Sürekli Yaz Saati Uygulaması Ve Sağlığımız

Saatleri ayarlama fikri birinci defa, Amerikalı mucit Benjamin Franklin tarafından Paris’te yaşadığı periyotta ortaya atılmıştır. Yazın tüm Parisliler güneşle birlikte uyanırlarsa, mum ışığı yerine güneş ışığı kullanılacak, böylelikle yılda 30 bin ton mum tasarrufu yapılacaktı. Fakat bu fikrin yaygın olarak hayata geçirilmesi, Yeni Zelandalı bir bilim beşerinin teşebbüsüyle 20. yüzyılda gerçekleştirilmiştir.

Türkiye 1972’den beri uygulanan yaz-kış saati uygulamasını 2016’da kaldırmış, fakat bulunduğu meridyenlerdeki kış saatini değil, süreksiz olarak kullandığı yaz saatini daima olarak tercih etmiş, ülke nüfusunun büyük çoğunluğu batıda yaşamasına karşın saatleri doğu meridyenine nazaran sabitlemiş, bu da bilhassa ülkemizin batısında güneşin çok daha geç bir saatte doğması sonucunu doğurmuştur.

Günümüzde yaz ve kış saati uygulaması dünyada da sorgulanmaktadır. Mesela Avrupa Birliği, gün ışığından daha fazla faydalanarak güç tasarrufu tezinin netliğini kaybetmesi gerekçesiyle yakın bir gelecekte yaz saati uygulamasından vazgeçileceğini duyurmuştur. Ayrıyeten, saat ayarlamasını rafa kaldıran ya da kaldırmayı düşünen birçok ülkenin doğusu ile batısı ortasında aralık Türkiye’nin çok altında kalmaktadır.

Cambridge Üniversitesi’nden Dr. Sinan Küfeoğlu’nun, 2012-2020 yılları ortasındaki gerçek datalara dayandırarak yayımladığı bilimsel makaleye nazaran, Türkiye’de sabit yaz saati uygulamasının, elektrik tüketimi üzerinde gözlemlenebilir yahut ölçümlenebilir bir tesiri bulunmamaktadır.

Ekonomi literatürü ise, uygulanan güç siyasetlerinin ekonomik faaliyetleri ne ölçüde ve hangi istikamette etkilediği konusunda değerli fikirler sunmaktadır. Örneğin mümkün nedensellik sonuçlarına ait dört farklı hipotezden biri olan Büyüme hipotezine nazaran, güç tüketiminde meydana gelebilecek bir artış ya da
azalış, bir ülkede bir yılda üretilen toplam mal ve hizmetlerin toplamında bir artış ya da azalış yaşanmasına neden olmaktadır. Öteki bir deyişle, elektrik tüketiminin artması, ekonomik büyüme oranına bir artış olarak yansımaktadır.

Buna ek olarak 2009 ve 2010 yıllarında, devletin işletmecilik alanından çekilmesi siyaseti çerçevesinde, elektrik dağıtım bölgelerinin, üretim, iletim, dağıtım ve işletim olarak özel şirketlere zamanı sürat kazanmış, lakin sabit yaz saati uygulamasına geçişle tüketimin artmasının, bu şirketlere yaradığı haberleri kamuoyunda sıklıkla lisana getirilmiştir.

Dönemin Güç Bakanı tarafından, İTÜ’nün bir raporuna dayanarak bu uygulamaya geçildiği açıklansa da, bu rapora kamuoyu erişiminin olmaması eleştirilmiş, Elektrik Mühendisleri Odası tarafından, bu kararın, tam karşıtı olarak israfa yol açtığı bilgiler sunularak tez edilmiştir.

Kısaca, Türkiye’nin yaz saatine sabitlenmesinin gerçek nedenleri, bu uygulamada neden bu kadar ısrarcı olunduğu hala net olarak bilinememektedir.

Bununla birlikte, daima yaz saati uygulamasıyla, kış aylarında, sabah karanlıkta meskenden çıkılması ve akşam yeniden karanlıkta konuta dönülmesinin sağlımıza yaptığı olumsuz tesirlerini çok daha net olarak söyleyebiliriz.

Melatonin insanın uyuması için salgılanan bir hormondur. Serotonin ise, güç ve ruh halini düzenleyen hormondur. Serotonin ve melatonin bir arada çalışarak psikolojiyi, bağışıklık sistemini, uykuyu ve bedenin günlük fonksiyonelliğini düzenler. Güneş ışığının ağır olduğu vakitlerde, serotonin salgılaması artmakta, melatonin salgılaması azalmaktadır. Bu bakımdan, güneş ışığının yetersiz alındığı periyotlarda (kısa günlerde) karamsar ve olumsuz niyetler daha çok ortaya çıkar, baş etmekte zorlanılırsa gerilim ve depresyona dönüşebilir. Depresyona giren kişi kendini bedelsiz hisseder ve geleceğe ait ümitsizlik hissine kapılır.

Araştırmalar, doğal ışığın, çalışanların ve öğrencilerin üretkenliği ile verimliliğini etkileyen en değerli ögelerden biri olduğunu göstermektedir. Journal of Clinical Sleep Medicine mecmuasında çıkan bir çalışmada, daha fazla güneş ışığı alan iş yerlerinde çalışanların fizikî etkinliklerinin, uyku kalite ve
sürelerinin, daha az güneş ışığı alan çalışanlara nazaran daha yüksek olduğunu göstermiştir. Emsal bir durum öğrenciler için de geçerlidir. Sınıfların pozisyonu, güneş ışığından ne kadar yararlanıldığı, gürültü ve hava kalitesi üzere şartlar, matematik ve okuma yazma becerilerindeki muvaffakiyetleri % 25 oranda etkilediği
ortaya çıkarılmıştır.

Özetle söylemek gerekirse, bilhassa yurdumuzun batısında, kısa kış günlerini daha da karartan sabit yaz saatinin, hangi bilimsel temele dayanarak uygulandığı, kamuoyu nezdinde de “karanlık” kalmaya devam etmektedir.