Ruhu kemiren suçluluk duygusu

Damon Galgut, memleketi Güney Afrika’nın ırkçılık ve ayrımcılık geçmişine olduğu kadar hem kendi topraklarında hem de diğer coğrafyalardaki insan kıssalarına odaklanan bir muharrir.

Güney Afrika özelinde, sömürgeciler tarafından kıtanın neredeyse tamamına yayılan yabancılaştırma ve halkları birbirine düşürme siyasetinin yol açtığı sonuçları ya da geçmişin izlerini, yarattığı karakterlerin ruh hallerine, bağlantılarına ve huzursuzluklarına dair öykülerle birleştiren Galgut, hem insanların hem de coğrafyanın sıkışmışlığını anlatıyor kitaplarında.

Amaçsız, avare ve biçare kalmış karakterler yardımıyla Güney Afrika düşü ve gerçeği ortasındaki makasın ne kadar açık olduğunu göstermeye çalışan muharrir, kölelikten ve ayrımcılıktan kurtulan kimi siyahların, bir vakitler beyazların kendilerine yaptıklarının benzerilerini arkadaşlarına uygulayışını romanlaştırıyor. Bunlarla birlikte, ikiyüzlülüğe ve hesaplaşmalara dair kalem oynatan Galgut, kelam konusu temalara pişmanlıkları ve utançları da ekliyor. Bazen de karakterleriyle birlikte çıkardığı seyahatlerde, anılarla kafayı bozanlarla ve "hatırlamadığın şey hiç olmamış demektir" diyenlerle karşılaştırıyor okuru.

Galgut, yeni romanı 'Taşocağı’nda ise suçluluk hissine eğiliyor; bunu cinayet, vefat, aldatmaca, adaletsizlik ve ayrımcılık üzere karanlık durum, aksiyon ve hislerle bütünlüyor. Velhasıl son derece tekinsiz, tedirginlik yüklü ve tansiyonun hiç eksik olmadığı bir yola sokuyor okuru.

'DÜNYA BİR HAPİSHANE, HERKES BİRER MAHKUM'

Galgut, isimsiz bir başkarakter etrafında kurguladığı öyküde cinayet, hile ve bir türlü kaçılamayan ya da üstü örtülemeyen suçluluk duygusu ortasında geçişler yapıyor.

Yürümekten ayakları su toplamış bir adamın öldürdüğü ve taşocağına gömdüğü rahibin yerine geçmesiyle adeta Pandora’nın Kutusu açılıyor. Galgut, o ana kadar adamın suçsuzluğundan, müsabakalarından, çoğunlukla ıssız yerdeki ağır aksak yürüyüşünden oluşan bir hazırlık öyküsü anlatıyor bize. Adamın denk geldiği bireylere dair içinden geçirdikleri de dahil buna: "Güneş ve rüzgârın sertleştirdiği tuhaf insanlardı bunlar ve sıkı, yün başlıklarının altında yüzleri kırış kırış ve bilinmezlikle doluydu."

"Hiçliğin ortasındaki" kasabaya gidip oradaki meslektaşının yerine geçecek rahip Frans Niemand’la da bu ıssız yolda karşılaşıyor gezgin adam. Niemand’ın merakla yönelttiği sorulardan rahatsız olan ve fazla konuşmak istemeyen, hatta kendisiyle çok samimiyet kurmaya çalışan rahibin mesleksel alışkanlığı gereği içini dökebileceğini söylediği gezginin sabrının hudutları zorlanıyor ve sonunda, durakladıkları taşocağının önünde fitili ateşleyen cinayeti işliyor.

Cinayet ne kadar ani ve kolaysa maktulü gizlemek ve gömmek bir o kadar meşakkatli. Sonrası daha bir tuhaf: Katilin, kıyafetlerini giydiği maktulün yerine geçmesiyle seyahatin ikinci perdesi açılıyor.

Kasabaya vardığında garip bakışlarla karşılanan gezgin ya da "yeni rahip Niemand", üstüne tam oturmayan giysilerle ve acemiliğiyle ahalinin dikkatini çekiyor. Doğal bir de çok az aracın bulunduğu kasabaya girdiği "ödünç" yahut çalıntı otomobiliyle.

Bu noktadan sonra adamın Niemand kimliğiyle aldatmaca faslı başlıyor. Her şeyden habersiz olan kasabadakiler, uydurma rahibe yardım edip kiliseye yerleşmesini sağlıyor. Yabancıya "hoş geldin" dercesine donuk donuk bakan kasabalılar, adamın üstündeki kire pasa ve kan olduğunu bilmedikleri lekelere dikkat kesiliyor. Hafif bir panik hâli adamı bunaltırken kasabanın başkomiseriyle konuşmadan önce biraz da suçluluk hissiyle hareket ediyor: "Adam perdenin gerisine gizlendi ve hareketsiz, kaskatı durdu. Elleri titriyordu. Olayların ve objelerin ona karşı birlik olup üzerine geldiğini, giysilerini yırtmaya başladığını hissediyordu. Sonra bu hareket bir mana kazandı ve süratlice soyunarak çıkardığı giysileri yatağın altına fırlattı."

Galgut, böylelikle kıssadaki yeni etaba; düzmece rahip ve başkomiser ortasındaki hudut harbine geçiyor. Palavralar, kuşkular ve ismi konmamış bir soruşturma, bu savaşın üç köşesini oluşturuyor.

Rahibin yerine geçen adam, mesaisine başlayıp vaazlar verdikçe kiliseye gelenlerin sayısı günden güne artıyor. Birinci vaazda söyledikleri ise epey manidar: "Gelenlere dünyanın bir hapishane, içinde yaşayan herkesin de birer mahkûm olduğunu anlattı. Dünyanın bu hapishanesinden kaçmalarının mümkün olduğunu, onun ötesinde özgürlüğün bulunduğunu söyledi ve bu bahis hakkında konuştukça güya içinde bir esin bulmaya başladı. (...) Onlara özgürlükten ve mevtin manasından kelam etti, sonra sustu ve orada öylece durdu."

TANIĞA DÖNÜŞEN SANIK

Vaazlarına devam eden uydurma rahibin geride bıraktığı izlere ulaşan iki kardeşin polis takibine girmesiyle Galgut, romanın yeni bir sayfasını açıyor: Adaletsizlik. Rahip Niemand’ın taşocağındaki cesedinin bulunması ise sıkıntıyı bir cinayet soruşturmasına dönüştürürken muammayı da artırıyor. Tuhaf tesadüfler da gayreti; Niemand’ın cenazesinin gömülme işinin katilinin önüne gelmesi bunlardan biri.

Niemand’ın papazlığının toplumdaki saygınlığını kullanarak hakkındaki savları ve kuşkuları savuşturmaya çalışan adam, olayların sıcaklığı içinde ruhen köşeye sıkıştığını pek fark etmiyor. Aslında sanık olacakken kendisinin de anlamadığı biçimde ve akıntıya kapılarak şahide dönüşen, içinde büyüyen suçluluk hissiyle baş etmeye çalışan adamın öyküsü de dallanıp budaklanıyor yavaş yavaş.

Yalanların ve gerçeklerin seçilemeyip suyun bulandığı bir ortamda gelişen bu kıssaya katilin, maktulü ve olay yerini, cinayeti ve sonrasında büründüğü kimliği aklından çıkaramadığı anlar da dahil.

Romanın bundan sonraki kısımlarını bir koşturmaca ve kaçış formunda kurgulamış Galgut. Kelam konusu hareketliliğin akabinde gelen mutlak son ise adaletin, pek adil olmayan ya da kanuna kitaba uymayan bir tecellisi adeta.

Romana ismini veren ve Galgut’un olay yeri hâline getirdiği, bir manada metaforlaştırdığı taşocağı ise gerçeklerin eğilip büküldüğü bir yer halinde çıkıyor karşımıza.

Galgut, 'Taşocağı’nı gerçekler kesinlikle ortaya çıkar ve suçluluk duygusu insanın ruhunu kemirir üzere iki hakikat üzerine inşa etmiş. Bununla birlikte adaletsizliğin, palavranın ve kuşkunun, her şeyi nasıl içinden çıkılmaz hale getirebileceğini de ortaya koyuyor.

Galgut, adeta sahne sahne kurgulayıp bir sinema sineması üzere kotardığı öyküde, katile karşı kasabalılarla ve adamın peşinden gelen maktulle yüzleştiriyor bizi. Geçersiz rahibi günden güne kuşatıp boğan suçluluk hissinin yarattığı iç tansiyonla ve bunun dışavurumuyla da…