Torba teklife şerh: 'IMF bile daha insaflı'

ANKARA - AK Parti’nin memur, emekli maaş artırımı, ek motorlu taşıtlar vergisi, Covid-19 müsaadesinde olan mahkumlarla ilgili infaz düzenlemesi üzere birçok düzenlemeyi içeren kanun teklifi Plan ve Bütçe Komisyonu’nda kabul edildi. Muhalefet partileri, teklif hususlarının içeriğine olduğu kadar teklifin yasalaşma sürecine de itiraz etti. CHP, Yeşil Sol ve UYGUN Parti teklife muhalefet şerhi verdi.

‘TORBA YASAYA BİR TORBA YASA DAHA EKLENDİ’

Torba kanun metoduna itirazlarını sık sık lisana getiren muhalefet şerhlerinde, "torba yasaya torba yasa eklendiğini” tabir etti. Çünkü 15 unsurluk teklife kurul görüşmeleri sırasında son anda 14 unsur daha eklendi.

'DEPREMİN KAYIPLARI VATANDAŞA YÜKLENDİ'

Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) muhalefet şerhinde kanun teklifinin münasebetinde sarsıntıya vurgu yapılmış olmasına karşın zelzele için kullanılan kamu kaynakları ve toplanan yardımların nereye harcandığına ait bilgi verilmediği belirtilirken “Kanun teklifinin sarsıntıların yol açtığı ekonomik kayıpların telafisi için getirildiği belirtilmekte ise de kanun teklifindeki husus içerikleri bu kayıplar yalnızca vatandaşa ve şirketlere yüklendiğini göstermektedir” denildi.

ANAYASA’YA TERS MADDELER

Teklifi Anayasa’ya uygunluk açısından inceleyen CHP, muhalefet şerhinde “Anayasa'ya uygunluk incelemesi yapılmayan ve üstelik torba teklif stilinde hazırlanan ve kabul edilen yasalar, Anayasa'ya aykırıdır” değerlendirmesini yaptı.

Ayrıca teklifin MTV düzenlemesini içeren birinci unsuru, cumhurbaşkanının net borç kullanım meblağını üç katına çıkaran 11’inci hususu, cumhurbaşkanına kamu kurumlarına ek ödenek verme yetkisini düzenleyen süreksiz birinci hususunun Anayasa’ya ters olduğu kaydedildi.

'MEMUR ARTIRIMI YÜZDE 34 OLMALI'

CHP, emekli ve memur artırımlarına ait düzenlemeler için de “Memur emeklilerinin aylıklarını artıran bu artırım ölçüsü tarafımızca kâfi bulunmamaktadır. Bu bahiste kelam konusu artış oranının yüzde 34 olarak tespiti ve en düşük emekli aylığının taban fiyat düzeyine yükseltilmesi konusunda verdiğimiz önergeler kabul görmemiştir" denildi.

‘DEVLETİN 100 YILDA BİRİKTİRDİĞİ BORCUN YARISINA YAKIN BORÇLANMA YETKİSİ İSTENİYOR’

Cumhurbaşkanının bütçeden net borç kullanım yetkisinin 3 katına çıkarılmasına ait düzenleme için şerhte, “Hazine'nin en son açıklanan borç stoku (iç ve dış) Mayıs 2023 sonu itibariyle 4 trilyon 734 milyar lira seviyesinde bulunuyordu. Teklifle istenen net borçlanma limiti borç stokunun da yüzde 46’sı kadar bir büyüklük oluşturuyor. Öteki bir benzetmeyle devletin 100 yılda biriktirdiği borcun yarısına yakın bir net borçlanma yetkisi istenilmektedir” tabirleri kullanıldı.

Bu düzenlemenin TBMM’ye “Ek Bütçe” tasarısı ekinde sunulması gerektiği kaydedilen şerhte “Konunun ek bütçe yasası ile çözümlenmemesi TBMM’nin elinden bütçe hakkının alınması manasına gelmektedir” denildi.

'İNFAZ DÜZENLEMESİ OLUMLU AMA…'

CHP şerhinde Covid 19 pandemisi devrinde hayata geçen infaz düzenlemesi için “Bu düzenlemeyi olumlu bulmakla birlikte, Ceza infaz sistemi ile ilgili olarak toplumun da beklentilerini karşılayan daha ayrıntılı bir çalışma yapılmasını da gerekli görmekteyiz” tabirleri kaydedildi.

'HEM FAİZ ARTACAK HEM AÇIK BÜYÜYECEK'

Kur Muhafazalı Mevduat'ın idaresi ve tüm yükünün Merkez Bankası'na aktarılmasına ait değerlendirmesinde CHP, “Bu ödemeler bütçeye sarfiyat yazılamayacağı için bütçe açığı artmayacak ve böylelikle bütçenin imgesi kurtarılmış olacaktır. Buna karşılık bu ödemeler Merkez Bankası’na devredildiği için Merkez Bankası bu ödemeleri para basarak yapacaktır. Ödemenin Hazine tarafından yapılması halinde, Hazine için bu ölçüleri ödemek için piyasadan borçlanmak mecburiliği doğacağından, bu durum hem faiz masraflarını artıracak hem de bütçe açığını büyütecektir” değerlendirmesini yaptı.

'GİZLİ ARTIRIM PAKETİ'

CHP şerhinde, "Milli Dayanışma Paketi" diye sunulan bu teklifin aslında saklı bir artırım paketi niteliğinde olduğu, böylesi değerli vergi düzenlemeleri içeren bir teklifin memur artırımı yapacağız denilerek kamuoyunu aldatıcı bir formda oldu bittiye getirilerek geçirilmeye çalışılması bir algı çalışması örneğidir” sözleri kullanıldı.

‘DEPREM OLDU, PARA LAZIM’ DENMİŞ OLDU'

Torba yasa yolunu eleştiren Yeşil Sol Parti’nin muhalefet şerhindeyse bakan ve cumhurbaşkanı tarafından artırılan net borç kullanım fiyatının üç katı olmasını düzenleyen 11’inci unsurun bütçe hakkının ihlali olduğu tabir edildi ve emsal bir düzenlemenin 2021’de Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği hatırlatıldı.

Söz konusu unsurun münasebetinde ‘deprem afetleri nedeniyle ortaya çıkan ek finansman muhtaçlığının karşılanması’nın öne sürüldüğü belirtilen şerh metninde bu münasebetin kabul edilemez olduğu belirtildi ve “Amiyane tabirle ‘deprem oldu, para lazım’ denmiş oluyor” denildi.

DEPREM VERGİLERİ NEREDE?

Cumhurbaşkanlığı harcamaları ve seçimde kullanılan devlet kaynaklarının hatırlatıldığı şerhte, “2022 yılında sarayın yalnızca 1 günlük harcaması yaklaşık 15 milyon liraya ulaşmışken seçimleri kazanmak için kamunun kaynaklarını har vurup harman savuran, bakanlarını her yere devletin imkanlarını kullanarak gönderen ve seçim çalışması yaptıran bir iktidar ‘deprem afetleri nedeniyle ortaya çıkan finansman ihtiyacı’ndan kelam edemez” tabirleri kullanıldı.

'MİLLİ DAYANIŞMA PAKETİ DEĞİL, ULUSAL TALAN PAKETİ'

Torba yasanın “memur maaş artırımı müjdesi” olarak sunulduğu kaydedilen metinde şu sözler kullanıldı: "AKP-MHP iktidarı bu torba maddede bir yandan memur maaşlarına yoksulluk hududunun altında artırım yaparken öbür yandan da yeni vergiler ihdas etmektedir. Yani çay kaşığıyla verdiğini kepçeyle geri almaktadır. Üstelik bu torba yasa teklifi, iktidar tarafından "Milli Dayanışma Paketi" olarak isimlendirilmiştir. Fakat bu torba yasa asla ve asla bir Ulusal Dayanışma Paketi değildir. Olsa olsa "Milli Talan Paketi"dir.”

'MEMUR ARTIRIMI ERİYİP GİDECEK'

Memur maaş artırımının kök maaş üzerinden yapılmamasını da eleştiren Yeşil Sol Parti şerhinde “Seyyanen verilecek olan 8 bin 77 lira hiç artmayacak, birkaç yıl içinde de eriyip gidecektir” tespiti yapıldı ve “Yapılacak maaş artış oranının tamamı, taban aylık katsayısı artışı halinde olmalıdır. Aksi takdirde bu haliyle uygulanırsa kamu işçilerinin bundan sonraki maaşlarının artışında, emekli maaşı ve ikramiyesinde kelam konusu artışlar dikkate alınmamış olacaktır. Böylelikle kamu işçileri ve emeklileri ortasındaki maaş uçurumu daha da artacaktır” denildi.

'EK MTV SARSINTI İÇİN DEĞİL BÜTÇE AÇIĞI İÇİN'

Ek motorlu taşıtlar vergisi düzenlemesinin Anayasa’ya ters olduğu belirtilen şerhte, “Öngörülen bu ek vergilerin, vergi artışlarının, kimi istisnaların kaldırılmasının asıl münasebetinin sarsıntı değil 2023 yılının birinci 4 ayında 2022 yılının tümündeki bütçe açığının 2,75 katı olarak tarihi rekor düzeyde gerçekleşen bütçe açığı olduğu aşikardır” denildi.

'KAPASİTENİN AŞTIĞI CEZAEVLERİNİN BOŞALTILMASINA YÖNELİKTİR'

Siyasi tutuklu ve mahkumları kapsamayan infazla ilgili düzenlemenin ayrımcı olduğu ve cezaevlerinin bir biçimde boşaltılması emelini taşıdığı belirtilen metinde, “Mevcut kanun teklifi, toplumun gerçek beklentilerinin yerine getirilmesine yönelik değil, yalnızca muhaliflerin baskı altına alınması maksadıyla kapasitenin aştığı cezaevlerinin bir biçimde boşaltılmasına yöneliktir. İnfazda eşitlik üzere en temel probleme olan yaklaşım, sırf “terör” kabahatleri ismi verilen ve bireyin demokratik hakkı olan tabir hürriyetini amaç alan hatalar kapsamında indirim öngörmediği surece toplumsal barış ortamından kelam etmek de mümkün değildir” denildi.

'ZEYTİNİ KORUYAN ZIRH DELİNMEK İSTENİYOR'

Yeşil Sol şerhinde zelzele bölgelerindeki zeytinlik ve orman alanlarının imara açılmasını düzenleyen 25’inci hususa ilişkinse şu değerlendirmelere yer verildi:
“Zeytini koruyan bu zırh zelzele münasebeti kullanılarak delinmek istenmektedir. Unsurun kabulü halinde şayet zeytin ağacını taşıyarak habitatı taşıyacağını zanneden cehaletin bedeli, yerinden yurdundan koparılıp göçmen hale gelen yurttaşlar olacaktır.”

KKM YÜKÜ MERKEZ BANKASI'NA: 'YENİ BİR ENFLASYON DALGASI'

Kur Muhafazalı Mevduat uygulamasına ait yordam ve temellerin belirlenmesi yetkisinin Merkez Bankası'na devredilmesine ait unsura yönelik enflasyon uyarısı yapan Yeşil Sol Parti, şerh metninde şu değerlendirmelerde bulundu:
“İktidar bu düzenlemeyle ‘hinlik’ yaparak bütçe üzerindeki yükü ‘hafifleterek’ yükü Merkez Bankası ‘matbaasına’ bırakmaktadır. Bu da KKM’nin Hazine’ye getirdiği yükün Merkez Bankası’nın matbaasına bırakılması demektir. Merkez Bankası bu yükü para basarak ‘bertaraf’ edecektir. Karşılıksız para basılması ise yeni bir enflasyon dalgasının tetiklenmesi manasına gelecektir.”

'DEPREM VERGİLERİNİN GAYEYE UYGUN KULLANILMADIĞININ İTİRAFI'

İYİ Parti’nin muhalefet şerhinde de parlamentonun yasama sorumluluğunun giderek ciddiyetten uzak bir noktaya sürüklendiği söz edildi. Teklifin sarsıntı hasebiyle bütçeye gelen yükü hafifletme emeli taşıdığının söz edildiği belirtilen UYGUN Parti şerhinde, sarsıntı vergileri hatırlatıldı ve “Bu teklif 1999 sarsıntısı sonrası toplanan sarsıntı vergilerinin ve öbür vergilerin gayeye uygun kullanılmadığını itiraf eden ve hükümetin süreci yönetmekte yetersiz kaldığını gözler önüne seren bir teklif olmaktan öteye geçemeyecektir” denildi.

'MERKEZ BANKASI PARA BASACAK, ENFLASYON YÜKSELECEK'

Teklifle Kur Muhafazalı Mevduat Sistemi kapsamında yaklaşık 100 milyar Türk Lirası’nın Merkez Bankası'na aktarılmasının öngörüldüğü belirtilen şerh metninde, “Merkez Bankası'nın bu 100 milyar TL'yi para basarak karşılayacağı ortadadır. Bu durum, enflasyonu yükseltecek ve vergi olarak tekrar karşımıza çıkacaktır” sözleri kullanıldı.

'IMF BİLE DAHA İNSAFLI BİR GELİR SİYASETİ ÖNERECEKTİR'

İYİ Parti, teklifin bütçe tarafına ait değerlendirmelerini sunarken, “Gelir ve harcama kalemlerindeki sıkıntılı alanlar direkt göze çarpmaktadır. Alım gücünün bu kadar düştüğü, iktisadın bu kadar darboğazda olduğu bir yerde IMF’nin bile daha insaflı bir gelir siyaseti önereceğini söylemek mümkündür” sözlerini kullandı.

CUMHURBAŞKANINA EKSTRA BÜTÇE: 'NEREDE KULLANILACAĞI MEÇHUL'

Borçlanma limitine ait düzenleme için de şerhte, “Net borçlanma limitini yüzde 330 oranında artırmak, Cumhurbaşkanına ekstra bir bütçe vermek manasına gelmektedir. Bu birebir vakitte Meclisimizin bütçe hakkına da paralellik oluşturan ve gasp eden bir anlayışı söz etmektedir. Başka boyutuyla Cumhurbaşkanına üç katı kadar borçlanma limiti vermek ve vatandaşa yeni vergiler yüklemek sarsıntının yaralarını sarmayı hedefleyen bir siyaset olamaz. Bu vergilerin nerede kullanılacağı, hangi harcamaların yapılacağı ise meçhuldür” denildi.

İYİ Parti şerhinde maaş artırımlarına ait düzenleme ile bozulan iş huzurunun daha da perçinleneceği kaydedilirken, “Bu teklife bakıldığında gelir tarafında insafsız bir IMF siyaseti, harcama tarafında büyük bir başıbozukluk mevcuttur. Devlet memurlarına yapılan artışlar iş huzurunu olumsuz etkileyecek bir yaklaşımı yansıtırken, özel dalın istihdam yaratmasını art plana atmaktadır” denildi.

Emeklilere yüzde 25 artırım öngören düzenlemenin de eleştirildiği şerhte, emekliler için en az 4 bin lira seyyanen artırımın hayata geçirilmesi önerildi.

'AF YERİNE CEZA İNFAZININ FİZİKİ KOŞULLARI UYGUN HALE GETİRİLSİN'

Covid 19 pandemisi periyodunda cezaevinden çıkanlarla ilgili infaz düzenlemesinin eleştirildiği şerhte, ilgili düzenleme ‘üstü kapalı af’ olarak tanımlanırken “Cezaevlerindeki fiziki kaidelerin yetersizliği bu af niteliğindeki düzenlemeye iktidar tarafından münasebet gösteriliyorsa da her fırsatta cezaevi yapmasıyla övünen iktidar mahkumları salıvermek yerine cezanın infazını sağlamak için fiziki kaideleri uygun hale getirmelidir” sözleri kullanıldı.

'İNFİALE NEDEN OLACAK DÜZENLEME'

Düzenlemenin kamuoyunda rahatsızlık yaratacağı tabir edilen metinde şu tabirler kullanıldı: “Her ne kadar terör ve örgütlü kabahatler kapsam dışında bırakılmışsa da yüz kızartıcı hatalar kapsam dışında tutulmamıştır. Tıpkı vakitte hatanın mağduru açısından büyük bir infiale neden olacak bu düzenleme ile çocuk istismarı, taciz ve cinsel taarruz üzere hatalar bu karardan yararlanabilecektir.”

ZEYTİNLİK DÜZENLEMESİ DEĞİŞMELİ

İYİ Parti, zelzele bölgesindeki vilayetlerde zeytinlik ve orman alanlarının imara açılmasına ait düzenlemeye de karşı çıktı, hususun, “ormanlık arazinin ayrıca kamu yeri yoksa kullanımı” üzere bir sözle sonlandırılması gerektiğini kaydetti.