Yurt mu, barınak mı: ‘Sadece bir çatı değil insanca yaşam istiyoruz’

DUVAR – İki yıl evvel öğrencilerin yaşadığı barınma sıkıntısını kamuoyunun gündemine sokmak ve mevzuyla ilgili tahlil üretilmesini sağlamak emeliyle kurulan Barınamıyoruz Hareketi, günümüzde öğrencilerin meseleleriyle ilgili birinci bağlantıya geçtikleri yer haline geldi.

Hareket, 2021 yılında KYK yurtlarının yetersizliğine ve artan kiralar karşısında öğrencilerin kalacak yer bulamadığına dikkat çekmek için sokakta ve parklarda geceleme hareketleri başlattı. Binlerce öğrencinin takviye verdiği aksiyonlar, İstanbul, Ankara, Eskişehir, Bursa üzere kentlere yayıldı. Bu süreçte öğrenciler pek çok defa polis ile karşı karşıya kaldı, kimi milletvekilleri öğrencileri ziyaret ederek dayanaklarını açıkladı. Lakin öğrencilerin barınma sorunu, bu kadar vakittir çözülmediği üzere meselelerine yenileri eklendi.

Aydın’daki KYK yurdunda bozuk asansör nedeniyle Zeren Ertaş isimli öğrencinin hayatını kaybetmesi, yurtlarda kalan öğrencilerin yaşadıklarını yine gündeme getirdi. Öğrenciler, yalnızca dört duvar ve bir çatıdan ibaret bir barınma değil, beşere yaraşır bir barınma için seslerini duyurmaya çalışıyor.

Barınmanın tarifini ve yurtlarda yaşananları, Barınamıyoruz Hareketi’nden Demir Karabacak ile konuştuk.

‘YURTLARIN ÖNÜNDE TABİRİ CAİZSE TACİZ TİMLERİ YER ALIYOR’

TDK’ye nazaran ‘barınmak’ sözünün birden fazla açıklaması var. Bunlar; ‘doğa tesirlerinden korunmak için kapalı bir yere sığınmak’, ‘yerleşmek, yaşamak için uygun kaideler bularak oturmak’ ve ‘bir yerde yatarak geceyi geçirmek’ şeklinde…

KYK yurtlarının birden fazla, geceyi geçirme ve kapalı bir yer sağlama tariflerini karşılıyor. Fakat ‘yaşamak için uygun şartlar’ tarifinin ne kadar sağlandığı tartışma konusu. Çünkü Barınamıyoruz Haraketi’nin toplumsal medya hesabından yalnızca son bir haftada paylaştıklarına baktığımızda, öğrencilerin sağlıklı yemek, hijyen, güvenlik üzere pek çok temel ihtiyaçlarının dahi karşılanmadığını görüyoruz.

Barınmanın tarifini ve yurtlarda yaşananları konuştuğumuz Barınamıyoruz Hareketi’nden Demir Karabacak, Türkiye’nin dört bir yanındaki öğrencilerden bildiri aldıklarını anlatıyor. Son devirde aldıkları şikayetleri sıralamasını istediğimiz Karabacak, “İlk sırada yurt binalarının niteliğine dair problemler geliyor. İkinci sırada yemek ve beslenme problemleri geliyor. Üçüncü sırada güvenlik var. Kent merkezinden uzak yurtların önünde tabiri caizse taciz timleri yer alıyor. Bu tacizlerden bir iki adedini duyurduk. Çok fazla ihbar geliyor bu mevzuyla ilgili. Arkadaşlarımız paylaşmamızı istedikçe paylaşıyoruz. Hatta yalnızca yurt dışındakilerin değil, yurt vazifelilerinin de tacizine uğrayabiliyorlar. Güvenlik sorununa ulaşım sorunu da eklenebilir. Dördüncü sırada ise KYK yönetmeliğini sayabilirim. O kadar garip şeyler var ki, bir darbe anayasasından farksız. ‘Üç kişi birebir anda ayakta duramaz’ deniyor. Toplantı, yürüyüş, şort giymek yasak. Şeriat mı geldi de haberimiz yok. Yönetmelikle ilgili bilhassa bayan arkadaşlarımızdan çok şikayet alıyoruz. Zati Türkiye’de yaşamanın zorluğunun üstüne bir de bunu yaşıyorlar” diyor.

YATAK BAŞINA DÜŞEN ÖĞRENCİ SAYISI DEĞİŞMEDİ

Ekim ayında Gençlik ve Spor Bakanlığı’na hususla ilgili bir rapor sunduklarını hatırlatan Karabacak, rapordaki bilgilerin, yıllar içinde öğrencilere aktarılan hissenin azaldığını gösterdiğini söz ediyor. Öğrencilerin yaşadıkları barınma meselesinin altında da bunun yattığını tabir ediyor.

Söz konusu rapor, hareketin son iki yılda aldığı ihbarlar, ana akım basın, Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın bilgileri ve emlak sitelerinde yer alan bilgiler baz alınarak hazırlanmış. Raporda, öğrencilerin aldıkları burs ölçüsünün yıllar içinde minimum fiyat karşısında eridiği tabir ediliyor. Buna nazaran, 2002 yılında minimum fiyat 184 ile iken öğrencilere verilen burs ölçüsü 45 liraydı. Bu ölçü taban fiyatın yüzde 24'üne karşılık gelirken, 2023 yılında bu oran yüzde 11’e geriliyor.

İktidarın yıllar içinde yurt kapasitesini artırdığı telaffuzları ile ilgili de datalar yer alıyor. Gençlik ve Spor Bakanlığı datalarına nazaran, 2002 yılında 182 bin 258 olan yatak sayısı günümüzde 850 bine yükseldi. Fakat yatak sayısı ile birlikte öğrenci sayısı da arttı. Münasebetiyle 2002 yılında yatak başına düşen öğrenci sayısı 10 iken, günümüzde bu sayı hala tıpkı.

Diğer yandan yüzde 500’lere varan mesken kiraları, yüzde 100’den fazla artan yurt fiyatları öğrencilerin, barınma problemini daha da derinleştiriyor.

‘BARINMAK, NİTELİKLİ BİNALARIN VE TOPLUMSAL İMKANLARIN OLDUĞU KOMPLEKSLER DEMEK’

Demir, raporda yer alan bilgilerin, gerçek bir artışa işaret etmediğini söylüyor: “Üç yatağın fakat sığdığı, çalışma masasının olmadığı, kapıların güç açıldığı odalarda ranza sistemi uygulanıyor. Bu türlü yaparak yatak kapasitesini artırmaya çalışıyorlar. Mesela Boğaziçi Üniversitesi’nde ranzalar üç katlı. Bu, barınmak değil. Yurtların kapasitesi de öğrenci sayısı da aşikâr. Bu nedenle nitelikli kalacak yer ve beslenme şartları sağlanamıyor.”

Demir’e nazaran ya baştan planlama yanılgısı var ya da öğrenciler şuurlu formda barındırılmıyor. Bahisle ilgili Demir, “Çok öfkeliyim, topyekûn bir taarruz olduğunu düşünüyorum. Genel olarak bunu da öğrencilerin işçileşmesi üzerinden okuyorum. Birden fazla öğrenci okurken çalışmak zorunda kalıyor ve bu durum sermayenin bir halde işine yarıyor. Konuya buradan bakıyorum” diyor.

Ayrıca Demir, 2021 yılında devrin Gençlik ve Spor Bakanı Mehmet Muharrem Kasapoğlu’nun yaptığı açıklamaları hatırlatıyor. Kasapoğlu, Barınamıyoruz Hareketi öncülüğünde başlayan parkalarda geceleme hareketlerine karşı açıklamalar yapmış ve KYK yurtlarının otel zincirleri ile rekabet eder durumda olduğunu savunmuştu.

Demir, Kasapoğlu’nun bilakis yurtların berbat şartlara sahip olduğunu şu örneklerle anlatıyor: “Fatih’teki Kadırga Erkek Yurdu, rastgele bir zelzelede dümdüz olur. 3 bin öğrenciye mezar olur. Kolonları kırık, o kırık yerlerin içinden daha evvel yılan çıkıyordu. Bu türlü bir barınma olabilir mi? Bizim için barınmak nitelikli binaların ve toplumsal imkanların olduğu kompleksler demek. Günümüzdeki KYK yurtlarında bunların bir ortada olduğu çok az örnek var. Yurtlardaki yemekler sıhhatsiz. Yemeklerin içinden böcek, sinek ve daha bir sürü şey çıkıyor.”

‘EYLEMLER VE TOPLUMSAL MEDYA PAYLAŞIMLARI SONRASI ÖĞRENCİLER KAZANIM ELDE EDİYOR’

Barınamıyoruz Hareketi’nin ve öğrencilerin paylaşımları sonrası problemlerin çözüldüğü örnekler oluyor mu? Demir buna, ‘kısmı kazanımlar yaşanıyor’ halinde yanıt veriyor: “Vezneciler’deki yurtta arkadaşlarımız aşikâr kazanımlar elde etti. Cevizlibağ’daki arkadaşlar şimdi elde edemediler lakin kısmi kazanımları var. Giresun’daki arkadaşlarımızın talepleri kabul edildi lakin taleplerin takipçisi olmanız gerekiyor. Zira iki gün sonra talepler yerine getirilmemiş olabilir. Giresun’daki yurtta asansör sorunu vardı. Bir arkadaşımız içinde kalmış. Birebir vakitte çamaşırhanenin düzeltilmesi talepleri oluyor. Size çok komik bir talep söyleyeyim, Halil İnalcık KYK Yurdu’nda öğrenciler küflü omlet yerine küçük tavalarda hazırlanacak omlet istedi ve kabul edildi. Yani bu durum, yurtlardaki durumu özetliyor. Öğrencilerin ne tıp kurallarda kaldığını ve ufuklarının ne kadar dar olduğunu gösteriyor.”

‘YURTTA KALDIĞIM DEVİR HİJYEN ALGIM YIKILDI’

2017-2019 yılları ortasında KYK yurtlarında kalan ve şu anda da Yıldız Üniversitesi Fotoğraf Bölümü’nde okuyan Demir, yurtta kaldığı periyodun hayatında olumsuz tesirleri olduğunu anlatıyor. Tekrar de bugüne kıyasla koşulların daha yeterli olduğunu söyleyen Demir, şunları tabir ediyor: “Benim yurtta kaldığım devirde 75 gün müsaade vardı, odaların birkaç tanesi ranzalıydı. Yurda son giriş saati gece ikiydi. Toplumsal etkinliklere katılabildiğimiz bir periyottu. Gerçi geriye dönüp baktığımda kimi şeylerin değişmemiş olduğunu görüyorum. O vakit da asansör sorunu vardı lakin önemsemiyorduk, kabullenmiştik. Çamaşırhane sorunu vardı, ben de çamaşırlarımı akrabalarıma gidip yıkıyordum. Birebir vakitte yurtta kaldığım devir, kimi şeylere karşı reaksiyonsuz olmama neden olmuş. Mesela hijyen algım büsbütün yıkılmıştı. Bunu yurttan ayrıldıktan çok sonra fark ettim. Bir de sizde bir dehşet oluyor, daima cezalandırılacağınıza dair bir korku…”

Yıllar içinde yurtların güzelleşmesi beklenirken daha makûs şartlara evrildiğini belirten Demir, bunu sebebi olarak ayrılan bütçelerin güzelleştirmeye değil farklı yerlere aktarılması olduğunu lisana getiriyor. Raporda da bununla ilgili bilgiler paylaştıklarını vurgulayan Demir, “Bütçenin tarikat yurtlarına aktarıldığını, farklı etkinliklere gittiğini görüyoruz. Bunun kasti olmadığını düşünmek, bilgileri okumamakla mümkün. Okuyan görür” diyor.

Demir, öğrencilere bir davet yaparak kelamlarını noktalıyor: “Hiçbir vakit vazgeçmemelerini istiyorum. Birilerinin onların meşakkatlerinden bahsettiğini bilsinler. Bir noktada başaracağız ve insani şartlarda yaşayacağız.”