J. Michael Bishop Vefat Etti: Kanserin Genetik Sırrını Çözdü

Kanser hücrelerinin kökenlerine yönelik buluşlarıyla tanınan Amerikalı immünolog ve mikrobiyolog J. Michael Bishop, 20 Mart 2026 tarihinde Kaliforniya eyaletinin San Francisco şehrinde 90 yaşında vefat etti. Oğlu Eliot Bishop tarafından yapılan açıklamada, vefat nedeninin zatürre (pnömoni) olduğu belirtildi. Bilim dünyasında uzun yıllar boyunca kanserin hücresel temellerini araştıran uzman, 1989 yılında meslektaşı Harold E. Varmus ile birlikte Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'ne layık görülmüştü. İkili ayrıca 1982 yılında Albert Lasker Temel Tıbbi Araştırma Ödülü'nü de paylaşmış, 2003 yılında ise Ulusal Bilim Madalyası almıştı.

Onkoloji Araştırmalarında Rotayı Değiştiren Buluş

J. Michael Bishop ve çalışma arkadaşı Harold E. Varmus, 1970'li yıllarda Kaliforniya Üniversitesi San Francisco (UCSF) laboratuvarlarında ortak yürüttükleri araştırmalarla tıp tarihinde önemli bir dönüm noktasına imza attılar. İkili, kanatlı hayvanlarda tümör oluşumuna yol açan Rous Sarkomu Virüsü (RSV) üzerinde yaptıkları deneyler sonucunda onkogenlerin hücresel kökenini keşfetti.

Bu buluş, kanserin dış etkenlerden ziyade, sağlıklı hücrelerde halihazırda bulunan ve normal büyümeyi düzenleyen genlerin mutasyona uğramasıyla ortaya çıktığını kanıtladı. Keşfin ardından insanlarda da benzer gen yapıları tespit edildi ve onkoloji alanındaki bilimsel çalışmalar tamamen genetik bir zemine oturdu.

Kasabadan Tıp Dünyasının Zirvesine

22 Şubat 1936'da Pensilvanya eyaletinin York kentinde dünyaya gelen ve çocukluğunu 400 nüfuslu Goldsboro kasabasında geçiren J. Michael Bishop, Lüteriyen bir din adamının oğluydu. Lise yıllarında bir aile hekiminin kendisini ev ziyaretlerine götürmesi ve laboratuvar testlerini öğretmesiyle bilime ilgi duymaya başladı. Kimya lisansını Gettysburg Koleji'nde tamamladıktan sonra Harvard Tıp Fakültesi'nden mezun oldu.

1968 yılında kariyerine yön verecek kararı alarak prestijli doğu üniversitelerinden gelen teklifleri geri çevirdi. Bu kararının gerekçesini yıllar sonra açıklayan bilim insanı, Doğu Yakası'ndaki köklü kurumlarda sıradan bir figür olarak kalacağını, oysa San Francisco'da yürüteceği çalışmalara gerçekten ihtiyaç duyulduğunu vurgulamıştı. Üniversite yıllarında tanıştığı eşi Kathryn Putman'ı 2016 yılında kaybeden profesörün, iki oğlu ve beş torunu bulunuyor.

Bilimsel Cesaret ve Yöneticilik Dönemi

Kariyeri boyunca araştırmalarda risk almanın önemine değinen J. Michael Bishop, araştırmacıların genelgeçer bilgilere ters düşse bile hayal güçlerine güvenmeleri gerektiğini belirtiyor ve bilimsel ilerleme için entelektüel cesaretin şart olduğunu savunuyordu. 1998 ile 2009 yılları arasında UCSF şansölyesi olarak görev yapan isim, üniversitenin kurumsal yapısına da büyük katkı sağladı.

Kurumun günümüzdeki şansölyesi Sam Hawgood yaptığı taziye açıklamasında, merhum akademisyenin Mission Bay kampüsünün gelişim sürecini başarıyla yönettiğini belirterek, onun vefatının hem üniversite hem de genel bilim camiası açısından devasa bir kayıp olduğunu ifade etti. Akademik çalışmaların yanı sıra sağlık bütçelerinin artırılmasını da savunan araştırmacı, 1989 yılında Amerikan Kongresi'ne bu yönde lobi yapmak üzere Yaşam Bilimleri Koalisyonu (Coalition for Life Sciences) adlı oluşumun kurulmasına öncülük etmişti.