İsveç’in NATO başvurusu Meclis'te: ‘Erdoğan sözünü tutacak mı?’

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 23 Ekim Pazartesi günü İsveç’in NATO’ya iştirak protokolünü imzalayarak meclise gönderdi. Protokol, Ulusal Savunma Komitesi ve Dışişleri Komisyonu’nda görüşüldükten sonra Genel Kurul’a gelecek.

Erdoğan, protokolü imzalamadan bir hafta evvel yaptığı bir açıklamada ise İsveç’in başkentindeki hareketlere işaret ederek, “Stockholm sokaklarında terör aksiyonları devam ediyor. Bize verilen kelamlar tutulmadı. Meclisimin nasıl bir tutum alacağını göreceğiz” demişti.

Peki, Erdoğan’ın protokolü imzalayıp meclise gönderme zamanlaması bize ne anlatıyor? Süreç bundan sonra nasıl ilerleyecek? Mecliste bir ‘sürpriz’ ile karşılaşmak mümkün mı? Bir o kadar kıymetlisi; tüm bu olanlar İsveç’ten bakıldığında nasıl görünüyor?

Stockholm Üniversitesi Türkiye Araştırmaları Enstitüsü’nden Doç. Dr. Paul T. Levin, Türkiye’de dış siyaset kararları verme sürecinin ‘merkezileşmiş ve kişiselleştirilmiş’ olduğuna, ‘özellikle uzaktan bakıldığında bir iddia oyununa döndüğüne’ dikkat çekti. Yeniden de birtakım teoriler olduğuna işaret eden Levin, 1 Ekim’de İçişleri Bakanlığı’nın önünde yaşanan patlamaya, Stockholm’de yapılan hareketlere, NATO ülkelerinin Türkiye’ye baskısına, Türkiye’nin ABD’den F-16 talebine ve devam eden İsrail-Filistin çatışmalarına işaret etti.

‘YAŞANAN OLAYLAR BUNU YAPMAYI SİYASİ OLARAK ZORLAŞTIRDI’

Erdoğan’ın İsveç’in NATO’ya iştirak protokolünü temmuz ayında Litvanya’nın başşehri Vilnius’taki NATO Zirvesi’nin çabucak akabinde meclise göndermediğini, bu gecikmeyi ise meclisin tatile girecek olması ile açıkladığını hatırlatan Levin, şöyle konuştu:

“Meclis ekim ayında tekrar açıldığında ise bundan haftalar öncesinde PKK bayraklarıyla şovlar düzenlenmişti. Bir öbür olayda da bir kişi Türkiye Büyükelçiliği önünde Erdoğan’ın kuklasını yakmıştı; bu, sanıyorum Ankara’daki yetkilileri kızdırmıştır. Akabinde, PKK, meclisin açıldığı gün İçişleri Bakanlığı’na akın düzenledi. Bence İsveç’in NATO üyelik başvurusunu meclis açıldıktan çabucak sonra meclise gönderme istikametinde bir dilek ya da plan vardı, ama yaşanan olaylar silsilesi bunu yapmayı siyasi olarak zorlaştırdı. Bunlar olup bittikten sonra da tahminen temmuz ayında yapılan muahedeye uymanın vakti gelmişti.”

‘İSVEÇ’LE İLGİLİ BELİRSİZLİK SAVUNMA PLANLAMASINDA SORUN YARATIYOR’

Doç. Dr. Levin’e nazaran, NATO ülkelerinin Türkiye’ye yönelik artan rahatsızlığı ve baskısı da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İsveç’in NATO’ya iştirak protokolünü meclise göndermesinde tesirli oldu. Levin, NATO ülkelerinin yaklaşımını şöyle anlattı:

“Benim anladığım; öbür NATO ülkelerinden gelen artan bir rahatsızlık ve baskı da kelam konusuydu. Erdoğan’ın açıklamasından bir hafta evvel, 11-12 Ekim’de yapılan NATO Savunma Bakanları toplantısında neredeyse topyekûn bir oybirliği ile İsveç’in üyeliğine takviye, lakin bir o kadar da durumun aciliyetine atıf vardı. NATO’nun bakış açısından bakıldığında; kurum bir tekrar yapılanmanın içinde ve İsveç’in ne vakit üye olacağını ya da olup olmayacağını bilmemek savunma planlaması açısından bir dizi soruna sebep oluyor.”

‘GAZZE’DEKİ SAVAŞ TÜRKİYE’NİN ACİLİYET HİSSİNİ ARTIRMIŞ OLABİLİR’

“ABD açısından bakıldığında ise emin olmamakla birlikte bence kapalı kapılar arkasında oradan da bir baskı gelmiş olabilir” diyen Levin, “Ama katiyetle Türkiye’nin ek taleplerini yerine getirme konusunda bir istek yoktu” değerlendirmesinde bulundu.

Levin, 27 gündür devam eden İsrail-Filistin çatışmalarını ve Türkiye’nin ABD’den F-16 savaş uçağı ve modernizasyon kiti talebini de hatırlatarak şöyle konuştu:

“Bir öteki mümkün açıklama ise Gazze’deki savaşla ilgili. Savaş pek çok halde tesirli olmuş olabilir. Gazze’deki çatışmanın bölgesel olarak tırmanma tehdidi, Ankara’nın hava kuvvetlerindeki silahları yenileştirme konusundaki aciliyet hissini artırmış olabilir. Yani, F-16 mutabakatını çok vakit geçmeden yapma isteğinde olabilirler. Türkiye, şu riski de göze alıyor: Şayet direnmeye devam ederse, ABD daha gelişmiş, 5’inci jenerasyon savaş uçakları olan F-35’leri Yunanistan’a gönderirken, Türkiye F-16 bile almadan kalır.”

‘BELKİ İSVEÇ’E VERİLEN ONAY BUNUN İÇİN ALAN KAZANDIRMIŞTIR’

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İsrail-Filistin çatışmalarında başta pek çok gözlemciyi şaşırtarak daha istikrarlı bir yaklaşım benimsediğine işaret eden Doç. Dr. Paul Levin, bu durumun son günlerde, bilhassa de cumartesi günü yapılan mitingde değiştiğine dikkat çekti. Türkiye’de Gazze konusunda öfkenin çok büyük olduğunu, Erdoğan’ın da bundan yararlanma yoluna gitmiş olabileceğini söyleyen Levin, “Ama bu, milletlerarası bağlar açısından bir bedeli de beraberinde getiriyor” diyerek şu değerlendirmede bulundu:

“Mitingde yaptığı açıklamalar, getirdiği tenkitler açısından çok tahrik ediciydi. Bu eleştirel ve doğuşçu telaffuz sadece İsrail’e karşı değil, Batı’ya, tabir yerindeyse Hristiyan dünyasına karşıydı. Bu, ona öbür müttefiklerine mâl oldu. Tahminen İsveç’in NATO’ya kabulüne onay vermek ona bunu yapmak için bir alan kazandırmıştır.”

‘BÖYLE BİR SAV ABD İÇİN İNANDIRICI OLMAYACAKTIR’

İsveç’in NATO üyeliği müracaatının görüşülüp oylanacağı meclisteki sürecin nasıl ilerleyebileceğine ait de öngörülerini paylaşan Levin’e nazaran, “Eğer İsveç’te NATO üyeliği istemeyen şahıslarca Kuran yakma ya da PKK yanlısı şovlar üzere öbür provokasyonlar olursa, bu GÜZEL Parti ve MHP açısından onay vermeyi zorlaştırabilir."

MHP’nin onayının olmamasının protokolün meclisten geçmesine mani olabileceğini belirten Levin, “Ancak, konuştuğum birden fazla Türk uzman birebir vakitte şayet Erdoğan protokolü nitekim geçirmek isterse, geçireceğinden emin olabileceğini söylüyor. Erdoğan’ın kendi partisi ve MHP üzerinde bu türlü bir denetimi var” tabirlerini kullandı.

“Öte yandan, buradaki soru Erdoğan’ın verdiği ikinci kelamı tutup tutmayacağı ile ilgili" diyen Levin, bu kelamı şöyle anlattı: "Çünkü Vilnius’ta varılan mutabakatta, yalnızca başvuruyu meclise gönderme değil, onaylandığından emin olmak için meclisle yakın çalışma kelamı vermişti. Bu, benim için daha az net. Şayet meclise gönderip ‘Vekiller kendi seçtikleri üzere oy verecek’ derse, bu sav Washington’da ikna edici olmayacaktır.”

‘KONGRE’DE ERDOĞAN’A KARŞI DAHA SERT OLUNMASI TALEPLERİ VAR’

İsrail-Filistin çatışmasının Türkiye ve ABD ortasında ‘büyüyen bir gedik’ açma mümkünlüğünün da İsveç’in NATO sürecine mani olabileceğine dikkat çeken Paul Levin, F-16 satışı için Kongre’nin onayına gereksinim olduğunu, kimi Kongre üyelerinin ise Erdoğan’ın konuşmasını eleştirerek ‘Biden idaresinden Hamas’ı övmesi ve İsrail’e terörist demesine reaksiyon olarak Erdoğan’a karşı daha sert olunmasını’ talep ettiğini hatırlattı.

‘ERDOĞAN İKİ ÜLKE MÜNASEBETLERİNE KALICI BİR ZİYAN VERDİ’

Tüm bu sürecin İsveç kamuoyu ve siyasetinde nasıl karşılandığını da pahalandıran Levin, “İsveç’te hem siyaset yapıcılardaki hem kamuoyundaki rahatsızlık ve hayal kırıklığını hafife alabileceğinizi sanmıyorum. Erdoğan’ın bu müzakereleri ele alma hali iki ülke alakalarını çok uzun bir müddet, korkarım on yıllar boyunca devam edecek halde bozdu. Erdoğan, alakalara kalıcı bir ziyan verdi” diye konuştu.

İsveç’teki insanların iştirak protokolünün meclise gönderilmesinin meclisten geçeceği manasına geldiğine inanmadığını aktaran Levin, “Ayrıca hükümet de bu takviyesi almak için Türkiye'ye ödünler verdiği ve neredeyse kendini küçük düşürdüğü için uzmanlardan ve kamuoyundan çok fazla tenkit aldı. Münasebetiyle, bence şu anda İsveç’te çok yüksek seviyede bir rahatsızlık ve hayal kırıklığı var” dedi.

‘İSVEÇ VATANDAŞLARI ATAK RİSKİYLE DE KARŞI KARŞIYA KALIYOR’

İsveç’te Kuran yakan Iraklı bir mülteci, İranlı bir bayan ve Hollandalı çok sağ parti başkanı olmak üzere küçük bir kümeye yönelik çok büyük bir rahatsızlık ve öfke olduğunu anlatan Levin, “Bu, sırf İsveçlilerin büyük bir çoğunluğunun istediği NATO üyeliğine mahzur olmakla kalmıyor, birebir vakitte İsveçlileri bir mühlet evvel Brüksel’de İsveçli futbol taraftarlarını öldüren terör saldırısı üzere bir riskle karşı karşıya bırakıyor" dedi.

Levin, kelamlarını şöyle sürdürdü: "Aynı vakitte çok sol, NATO aksisi hareket ve Türkiye Cumhurbaşkanı’nı kızdırıp İsveç’in NATO üyeliğine mahzur olma uğraşı içinde PKK bayraklarıyla şov yapan PKK yanlısı aktivistlere karşı da bir rahatsızlık var. Hükümet yetkilileri de dahil pek çok kişi bununla ilgili bir şey yapmak konusunda çaresiz hissediyor. Maddeyi değiştirme eforları var ancak bu, vakit alıyor. Kuran yakan bir kişinin etnik ya da dini bir kümeye karşı kışkırtma suçlamasıyla yargılandığı bir dava da devam ediyor.”

‘ABD, SAVAŞIN DAHA DA TIRMANMASINI ENGELLEMEKLE MEŞGUL’

Levin, sürecin ABD tarafında muhtemel gidişatını ise şöyle kıymetlendirdi: “Gazze’deki savaş tıpkı vakitte bu hususa daha az ilgi ve dikkat gösterildiği manasına geliyor. Bence ABD şu anda Gazze savaşıyla, savaşın daha da tırmanmasını engellemekle hayli meşgul. Yani, Washington’da şu anda bu mevzuya ait ne kadar güç olduğu ya da bunun ne kadar odakta olduğu benim için net değil. Ama bu, NATO’nun genişleme sürecini etkileyen bir şey. Ne kadar etkilediği ve etkileyebileceği biraz belgisiz; pek çok farklı halde etkileyebilir.”