Melisa Önel: 'Reyhan özgürlük bu mudur sorusunun peşinden gidiyor'

ANKARA – Melisa Önel’in yazıp yönettiği ‘Aniden’, 34. Ankara Sinema Festivali’nde Türkiye prömiyerini yaptı. Şenlikte Defne Kayalar, sinemadaki Reyhan karakteriyle En Yeterli Bayan Oyuncu, Öner Erkan da Ömer’le En Âlâ Yardımcı Erkek Oyuncu mükafatlarına bedel görüldü.

Önel’in ikinci uzun metraj sineması, koku alma duyusunu kaybeden Reyhan’ın hayatla yeni bağlar kurmak için çıktığı seyahati beyaz perdeye taşıyor.

Reyhan’ın koku duyusunu kaybetmesinin geçmişi ve kendi vücuduyla yaşadığı bir kayba işaret ettiğini, kendisi ve aidiyetleriyle yaşadığı bu kopukluğun üzerinden tarifli kimliği ile gelemeyeceğini hissettiğinde ise bu kimliği ve aidiyetleri kenara koyduğunu belirten Melisa Önel, "Kimsenin annesi, kızı ve eşi olmamayı seçiyor ve özgürlük bu mudur sorusunun peşinden gidiyor" diye konuştu.

Fotoğraf, kısa sinema ve belgesel çalışmalarının akabinde ‘Aniden’, ikinci uzun metraj projeniz. Sinema fikri nasıl ortaya çıktı?

İlk sinemam Kumun Tadı biteli birkaç yıl olmuş ve akabinde tekrar Feride Çiçekoğlu ile birlikte yazdığımız bir projemiz çekim basamağına yakın bir vakitte finansman sebebiyle durmak zorunda kalmıştı. Hasebiyle sinema üretmek konusunda zorlayıcı bir vakitti. Aniden’in birinci fikri, görünmez olan bir bayanın kıssasını anlatmak; ferdî bir öyküye dönmek tahminen de bu sebeple, çok cezbediciydi. Bir insanın, bir bayanın kendini görünür kılması, görünenin kendisini temsil edip etmediği, anonim olmanın bir bayana neler kazandırıp kaybettireceği, tüm bunları sorgulamak, konuşmak, senaryoyu yazmak özgürleştirici bir süreçti.

‘REYHAN NEREYE VARACAĞINI BİLMİYOR LAKİN YÜRÜMEYE DEVAM EDİYOR’

Reyhan, koku alma duyusunu kaybettiğini öğrendikten sonra kaçmayı, saklanmayı ve özgürleşmeyi seçiyor. Reyhan’ın kıssasını neden koku duyusu ve engelli bir karakter üzerinden anlatmayı seçtiniz?

Koku duyusu, duyularımız ortasında hafıza ile en irtibatlı duyumuz. Belleğimizi harekete geçiren kokular görsel yahut kelama dökülebilen bir hatıra üzere değil de bize kendimizi ve yaşadıklarımızı hatırlatan ani aydınlanmalar üzere olduğunu düşünüyorum. Yani insanın bütünlük algısı ile birebir bağlantılı bir duyu. Duyu hiyerarşisinde görmek, duymak ve dokunmak üzere şeylerin altında olduğu düşünülse bile geçmişimiz ve etrafımızla bizi derinden ilişkilendiren bir tarafı var. Hasebiyle Reyhan’ın koku duyusunu kaybetmiş olması, geçmişi ve kendi vücuduyla yaşadığı bir kayba işaret ediyor diye düşünebiliriz. Kendisi ve aidiyetleriyle yaşadığı bu kopukluğun üzerinden tarifli kimliği ile gelemeyeceğini hissettiğinde ise bu kimliği ve aidiyetleri kenara koyuyor. Kimsenin annesi, kızı ve eşi olmamayı seçiyor ve özgürlük bu mudur sorusunun peşinden gidiyor.

Belki de kendini tamamlamak için çıktığı yolda karşısına çıkan bireylerden diğer nasıl olunur sorusunun karşılığını arıyor. Bir manisi, kayıp değil de farklılık olarak yaşayan Ömer’le tanışıyor. Hayatla yeni bağlar kurmanın tek bir yolu olmadığını, bir yeri ve kişiyi yalnızca gözlerimizle değil öbür duyularımızla da ‘görebileceğimizi’ / duyumsayabileceğimize dair ipuçları öğreniyor. Reyhan da kanımca hayatı bildiğinden farklı bir formda deneyimlemeyi deniyor, nereye varacağını bilmiyor lakin yürümeye devam ediyor.

‘ŞEHRİ FLANEUSE OLARAK DENEYİM ETMENİN NE OLDUĞUNU HİSSETMEK İSTEDİK’

Filmin birebir vakitte “faillik ve kimlik, kadınlık, bayan isteği ve özgürlük” ile ilgili olduğunu söylüyorsunuz. Sinemada birçok tema var, bayan olmakla ilgili pek çok şey görüyoruz…

Kadınlar için kamusal alanda var olmak ve bu varlığın formları daima sorgulandı, sorgulanmaya da devam ediyor. Kentleşme ile birlikte edebiyatta ve sinemada kendini bulmak için kentte dolaşan, bir sürü farklı deneyim yaşayarak dönüşen erkeklere dair birçok kıssa var. Bu kere kenti, bayan gözünden deneyim etmek, onun büyümesi ve kişiselleşmesi için bir alana dönüştürmek, bir flaneuse olarak sokakları deneyim etmenin ne olduğunu hissetmek istedik. Bu sokaklar her saatte bizim var olmamız için de var. Münasebetiyle ‘Aniden’ tıpkı vakitte bir kent sineması benim için. Bir kentin ferdî belleğimizdeki yerini sesler ve kokularla aramayı seçiyor ve bunu Reyhan üzere kendisinin peşine düşen bir karakter üzerinden İstanbul’da yapıyor.

İnsanın şu güne kadar doğup, büyüdüğü kimliği dönüştürmek için her şeyi geride bırakması ve önüne gelen her şeye açık olma durumu güçlü bir faillik gerektiriyor bence. Bu failliğin ardında kendini tanımak, kendi dileklerini eşelemek üzere motivasyonlar varsa da sahiden özgürleştirici olabilir. Bayan isteğinin tehlikeli yahut ahlak dışı görülmesi her ne kadar dönüşüyorsa da tekrar de bir sürü tabu var bu mevzuda. Reyhan da koku duyusunu kaybedip önemli bir hastalık riski ile karşılaşıncaya kadar bu tabuların içinde varlığını sürdürebiliyor. Sonra kokunun gitmesiyle çatırdamalar başlıyor.

‘FİLM KAYIPTAN ÇOK ARAYIŞIN HİKAYESİ’

Reyhan rolünde Defne Kayalar çok başarılı bir performans sergiliyor. Oyuncu seçimine nasıl karar verdiniz?

Cast yöneticimiz Ezgi Baltaş’ın rolü büyük. Sineması ve karakterleri çok konuştuk ve tartıştık. Senaryo evresinden itibaren sinema bittikten sonra konuştuğumuz temalar daima bu tartışmalara ilham veren şeyler oldu. Berfin Elif Binbay’ın da katkılarıyla oyuncu takımını belirledik. Defne Kayalar’la birinci görüşmemiz sonrasında çok net bir hissimiz vardı. Bu rol için Reyhan’ı anlamak ancak var olan tüm temaların yüküyle değil, Reyhan’ın her anı gözlemleyen, pahalandıran, merak eden ve hissetmeye çalışan açıklığıyla hayata geçirmek kıymetliydi. Zira sinema kayıptan fazla arayışın kıssası. Birdenbire, seyirciden Reyhan’la özdeşleşerek onunla keşfetmeyi ve Reyhan’ın temposuna teslim olarak sineması izlemesini istiyor. Defne, role hazırlanırken bir yandan tango, Almanca, buz pateni üzere şeyleri öğrenmesi başka yandan diğer beşerler tarafından görünmeyen koku duyu kaybını, ayağındaki aksaklığın vücuduna getirdiği tutukluğu ve etrafıyla kurduğu gözlemci açıklığı tüm bir sinemada taşıması gerekiyordu. Defne’ye Reyhan’a hayat verip, bir sürü kişiyi onunla yürümeye davet ettiği için teşekkür ediyorum!

‘ANTALYA’DA BİRLİKTE HAREKET ETMEMİZ BİR KAZANIM’

Aniden, Türkiye prömiyerini Antalya Altın Portakal Sinema Festivali’nde yapmaya hazırlanırken şenlik sansür tartışmalarının akabinde iptal edildi. Şenliğin iptal edilmesi ve sansür tartışmaları ile ilgili ne düşünüyorsunuz?

2014 yılında birinci uzun metrajım Kumun Tadı’nda da benzeri bir süreç yaşamıştık. Bu sefer 2014’ten farklı olarak heyetin de süratli hareket etmesiyle ulusal sinema yarışmacıları olarak birleştik. Birlikte hareket etmemiz bir kazanım. Süreçte şenlik yöneticileriyle de irtibatta kalarak şenliğin gerçekleşebilmesi için yapan adımlar atmayı denedik. Zira şenliğin bu biçimde yapılamamış olması kimse için bir kazanım değil. Yıllar süren emeğin sonunda yaptığımız sinemaları paylaşmayı, tartışmayı, seyirciyle buluşmayı hayal ediyorduk. Ancak baskının büyüklüğü ve sonuç ortada. Şenlik bu yıl yapılamadı fakat tahminen bundan sonraki yıllar için birlikte hareket etmek ismine bir şey öğrendik.

‘ANKARA SEYİRCİSİ HARİKA’

Yine sizinle birlikte Antalya’da prömiyer yapacak 3 sinema Ankara Sinema Şenliği yarış seçkisinden çekilme kararı aldı. Siz Ankara’dan vazgeçmediniz. Bu süreci nasıl değerlendiriyorsunuz?

Her sinemanın bir şenlik ve vizyon planlaması oluyor. Antalya’nın iptal edilmesiyle birlikte birçok sinema Türkiye şenlik stratejisini gözden geçirmek zorunda kaldı. Dediğim üzere sinemalar uzun yıllar ve fedakarlıklarla yapılıyor. Vizyon talihi olmayan yahut kısıtlı gişe bahtı olacak “sanat” sinemaları yapıyoruz genelde. Bu sebeple sinema seçkisi açıklanmadan evvel şenlikle teyitleşilerek ilerlenmesi sağlıklı bir ilerleme biçimi oluyor. Çekilen sinemalar için bu süreç nasıl olmuştur bilemiyorum. Antalya’da yaşanan karışıklık herkesi olumsuz etkiledi. Çekilen sinemaların de Ankara Sinema şenliğine yansıyan aksilikten hoşnut olmadığını varsayım edebiliyorum.

Bizim açımızdan ise; biz geçtiğimiz yıl; yani Ekim 2022’de, Tokyo Sinema Şenliğinde Dünya prömiyerimizden sonra Türkiye’de Antalya Sinema Şenliğine başvurmaya karar verdik ve hasebiyle neredeyse bir yıl boyunca Antalya’yı bekledik. Ankara Sinema Şenliği bizim takvimimiz açısından içinde memnunluk duyarak olduğumuz bir şenlik oldu. Ayrıyeten seyircisinin de olağanüstü olduğunu söylemeliyim.

‘15 ARALIK’TA VİZYONDA’

Dünya prömiyerini Tokyo Sinema Festivali’nde yaptınız. Akabinde Rotterdam, Vancouver ve Ankara… Sinemanın şenlik seyahati devam edecek mi? Vizyon tarihi muhakkak oldu mu?

Ankara’dan birkaç gün evvel Almanya’da 65. Nordic Sinema Şenliğinde Almanya prömiyerimizi yaptık. Aralık başında tekrar Öner ve Defne ile Berlin’de bir gösterimimiz olacak. Şenlik katılımlarımızla ilgilenen dağıtımcımız Antipode bizi şenlik davetleri ile ilgili bilgilendiriyor.

Vizyonumuz ise 15 Aralık’ta. Diğer Sinema dağıtımcılığında Türkiye’de vizyona giriyoruz. Gösterimler ve özel gösterimler aracılığıyla ben de Ansızın seyircisi ile bir ortaya gelmeyi umuyorum.