Kasetçalar, seks kayıtları ve ‘Sakinler’

Gaye Keskin

Hande Ortaç’ın 'Sakinler' isimli birinci romanı, 'Kankurutan' ve Daha Âlâ misin?' isimli hikaye kitaplarının akabinde, İrtibat Yayınları etiketiyle geçtiğimiz aylarda okuyucu ile buluştu.

Ursula K. Le Guin’in "Hayatı mümkün kılan şey daima belirsizliktir; yani sonra ne olacağını bilememek" pasajıyla açılan 'Sakinler', travmatik kıssalara sahip insanların içinde bulunduğu rehabilite merkezinde, sesli bir günlük tutan fakat klasik anlayıştaki üzere günlüğe değil, günlüğün ötesindeki bireye; irtibata geçmeye çalıştığı belirsizliğe seslenen anlatıcının konuşmalarıyla yol alıyor.

"İlk kere gerçek bir çük gördüğümde altı yaşındaydım" cümlesiyle kaydı başlatan anlatıcı, dünyaya gelince birinci nefesini çektiğinde ciğerlerine dolan oksijenin acısıyla ağlamaya başlayan ve böylelikle bağlantısı başlatan her insan üzere, canını yakan birinci anı buluyor ve bir gün anlattıklarını dinlemesini umduğu şahısla, dinleyicisiyle bağlantıya geçiyor.

Anlatıcının, "zamanın bir kenarında asılı kalmış klinik sakinleri" diye tanımladığı Boran, Aysu, Aytuğ, Saniye, Nimet, Meziyet ve güvenlik vazifelisi Saim’le bağlarını anlattığı, kimi vakit başarısızlıklar kimi vakitse kabaran koltuklarla dolu öyküsü, daha birinci sayfadan bizi yakalıyor ve ses kayıtlarının başka yüzündeki meçhullüğü bizimle dolduruyor. Bu eklektik gerçeklik, anlatıcının başarılı manipülasyonu ile birleşince, harlanan merakımızın peşinden gitmemiz ve sayfaları süratle çevirmemiz kaçınılmaz oluyor.

REHABİLİTE SAKİNLERİNİN KABULÜ

Televizyon ve radyonun yasak olduğu, içerideki Sakinler’in dış dünyadan aldıkları bilgilerin hekim ve hastabakıcıların onlara verdikleriyle sonlandırıldığı rehabilite merkezinde, ayrıcalıklı olmak mümkün fakat bir ön şartı var: Sakinler’in birbirlerine oy verdiği sistemden en yüksek puanlardan birini alarak ayrılmak. En yüksek puanları alanlar aileleriyle görüşmeye ya da internette kısa bir mühlet gezinmeye hak kazanıyor. Sakinler’in rehabilite merkezinden özgürleşmesi ve dış dünyaya yine kavuşması ise tekrar haftalık puanlara bakıyor. Muhakkak bir puanı yakalayan rehabilite sakini, topluma uyumlanabilirlik madalyasıyla merkezden uğurlanıyor. Pekala bunu başarmak kolay mı?

Hande Ortaç tam da bu noktada başarılı bir sarmal yaratıyor ve okuru kasislerle dolu seyahate çıkarıyor. Toplumun küçük bir yansıması dediği rehabilite sakinleriyle ahenk içinde yaşamak mecburiliği olan anlatıcının perspektifinden, benliğin geride kaldığı durumlarda herkesin ne kadar ahenk içinde yaşadığını gösteriyor ve birbirlerine gülümseyerek bakan, hatta birbirlerini müspet buldukları düşünülen Sakinler’in şahsî idealar ortaya konulduğunda nasıl da olumsuz kararlar verebileceklerini açığa çıkarıyor.

Toplumun en küçük modülü olan ailenin yerini 'Sakinler’de rehabilitedeki bu beşerler alıyor ve bu durum şartsız kabulün ortadan kalkmasıyla birlikte, kendini kabul ettirmenin zorluğunu da ortaya koyuyor. Hande Ortaç’ın öteki bir yavuz atılımı de tam da burada okura göz kırpıyor. Rehabilite sakinlerinin çabucak hepsi toplumun kolay kabul edilebilir insanlarından uzak, var oluşlarını yere sertçe basarak gösteren beşerler olarak karşımıza çıkıyor. Kuir karakterlerin, cinsel taarruz mağdurlarının, demans hastalarının olduğu bu rehabilite merkezinde, kaçınılmaz olarak olağana en yakın olmak dışarıya çıkmanın anahtarı olarak gözüküyor.

KASETÇALAR, SAİM VE SEKS ODASI

Kısıtlı imkana sahip rehabilite sakinlerinden biri olan anlatıcı, ona sesli günlük imkanı veren kasetçalara güvenlik vazifelisi Saim’le gerçekleşen seks tecrübelerinden sonra ulaşabiliyor ve bu durumu kimi vakit Saim’e acıyarak kimi vakit umursamayarak yaşıyor. Merkezde, kamera olmayan tek odada, ekrandan başkalarını izleyerek yapıyor bunu. Ve belirsizliğin içindeki dinleyicisine bu odadan şöyle sesleniyor: "Beni anlayın! Beni anlayın ki beni buradan çıkarmaya gelin."

Bu ses kaydından birkaç gün sonra, Sakinler oylamasında kazandığı mansiyon hakkıyla interneti kullanan anlatıcı, bu süreyi eski sevgilisinin ne yaptığına bakarak geçiriyor. Ses kayıtlarıyla kendini fark ettirmek ve mümkünse rehabilite merkezinden kurtulmak isteyen anlatıcının, bu noktada dışarıyla irtibat bahtını yakalamışken neden kullanmadığı sorusu yanıyor okurun aklında. Ortaç, sonraki sayfalarda anlatıcının lisanından, buradan kurtulmamızın tek yolu güzelleşmek, topluma uygun insanlara dönüşmek diye haykırıyor ve tahminen de bu sorunun karşılığını bu türlü veriyor.

Birkaç gün sonraki bir ses kaydında, anlatıcının eline bir telefon geçiyor ve dışarıdan bilgi alabileceği bildiriler düşüyor önüne. Böylelikle dışarıdaki dünyayla irtibat kurduğu anların çok karmaşık gerçekleri ve mutsuzluğu beraberinde getirdiğini görüyor. Burada kavramsal ve kuramsal gerçekler çıkıyor anlatıcının karşısına. Dışarısı, içerisinden ne kadar âlâ? Dışarıdaki insanların içerideki Sakinler’den daha çok topluma kabul edilmiş olması ve dışlananların içeridekiler olması ne kadar adil?

TOPLUMDA ÖTEKİ OLMAK

Sayfalar ilerledikçe ya da kasetçalar döndükçe, rehabilite sakinlerinin travmalarla dolu kıssaları seriliyor okurun önüne. Sürprizlere hamile ve dahi karmaşık bu öykülerin çabucak hepsinde, aslında mağdur olanı görüyoruz. Foucault’un; tıbbi bilginin bir toplumsal denetim ve denetleme aracı olduğunu gösterdiği meczupluk, klinik ve cinsiyet üzerindeki çalışmaları geliyor akla. Foucault, "İnsan vücudu denetim ve müdahalenin aracıdır" diyor.

Peki denetim edebildiğimiz bireyleri farklılarından ötürü yaftalamak ve onları bir rehabilite merkezinde iyileşmeye(!) açmak ne kadar gerçek bir yaklaşım? Yahut sahiden uygunlaşması gereken onlar mı, yoksa içeriye tıkılan bu sakinler, nitekim sakinler de rehabilite edilmesi gereken ve aslında sakin olamayanlar koca bir toplum mu?

TANRILAR, KULLAR VE SEÇKİNLER

Rehabilite sakinlerinin dünyasında, merkez sahibi rableri; merkeze daha fazla para vererek villada yaşayan ve aslında bir kara para aklayıcısı, uyuşturucu satıcısı olan lakin dört büyük melekten birinin ismiyle anılan seçkinlerden birini; bir köyü seline katıp haksızlığa dur diyen Dicle Ana’yı; obsesif kompulsif bozukluğu olduğu için sonlarını aşamayan Artuğ’yu; isminin geçtiği ses kayıtlarını renklendiren ve pullandıran Boran’ı; sessizliğine taktığı renklerle her şeyi anlatan ve sürpriz bir aşkın baş kahramanı olan Aysu’yu; koca bir hayatın öyküsünü giydiği topuklularıyla taşıyan, kimi vakit bu hayatın altında kalsa da tekrar ve yine kalkmayı başaran Saniye’yi, isimsiz anlatıcının lisanından aktarıyor bize Ortaç. Devleri ve cüceleri gösteriyor. Oturduğumuz koltukları kimi vakit mizahi kimi vakit tekinsiz lisanıyla sallıyor.

Ortaç’ın karakterleri kimi vakit tarhana yoğuruyor kimi vakit mantı açıyor kimi vakit kasetçalardan sızan müzikle göbek atıyor. Sıradan fakat dışarıda bırakılan bu beşerler, aslında gerçek bir cengin hudutlarında dolanıyor. Hududu aşanlar da şöyle cümlelerle yerlerine oturmaya zorlanıyor: "Adamı bu kadar delirttiğimiz için kınandık, sabır göstermediğimiz, sineye çekmediğimiz için ayıplandık, uyuyan aslanı uyandırmakla, tertibi bozmakla suçlandık."

Düzen bozguna direniyor lakin nereye kadar?

ZAYIFLARA BU DÜNYADA YER YOK

"Zayıflara bu dünyada yer yok" demiş Nimet. "Savaşıp beni geri almasını bilecekti."

Anlatıcının lisanından okura ulaşan bu cümle, 'Sakinler’in ortak kıssasını özetler nitelikte.

Bu bir savaş. Bazen bitkilerden yapılan boyalarla bazen tüylü topuklularla bazen de rengarenk kurdelelerle girişilen. Herkesin kaybettiği herkesin de kazandığı bir savaş.

Şimdi, savaş boyalarını sürmenin ve 'Sakinler’in dünyasına dalmanın tam vakti. Gerçeklerin vakit zaman değiştiği, belirsizliğin gölgelerle dolduğu ve lisanın damağın fütursuzca kuruduğu 'Sakinler' için, son kelam tekrar anlatıcıdan gelsin: "Hikayemi neresinde yakalarsın bilemiyorum fakat lütfen neresinde yakalamışsan beni dikkatle dinle. Kaset bitmek üzere olsa da kayıt asla bitmemeli…"