Eski bakan Ertuğrul Günay: Yerel seçimde asıl kritik olan HDP oyları

Lokal seçimlerde hem muhalefetin hem de iktidarın gayesi büyükşehirler… Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın partisinin İstanbul vilayet teşkilatı bayramlaşma merasiminde yaptığı konuşmada Refah Partisi adayı olarak kendisinin kazandığı '94 seçimlerine' atıfta bulunması ve büyükşehirleri işaret etmesi, 2019'da kaybedilen İstanbul ve Ankara için bir 'rövanş' isteğinin ne kadar kuvvetli olduğunun bir kere daha altını çizdi.

Muhalefet cephesinde ise kaybedilen 14-28 Mayıs seçimlerinden sonra partilerin bir ortak aday etrafında buluşması eski kadar kolay görünmüyor. GÜZEL Parti kurultay sürecinde Akşener’in verdiği sert iletiler siyaset gündemindeki yerini korurken, seçimin bir başka kaybedeni CHP'de ise 'değişim' talepleri yüksek sesle lisana getirilmeye devam ediyor. Evvelki seçimde büyükşehirlerin kazanılmasında değerli rol oynayan HDP cephesinden de arka arda 'yerel seçimlere kendi adaylarımızla gideceğiz' açıklamaları geliyor.

Hem CHP’de hem AK Parti’de uzun yıllar faal siyaset yapan, bahsi geçen 94 seçimlerinde CHP'nin İstanbul adayı olan eski Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay'la 14-28 Mayıs seçimlerinin muhalefet tarafından neden kaybedildiğini ve yaklaşan mahallî seçimlerde partilerin nasıl bir yaklaşım içinde olabileceklerini konuştuk.

Günay, '28 Mayıs’ta İstanbul’da iktidarla muhalefet ortasındaki oy farkının 800 binden 300 bine gerilemiş olmasını telaş verici ve bir tehlike işareti' olarak yorumluyor. Mahallî seçimlerde asıl kritik olanın HDP oyları olduğunu söyleyen Günay, lokal seçim sürecinde AK Parti’nin tavır ve telaffuzunun biraz daha makule evrileceğini ve Kürt seçmenden bir ölçüde de olsa oy almayı gözeteceğini öngörüyor.

‘SELAHATTİN DEMİRTAŞ VE EKMELEDDİN İHSANOĞLU'NUN GERİSİNDE KALDILAR’

14 Mayıs seçimlerinde Cumhur İttifakı Meclis'te çoğunluğu kazandı. 28 Mayıs'ta ise Kemal Kılıçdaroğlu, CHP dışında 6 partiden takviye almasına karşın istediği sonucu alamadı ve Tayyip Erdoğan bir kere daha Cumhurbaşkanı seçildi. Siz bu sonuçları nasıl değerlendiriyorsunuz?

14 Mayıs seçimleri kazanılabilirdi, fakat baştan itibaren kıymetli yanlışlar yapıldı. Birinci yanlış seçimi kolay sanıp CHP içinde kıyasıya adaylık yarışının başlamasıydı. Meğer, kim olursa olsun, CHP rozetini taşıyan bir adayın karşı taraftan oy sökmesi ve yüzde 50’yi aşması mümkün değildi. Gerçekten muhalefetin oy dayanağı 2014’te Sayın İhsanoğlu ve Sayın Demirtaş’ın aldığı yüzde 48 oranının altında kaldı. Yapılması gereken CHP’ye de ittifak partilerine de karşı bloka da demokratlığı, hukuka hürmeti ve dürüstlüğüyle itimat verecek ‘bağımsız kişilikli’ bir adayın öne çıkarılmasıydı.

İkinci yanlış, 4 partinin farklı bir küme olarak seçime katılmak yerine CHP listelerinde yer alması oldu. Bu tavırla hem seçim sathında yok oldular, hem de CHP’ye oy taşıyamadılar. Üçüncüsü, Yeşil Sol (HDP) ve destekçilerinin birinci çeşitte aday çıkarmaması oldu. Aday çıkarmış olsalar birtakım gereksiz polemikler önlenebilir, PKK sözcülerinin, kime yaradığı tartışmalı açıklamaları siyasi materyal konusu olmazdı. Son olarak, 7 yardımcılı cumhurbaşkanı adayı, 6 partili Millet İttifakı ve öteki destekçilerinin kalabalığı seçmende, kazanmanın ötesinde ‘yönetebilirlik kaygısı’ yarattı ve seçmen bildiğinde devam etme kararı verdi.

‘DEĞİŞİM’ TALEBİ ANLAMSIZDIR, FERDÎ VE YÜZEYSELDİR’

Genel seçimler sonrası CHP’de değişim talebinin yükseldiğini görüyoruz. Değişimden kasıt nedir? Bir genel lider değişimi mi yoksa topyekûn tabandan üste bir değişim mi? Yıllarca CHP’de siyaset yapmış bir isim olarak CHP içindeki değişim seslerini nasıl okuyorsunuz?

Türkiye’de siyaset bütünüyle problemli. Çabucak bütün partiler (sağ ya da sol) katı merkeziyetçi; katılımcılık, saydamlık, çoğulculuk, tenkit, öz tenkit kavramlarından uzak yapılar. Partilerin de, adayların da para kaynakları ve para kullanmaları ile ilgili hudut, kural ve kontrol yok. Milletvekillerini halk seçmiyor, genel merkezler ve hatta genel liderler belirliyor. Parti tabanlarına bile müracaattan hazırlanan aday listeleri, seçmenin önüne onaylaması için konuluyor.

Kendi içinde demokrasi, hukuk ve emek hürmeti olmayan bu yapılarla ülkede demokrasi ve hukuk devleti kurulamaz. Siyasetin bütününü kapsayan bu hastalık, en eski parti olarak CHP bünyesini de değerli ölçüde sarmış görünüyor. Son seçimlerde de bunun somut örnekleri yaşandı. Öte yandan, partileri ve doğal olarak hükümet ve devlet sistemlerini kuşatan bu denetimsizlik ve keyfilik anlayışı yalnızca merkezi idareyle ilgi ve sonlu da değil. Mahallî idareler de bu keyfiliğin doruğa çıkan uygulamalarıyla mustarip.

Şimdi bütün bu yapısal hastalıkları yüksek sesle lisana getirip önemli bir operasyona tabi tutmaya dair emniyetli bir program ve takım oluşturmadan ileri sürülen ‘değişim’ talebi anlamsızdır; şahsî ve yüzeyseldir.

‘SEÇMENİN PARTİLERİ AŞAN BİÇİMDE BİRLİKTE DAVRANMA EĞİLİMİNDE DAVRANACAĞINI DÜŞÜNÜYORUM’

1994 lokal seçim yarışında siz de yer aldınız. O devir her parti kendi adayını çıkarmıştı ve tezli isimler vardı. Toplumsal Demokrat Halkçı Parti’de Zülfü Livaneli, Anavatan’da İlhan Kesici, CHP’de siz… O devir olduğu üzere 2024 mahallî seçimlerinde her partinin kendi adayını çıkarması nasıl bir sonuç ortaya çıkarır?

1994 Lokal Seçimleri çok öbür şartlarda yapıldı. Lokal idarelerde çoğunlukta olan SHP ve iktidarda olan DYP/SHP koalisyonu yıpranmıştı. Hakikaten DYP’li Kesici ANAP’tan, ANAP’lı Dalan DYP’den aday oldu. MHP’nin de kendi adayı vardı.

CHP, 12 yıl kapalı kaldıktan sonra -bir cins hatırlatma olarak- birinci defa bu seçime katıldı ve aldığımız oy seçim sonuçlarını etkileyecek seviyede olmadı. Sonucu etkileyecek oran, merhum Ecevit’in DSP’sinin aldığı oylardı ki, DSP 1987’den itibaren SHP/CHP’nin oylarını daima olumsuz etkiledi. Asıl kıymetli bölünme merkez sağda yüzde 40’lık bir küme oluşturan DYP-ANAP ortasındaydı ve bu bölünme seçimi RP’nin kazanmasını sağladı.

Bu seçimde durum farklı. Siyasetteki kutuplaşmanın devamı olarak seçmenin, partileri aşan biçimde birlikte davranma eğilimi göstereceğini sanıyorum. Çok sayıda argümanlı ve uzlaşmaz aday imajı iktidar blokunun kazanmasına yol açabilir. Fakat, örneğin Sayın İmamoğlu ve Sayın Yavaş üzere CHP ve İYİP seçmenlerinin ortaklaşa destekleyebileceği isimler, Ankara ve İstanbul üzere kritik seçimleri muhalefetin muvaffakiyetle aşmasına yardımcı olabilir.

'İYİ PARTİ SEÇİMLERDE EN BAŞARISIZ OLAN PARTİLERDEN BİRİ'

İYİ Parti Kongresi'ne Millet İttifakı ve Altılı Masa'yı oluşturan partiler dahil hiçbir partinin temsilcisi davet edilmemişti. Kongre sonrası YETERLİ Parti Kalkınma Siyasetleri Lideri ve İzmir Milletvekili Ümit Özlale "Millet İttifakı ile ipler atıldı mı" diye sorusuna, “Böyle bir açıklama yapılmadı lakin ‘biz artık kimsenin kapısını çalmayacağız, biz kapısı çalınan olacağız” dedi. Altılı Masa İttifakı mahallî seçimlere giderken nasıl bir hal alacak? Çoklu aday mı çıkarılacak… İttifak olmasa bile belirli kentlerde iş birliğine gidilebilir mi?

Bütün partilerde seçim kaybetmenin şoku yaşanıyor ve sorumluluk diğerlerine yüklenmeye çalışılıyor. GÜZEL Parti de bu açıkça görülüyor. Zira UYGUN Parti bu seçimlerde en başarısız olanlardan biri. İttifakın öteki partileri seçime girmeden 40 kadar milletvekili sahibi olmanın rehavetini yaşıyor. Bu gerginliğin lokal seçime gerçek azalacağını ve yeni ittifak senaryoları üzerinde çalışılacağını sanıyorum. Tahminen bütünüyle ittifak olmayabilir; lakin kimi kentlerde iş birliği yapılacağını ve bu sefer pazarlıkların daha kıran kırana geçeceğini varsayım ediyorum.

'YEREL SEÇİMLERDE ASIL KRİTİK OLAN HDP OYLARI’

İYİ Parti kongresinde, İstanbul mahallî seçimler Akşener’in gündemindeydi. Akşener, imalı bir formda "İstanbul seçimini biz değil HDP kazandırdı. Biz hariç herkes kazanmayı sağladı" tabirlerini kullandı. HDP şu evrede lokal seçimlerde her yerde kendi adayını çıkaracağını söylüyor. HDP dayanağı olmadan belediye seçimleri kazanılabilir mi?

Yerel seçimlerde asıl kritik olan HDP oyları. HDP seçmeni Türkiye’nin en politik bölümünü oluşturuyor. Partinin merkezi karar ve tavrına en bağlı kitle HDP seçmeni. Bu kitle 2019’dan bu yana hakikaten haklı bir yakınma içinde. İstanbul, Ankara, Antalya, İçel başta olmak üzere birçok büyükşehirde seçim sonucunu kıymetli ölçüde HDP seçmeni belirledi. Fakat bu kitleye bütün partiler ‘görünmez’ muamelesi yaptılar.

2024 Lokal Seçimi'nde HDP’nin bu ‘görünmez’ pozisyonuna razı olmayacağı, sonucu belirleyen aktörlerden biri olarak sahnede yer almayı isteyeceği görülüyor. HDP’nin bu tavrı muhalefetten beklediği karşılığı almazsa, siyasette diğer kırılmalar ve lokal seçimle sonlu başlayan ve ne istikamette ilerleyeceği belirli olmayan yeni yakınlaşmalara kapılar aralanabilir.

'AKP’NİN KÜRT SEÇMENE KARŞI TAVIR VE SÖYLEMİ MAKULE EVRİLECEKTİR’

AK Parti 2023 Genel Seçimleri'nde milliyetçi seçmene hitap eden bir kampanya yürüttü. Bilhassa CHP ve terörü ilişkilendiren bir kampanya, montajlı videolar… Kürt seçmen oylarının büyük kentlerde belirleyici olacağı yorumları da yapılıyor. Bunu da göz önünde tutarsak lokal seçimlere hakikat giderken AK Parti’den Kürt oylarına yönelik nasıl bir atak beklenebilir?

HDP’nin lokal seçimlerde yalnızca büyükşehirlerde görünür olmayı istemekle kalmayacağını, seçilmiş belediye liderlerinin vazifeden alınmasına karşı tedbir ve garantiler talebini de yükselteceğini umuyorum. Hakikaten geçen periyotta ‘kayyum’ atamaları büyük sorun ve kasvetler yarattı ve bu mevzuda iktidar kadar muhalefet de duyarsız ve reaksiyonsuz kaldı.

Bu talebin iktidar etrafında nasıl karşılanacağı mahallî seçim sürecinin kıymetli kıstaslarından birini oluşturacak. Ferdî olarak AK Parti'nin tavır ve telaffuzunun biraz daha makule evrileceğini ve Kürt seçmenden bir ölçüde de olsa oy almayı gözeteceğini sanıyorum.

'28 MAYIS’TA OY FARKININ 300 BİNE GERİLEMESİ TEHLİKE İŞARETİ'

Erdoğan, 94 İstanbul seçimlerinden bu yana çok seçim kazandı. Ekrem İmamoğlu'nun İstanbul seçimlerinde önemli bir inisiyatif aldığını gördük. Bu seçim Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın hanesine bir seçim mağlubiyeti olarak yazılır mı?

2023 Cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci tipe kalması ve AK Parti'nin oy oranının yüzde 35’e gerilemesi, aslında bu seçimin öteki yol ve metotlarla kazanılabileceğini gösterdi. İktidardaki gerilemenin birinci işareti 2019 Mahallî Seçimleri'nde görüldü. Büyükşehir belediye liderleri, daima genel siyasetin tarafı olmak yerine belediyelerin çalışmalarına yoğunlaşsalar ve muvaffakiyet grafiğini yükseltseler, bunun lokal ve genel siyasete kıymetli ve olumlu yansımaları olabilir. Lakin, 28 Mayıs’ta örneğin İstanbul’da iktidarla muhalefet ortasındaki oy farkının 800 binden 300 bine gerilemiş olması telaş verici ve bir tehlike işareti.