yeri konusunda önemli bir baş karışıklığı var. Halk bu bahiste da size geliyor mu?

C.A.: Halk bu mevzuyu da bize soruyor zira ne ilçe ne de Büyükşehir Belediyesi bir bilgilendirme yapmıyor insanlara. Bakın en başta da dedim Hatay’da şu an en büyük sorun bilgisizlik ve belirsizlik. Halk hiçbir şey bilmiyor. Enkazlar ne vakit, ne halde kalkacak, kalkan enkazların molozları nereye dökülecek kimse bilmiyor. Moloz döküm alanlarını vali ya da kaymakam belirlemiyor, belediye belirliyor. Beşerler bilmediği için valinin belirlediğini zannediyor. Etraf Yasası nettir. Moloz depolama alanlarını belediye belirliyor. Moloz döküm alanları nereler, net duyuruları yapılacak ve denetlenecek. Halk nereler resmi alan neresi bilmiyor ki. Milleyha için kaç sefer açıklama yaptık. Milleyha Kuş Cenneti’nin moloz döküm alanı olarak belediye belirledi, öbür yer mi kalmadı, buna da itiraz ettik. Hatay Büyükşehir Belediyesi’nin işi Hatayspor maçlarına gitmek, Hatayspor'u ligde tutmak değildir. Volkan Demirel’e farklı başlık açarım, her vakit hakkını teslim eder, teşekkür de ederim. Spor ve sanat çok değerlidir, toplumun can damarlarıdır, toplumu yaşama bağlar ancak yaşamsal önceliklerin önüne de geçmemelidir. Bir vilayette su yokken, haşere ile çabada hala ilkel sistemler kullanılıyorken Hatayspor için çalışmaktan evvel bu temel hizmetler yapılmalı. Kent ömrünün tertibi belediyeye aittir.

'CAN ATALAY İÇİN NEDEN DAVET YAPILMADI?'

Ben bunları söylediğim için vatandaş 'Cihat Beyefendi Belediye Lideri olsun' diyor. Benim bir çalışmam ve talebim yok fakat halkın bu türlü bir teveccühü olursa baş göz üstüne. Mesela toplumsal demokrat bir partinin belediye lideri, vilayetinde haksız yere tutuklu bir vekil için neden iki söz laf etmez? Ben Can Atalay için doğal ki davet yapacağım, Hatay milletvekillerinden hiç davet duydunuz mu? Belediye liderinin davet yapmaya lisanı varmıyorsa en azından bir meclis üyeniz, daire lideriniz lisana getirsin. Hatay halkı lokal idarenin olmadığını yaşayarak gördü, zelzeleyle birlikte ayyuka da çıktı.