Lütfen Algılarınızın Ayarlarıyla Oynatmayın

Her güne yeni acayipliklerle devam etmek ziyadesiyle tuhaf değil mi? En berbatı de şaşırma hissimizi, hayrete düşme yetimizi kaybedip duyarsızlaşmamız galiba. Tavşanın gözüne gece karanlığında ışık tuttuğunuzda sahiden olduğu yerde kalıveriyor, şahit oldum. Bizim gözlerimize de dev projektörler tutuyor olmalılar; kalakaldık, reflekslerimiz adeta bahar yorgunu, parmağımızı kıpırdatacak halimiz yok.

Bu hafta bir serserilik yaptım ve tiyatro yazmadım. Dilerim bu beklentiyle yazıya başlayanlarınız çabucak gitmez de iki lafın belini kırarız birlikte. Aslında gündem takip edenleriniz için bilmediğiniz, yeni bir şey yok fakat sıradan bir Avrupa ülkesi için yıllık gereç çıkar buradan. Her vakit yaptığımız yanılgıyı takip ederek değişmesini, olanları anlamasını beklediklerimiz bu gazeteye sırtını döndüğünden yazıyı okumayacak. Biz de onlarla bunları paylaşmayacağız. Böylelikle bu sarmallar her kesimde kendi içinde devam edip duracak.

Lafı uzatma kotam dolduğuna nazaran bahse girebilirim. Algı yönetimini didiklemeye ne dersiniz? Gündemi gereksiz meşgul etmek ve art bahçede istediğini yapmak bu işin en kıymetli kesimlerinden biridir. Toplum magazinel haberlerle oyalanırken, torbaya giren çıkan maddelerle halkın başı döner, düşer bayılır. Buna algı idaresi denir.

Geride bıraktığımız hafta gündem yoğunluğu olarak İstanbul’a yağmayan yağmur yerine geçecek sağanak üzereydi. Takip etmeyenin bile artık fenomen olduğunu bildiği Dilan/Engin Polat ve güruhu önemli bir yolsuzluğun vitrin yüzüyken, işin derinlerinde asıl kimlerin olduğu artık çok sayıda insanın merak konusu. Halbuki olay epeyce magazinel başlamıştı. Buna bir çentik koyup devam edelim.

Hafta ortasına gelmiştik ki yüksek mahkemelerin, şimdiye dek hiç rastlanmadık bir sıralamada birbirlerine baş tutması ile karşılaştık. Bu yargı tarihimizde bir birinciydi. Yargıtay, Anayasa Mahkemesi’nin 9 üyesi hakkında kabahat duyurusunda bulundu. ‘‘Yok ya, olur mu o denli şey?’’ deyip geçebileceğimiz tipten bir durum olmadığından, yeniden mecburen gündemde takılı kalıverdik. Ki çünkü bu olayın akabinde öteki şeylerin
geleceğinin ayak sesleri de duyuldu bile. Başımızı karıştıran bir çok açıklamanın akabinde, netleşmek ismine Anayasa Hukuku hocası Prof. Dr. Şule Özsoy Boyunsuz’un söyledikleri şuracıkta dursun; ‘‘Üst mahkemeler ortasında hiyerarşi değil, yetki ve misyon ayrımı vardır. Yargıtay temyiz mahkemesidir ve asla anayasa mahkemesinin üstünde yer alamaz.’’

Oysa daha 24'ü çıkmamıştı, yani saat olarak, anayasal hakkımız olan mülkiyet hakkımızı elimizden alma riskini taşıyan ‘‘rezerv alan’’ konusu mecliste yasalaşmıştı bile. Sağ olsun muhalefet de meclis oylamasına gelme zahmetinde dahi bulunmamıştı. Aşikâr ki gecenin o saatinde yapacak daha kıymetli işleri vardı. Bir de malum bu türlü yasalar, kararnameler vs. daima geceye kalır. Berbat niyetli düşünmeyin kanunlar gün ışığının ziyanlı UVA/B sinden etkileniyorlar, yani sorunların cilt tipi hassas.

Daha biter mi? İstanbul trafiği biter, ağır akar bizde gündem bitmez. ‘‘Dezenformasyon yasası’’ da geçti, onaylandı, paketlendi, sağlıklı günlerde kullanalım diye raflardaki yerini aldı. Yasanın idmanı olsun diye de yalnızca mesleğini yaptığı için gazeteciler göz altına alındı, sonra tutuklandı, cezaevinde içsel seyahatleri tamamlatıldıktan sonra özgür bırakıldılar.

Demans hastası Aysel Tuğluk da öteki sebeplerle gözaltı seyahati için konutundan alındı, gezdirildi, sonra özgür bırakıldı. Sonuçta demans hastasına devlet şefkatli elini uzattı; Tuğluk meskenine kapanmasın, toplumsallaşmak demans tedavinin değerli bir kesimi diye düşündü, sıhhatte bir inci olan bu hassasiyet gözlerimizi yaşarttı.

Gazze’de olanlar konuşmamız istendiği kadar gündemde tutulup, üzülme ve reaksiyon verme limitlerimiz süratlice dolunca art sıralara yollandı. Artık kimse öldürülmüyor, savaş bitti güya, tıpkı Ukrayna savaşındaki kadar sürdü her şov. Halbuki iki gün evvel ismi Şifa olan hastanenin sağlam kalan poliklinikleri de bombalardan yerle bir oldu. Pek tabi içindeki hastaları ve sağlıkçılarıyla. Okul bombalandı, öğrencileri, eğitimcileriyle birlikte.

6 Şubat sarsıntısı güya hiç olmamış, beklenen sarsıntı de asla gelmeyecek üzere sorumluluğu üzerine almayan bakanlıklar gerçek betonların üstüne mecaz beton da döktü. Devletin yetkili makamlarınca aranan bir müteahhit, Ankara’da vatandaşlarca AVM’nin birinden yaka paça tutuklatıldı.

Derken sevgili okur sen zati bunları biliyorsun. Soru; biz bunlarla delirmeden baş etmeye çalışırken, aslına art bahçede daha, daha neler oluyor sorusu.

Algı idaresinin başındaki dev kesim reklam sektörüdür. Tuzağa düşmemek neredeyse imkansızdır. Reklamcılar rastgele bir eseri istedikleri hale getirip, alacağımız biçimiyle bize muvaffakiyetle satarlar. Birden fazla vakit muhtaçlığımız bile yokken üstelik. Pazarlama stratejisi olarak epey kıymetli ve dünya iktisadını döndüren temel ögelerden biridir reklam kesimi. Şayet bir eseriniz var ve onu satacaksanız başarılı algı idareleri ile dünyaları kazanabilirsiniz. Biz işin ikinci tarafı ile ilgilenelim, ortada satacak mal yok, lakin çok yararlı çıkılacak bir şey var; siyasi güç ve iktidar. Bunun için birebir formülleri kullanarak toplum mühendisleri gündem dizaynı yaparlar.

İletişim toplum içinde sağlıklı biçimde yaşamamızı sağlayan fikir paylaşımı, meselelerin tahlili ve birbirimizi etkileme yoludur. Kişiyi değil de toplumu etkilemek istediğimizde tekrar irtibata muhtaçlık vardır ve bunun için kullanılan en tesirli araç medyadır. Hani bizde helvası çoktan kavrulmuş, duaları peş peşe okunmuş medya.

Toplumu ikna etmenin çeşitli yolları olduğunu söyleyen hususla ilgili sosyologlar, bunlardan kimilerini ekonomik satın alma, sıkıntı kullanma ya da söylenenin gerçekliğine inandırılma olarak sıralıyorlar. Kitaplar birinci ikisi için süreksiz tahlillerdir diye yazsa da ‘‘Far Far Away’’ ülkelerde seçim vakitlerinde hayli işe yarıyor bu süreksiz kabul edilen seçenekler. Aslında değerli olan günün sonunda toplumu söylediğiniz ya da
yaptığınız şeye inandırmaktır. Algı da tam bu noktada devreye giriyor işte. Dikkati bir şeye yönlendirip, onun farkına varılmasını sağlıyor. İnsan beyni algıladığı ölçüde düşünmeye alıştığından, ne düşünmesi gerektiği söylenen bir beynin sonrasında onu basitçe uygulamaya başlaması şaşırtan olmuyor. Kolay bir matematik.

Algı idaresi kavramını bilin bakalım birinci kimler ortaya atılmış ve uygulanmış? Sürpriz yok, olağan ki ABD ve onun Savunma Bakanlığı. Algı idaresi ‘‘Yabancıların her düzeydeki istihbarat üniteleri ve başkanları de dahil olmak üzere, o ülkedeki geniş kitlelerin kendi gayeleri doğrultusunda hal almaları ve resmi adımlar atmalarını sağlamak hedefiyle, seçilmiş bilgi akışını ve somut evrakları yönlendirerek ya da reddiyesini oluşturarak, kitlelerin hislerini, güdülenmelerini, fikir sistemlerini tesir altına almaya çalışmak için yürütülen aksiyonların tamamıdır.’’ Bu okuduklarınız bize meşhur ‘‘büyük abimizin’’ bizi yalnızca gözetlemekle kalmayıp, parmağında nasıl oynattığını da anlatıyor.

Algı operasyonları planı süratli kurup, yola evvel çıkan ve bu yolda sebat ederken, zeka gösterip gerekli vakitlerde değişiklik yapanın kazandığı bir idare biçimi. Yani uykusunu bölemeyip, meclise gelmeyen muhalefetin mevzuyla uzak yakın münasebeti yok. Dinamik, canlı bir organizmadan bahsediyoruz. Her değişen kurala yeni bir senaryoyla taraf verebilmek asıl olan. Ortada hata yok. Akıllı ol, sen de oyuna katıl ya da zokayı yutma.

Algı idaresi, çeşitli yolları kullanarak gerçekleri yansıtma, gerçeği gizleme, yönlendirme ve çarpıtma üzere davranışları da bünyesinde barındırır. Bu tanıma nazaran amaç kitlenin görüşlerini etkilemek için yapılan aktivitelerin tamamını içerir. Bayan cinsiyetçiliği üzerinden bir kaç hatırlatma mesela size; kürtajın yasaklanması fikri, bayanın kaç adet çocuk doğurması gerektiği beyanları, bayanın nasıl yürüyeceği, güleceği, ne renk giyeceğine kadar ömür formu dayatmaları, doğum denetim yollarının uygulanmalarına karşı çıkışlar, taciz, tecavüz ve şiddetin konuşulmasının ayıp, yasak, günah sayılması... Bunların aksilerinin tartışılacak bir yanı mı var deyip boş bulunsak, ses etmesek vay halimize. Gerçi çok ses çıkardık lakin İstanbul Mukavelesi tekrar de kaydı avuçlarımızdan.

Karşınızdaki kitle, aktardığınız şeylerin doğruluğunu ne kadar çabuk kabul ederse, algı idaresi konusunda o kadar başarılı olursunuz. Öteki türlü yalancı yahut hilekar durumuna düşebilirsiniz. Lakin bu da sorun değil kayıp balık Nemo’nun Dory’siyle dolu halkların olduğu coğrafyalarda her gün söylediğinizin tam aksini söyleme özgürlüğüne sahipsiniz. Siyasetçiler için Wonderland (Harikalar Diyarı) üzere bir yer burası.

Sağlıklı bir bağlantı için, topluluğun yahut kitlenin her özelliği ayrıntılı olarak tahlil edilmeli, irtibatta kullanılacak bilgi seviyesi, verilmesi gereken bildiriler ve yönetilecek algının uygunluğu, gaye kitleye nazaran belirlenmelidir. Mesela seçim meydanlarında halka Higgs Bozonunu anlatamazsın. Gerçi bunu derste anlatsan anlamak yine güç da.

Verilen ileti kısa, anlaşılır ve biraz da görsel olmalı. Ne istediğini bilmek ve bundan hiç geri adım atmamak gerekir. Başınızı nereye çevirseniz billbordlarda daima o görseli görmek mesela; duştu, kabus oldu.

Bu algı idaresini karşıdaki insan birden fazla vakit şuurlu olarak yapmaz. Fakat insan varsa, bağlantı vardır. Bağlantı varsa algı vardır. İşte algılarımızın bu kadar pahalı oluşu ve etraftaki her şeyin bizim algımızı yönetmeye çalışmasının sebebi budur. Toplum mühendisliğinin kolay bir kaç numarasını her seferinde yutmamız da valla bizim ayıbımız. Açık hava tımarhanesinde biz bu başı aşikâr üzere olup sonu bilinmez hallerde hala nasıl delirmediysek, o denli delirmemeye devam edelim canım okur. Lütfen algılarınızın ayarlarıyla oynatmayın.