Cumhuriyetin eğitim seferberliğinin somut yansıması: Millet Mektepleri

Antiemperyalist çabayı Meclis eliyle yürüterek bağımsızlık gayretini tüm mazlum milletlere örnek yapan Türk İhtilali, daha Ulusal Kurtuluş Savaşı sürerken eğitim seferberliğini başlattı. Seferberlik, Cumhuriyetin ilanıyla hızlandı. Peşi sıra gerçekleşen ihtilallerin kıymetli bir kademesini ise 1 Kasım 1928’deki Harf İhtilali ve çabucak gerisinden gelen Millet Mektepleri oluşturdu.

Devrimin kök salabilmesi ve yurttaşların Aydınlanması için okuma yazma seferberliği başlatan Cumhuriyet, 1 Ocak 1929’da Millet Mekteplerini yaşama geçirdi. Yeni Türk harflerini bütün halka öğretebilmek gayesiyle dört ay periyodik eğitim verecek Millet Mekteplerinde yurttaşların olağan ömrünü aksatmadan okuma yazma öğrenebilmeleri hedeflendi.

Okuma yazma bilsin ya da bilmesin, 16-45 yaş ortasındaki her yurttaşın Millet Mekteplerinde eğitim alması mecburî kılındı. 45 yaş üstüne ise istekli olmaları durumunda Millet Mekteplerinin kapısı açık bırakıldı. 24 Kasım 1928’deki Millet Mektepleri Teşkilatı Talimatnamesi ile Millet Mekteplerinin açılacağı duyuruldu. Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk de yeniden bu talimatname ile başöğretmen oldu. Talimatnamenin yıldönümü ise yurtta 24 Kasım Öğretmenler Günü olarak kutlanmaya başlandı. Daha sonradan Hasan Âli Yücel ve İsmail Hakkı Tonguç’un önderliğinde kurulacak Köy Enstitülerinin öncülü olan Millet Mektepleri, 1 Ocak 1929’da ise resmi olarak açıldı.

Okulların yaratıcısı olan Cumhuriyetin birinci ulusal eğitim bakanlarından Mustafa Necati, Millet Mekteplerini göremedi. Necati, okulların açıldığı tarih olan 1 Ocak 1929’da hayatını yitirdi. Eylül 1929’da, okullar iki farklı dersliğe ayrıldı. Millet Mekteplerindeki birinci dersliklerde sırf okuma yazma eğitimi verilirken; ikinci dersliklerde ise okuma yazmanın yanı sıra vatandaşlık bilgisi, tarih, yurt bilgisi ve coğrafya üzere dersler verilmesi kararlaştırıldı. Kadın-erkek bütün Türk yurttaşlarının Millet Mekteplerinin üyeleri oldukları vurgulandı. Yurt genelinde bir eğitim seferberliğine dönüşen Millet Mektepleri, kültür ihtilalinin temeli oldu.