Türkiye’nin AB ve Avrupa Konseyi ile ilişkilerinde hangi konular öne çıkacak?

Bu kapsamda, Rusya’nın Ukrayna’ya işgal operasyonu başlatması ile ortaya çıkan büyük güvenlik meseleleri; bununla ilişkili güç güvenliği; 2016’dan bu yana devam eden göç sıkıntısı ve ticaret ve ekonomik işbirliğinin artırılarak devam ettirilmesi üzere başlıkların ön planda olacağı öngörülüyor. Ayrıyeten sarsıntı sonrası yaraların sarılması açısından da Ankara-Brüksel çizgisinin işlemeye devam edeceği bedellendiriliyor.

Ancak AB Konseyi’nin Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Yunanistan ortasında yaşanan buhran kapsamında 2020 ve 2021 başlarında aldığı kararlar Brüksel ile Ankara ortasında üst seviye siyasi diyalog kurulmasını engelliyor. Bu pürüzler çeşitli pragmatik yollarla aşılmaya çalışılsa da hukuksal olarak varlığını sürdürecek olarak bedellendiriliyor.

Vize muafiyeti ve Gümrük Birliği

Yeni devirde AB gündeminin üst sıralarında olması beklenen iki mevzu 2016 göç muahedesinde da yer alan vize muafiyetinin verilmesi ve yıllardır askıda olan gümrük birliğinin modernizasyonu. Erdoğan, seçim sonrası yaptığı konuşmalardan birinde “siyasi şantaj” olarak değerlendirdiği vize konusunda AB ile görüşmelerin yapılacağını kaydetti.

Vize muafiyetinin yerine getirilmesi için 72 kriterin 66’sını tamamlayan Türkiye, ortalarında terörle gayret yasasının da değiştirilmesini içeren 6 kriteri de yerine getirirse AB’den bu bahiste adım atmasını talep edebilir.

AB’de yapılan değerlendirmelerde ise evvel vize kolaylığının sağlanması yani acil vize gerektiren öğrenciler ve iş insanları üzere kısımların problemlerinin çözülmesinin gündeme gelmesi isteniyor. Lakin Türkiye’de yapılan son seçimlerin akabinde çok sayıda Türk vatandaşının Avrupa’ya yerleşme niyetinde olma mümkünlüğü vize konusunda AB’de esnemeyi zorlaştıran bir öge olarak görünüyor.

Brüksel ve Ankara’ya nazaran gümrük birliğinin modernizasyonunda ise daha süratli adım atılabilir. AB’nin bu bahiste adım atmak istediği fakat evvel mevcut ticarette yaşanılan kimi meselelerin (irritant) aşılmasını istediği biliniyor. Lakin bu bahiste adım atılabilmesi için AB’nin tümünde siyasi uzlaşma gerekiyor.

AB ne önerebilir?

AB’de uzun müddettir Türkiye’nin tam üyelik sürecinin bir biçimde sonlandırılması gerektiği, adaylıktan diğer bir formata dönülmesi ile ilgili arayışlar olduğu biliniyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bir periyot daha vazifede kalacak olması bu istikametteki arayışların daha somut bir hale gelmesine neden olacağı bedellendiriliyor.

Bu kapsamda, Türkiye ile gümrük birliğinin güncellenmesi ve daha güçlü bir ekonomik-ticaret işbirliği çerçevesi konması karşılığında tam üyeliği öngörmeyen lakin münasebetleri her alanda sıkı tutacak bir formülün Avrupa tarafından gündeme getirilmesinin bu süreçte kelam konusu olabileceği kaydediliyor.

Böyle bir adımın atılabilmesi için Türkiye’nin de son 60 yıldır yürüttüğü AB siyasetinde esaslı bir değişime gitmesi gerektiği lakin bunun çok da mümkün olmadığı Brüksel ve Ankara’da yapılan değerlendirmeler ortasında.

Avrupa Kurulu yaptırımı tartışacak

Türkiye’nin kurucu üyelerinden olduğu Avrupa Kurulu (AK) ile ilgilerde daha tartışmalı bir süreç öngörülüyor.

Avrupa Kurulu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) Seyahat davasında tutuklu Osman Kavala ile ilgili aldığı kararı uygulamadığı için 2022 başında Türkiye hakkında “ihlal prosedürü” başlatmış ve süreç sonucunda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 46. Unsurunun ihlal edildiği kararına varmıştı.

Yaklaşan seçimler nedeniyle Türkiye’ye karşı nasıl bir yaptırım uygulanacağı konusunu öteleyen Avrupa Konseyi’nin icra organı pozisyonundaki Bakanlar Komitesi’nin ileriki devirde AK’nin öteki üst organlarıyla istişarelerde bulunarak bu hususta nasıl bir yaklaşım geliştirilmesi gerektiği üzerinde çalışacağı kaydediliyor.

Türkiye, AİHM kararını uyguladığını fakat Kavala’nın öteki bir hatadan ötürü mahpusta olduğunu sav ediyor ve mahkemenin kararlarının siyasi olduğunu belirtiyor. İhlal prosedürü daha evvel bir sefer Azerbaycan’a karşı uygulanmış lakin süreç yaptırım basamağına gelmeden Bakü idaresi, davaya bahis karşısı hür bırakmıştı.

Avrupa Konseyi’nin mümkün yaptırımları ortasında oy hakkının askıya alınması, üyeliğin askıya alınması ya da sonlandırılması üzere ögeler yer alıyor.

Hem AB ile yaşanacak süreç hem de Avrupa Konseyi’nin alacağı kararlar Türkiye’nin Avrupa ile bağlantılarında yeni bir devrin açılacağını gösteriyor.