HEDEP'in ön seçim modeli: 'Kent Uzlaşısı'

ANKARA - Geride bıraktığımız seçimin akabinde, tabanlarından 'adayların merkezden alınan kararlarla belirlendiği' eleştirisini alan muhalefet partileri, lokal seçimler öncesi aday belirleme teknikleri üzerine derinlemesine çalışmalar başlattı. Bu partilerden birisi olan Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (HEDEP) de seçimin çabucak akabinde bundan sonra yapılacak tüm seçimlerde ön seçim uygulayacaklarını duyuran birinci siyasi parti oldu.

HEDEP, birkaç aydır devam eden ön seçim modeli belirleme çalışmalarında sona yaklaştı. Parti yöneticilerinin 'dünyaya örnek olacak bir ön seçim modeli' olarak tanımladığı bu modeli HEDEP Demokratik Lokal İdareler Kurulu’ndan Sorumlu Eş Genel Lider Yardımcısı Mehmet Rüştü Tiryaki anlattı.

‘Kent Uzlaşısı’ olarak tanımladıkları bu modelin hayata geçmesiyle birlikte her kentte seçmenlerin en az yüzde ikisinin belediye lider adaylarını belirlemek üzere sandık başına gideceğini söyleyen Tiryaki, tüm kentlerde en geniş uzlaşının sağlandığı isimlerin aday olacağını tabir etti.

Tiryaki'nin HEDEP'in 'Kent Uzlaşısı' modelinin yanı sıra kayyım riski ve lokal seçim iş birliklerine dair sorularımıza karşılıkları şöyle:

'ADAY BELİRLEME METODUMUZ KENT UZLAŞISI OLACAK'

Parti yöneticileriniz lokal seçimlerde aday belirlemek için dünyaya örnek olacak bir ön seçim modeli üzerinde çalışıldığını söylemişti. Nasıl bir ön seçim modeli ile karşılaşacağız?

Siyasi Partiler Kanunu uyarınca yapılacak ön seçimlerde yalnızca o siyasi partinin üyeleri oy kullanabiliyor. Biz yalnızca HEDEP üyelerinin değil, çok daha geniş bir kesitin onayını ve oyunu alarak adaylarımızı belirlemek istiyoruz. Hasebiyle vilayet, ilçe seçim şuralarının nezaretinde değil partimiz ve örgütlerimiz tarafından yürütülecek bir ön seçim olacak.

"Kent Uzlaşısı" dediğimiz bir metotla adaylarımızı belirleyeceğiz. Yani yalnızca HEDEP üyeleri değil, bileşen partilerimizin üyeleri, partimizin çalışanları, geçmişten bugüne partilerinizin rastgele birisinde yöneticilik yapmış olanlar, mahalle meclisi temsilcilerimiz, demokratik kitle örgütlerinin üyeleri oy kullanacak. "Kent Uzlaşısı" dediğimiz şey bu.

Ayrıca yalnız belediye eş lider adaylarımızı değil, vilayet genel meclisi üyesi adaylarımızı, belediye meclisi üyesi adaylarımızı da bu yolla belirleyeceğiz.

Hedefimiz her kentte seçmenlerin yüzde 2'sinin, 3'ünün oy kullanacağı bir prosedür öngörüyoruz. Örneğin 150 bin seçmeni olan bir ilçede 3 bin ila 4 bin 500 ortasındaki kişi oy kullanacak.

'DİYARBAKIR ADAYIMIZI BELİRLEMEK İÇİN 10 BİNLERCE KİŞİ OY KULLANACAK'

Mesela Diyarbakır Büyükşehir Belediye Eş Lider adayımızı belirlemek için 10 binlerce kişi oy kullanacak. Kayapınar'da 3-4 bin kişi oy kullanacak, Bağlar'da 3-4 bin kişi oy kullanacak. Yenişehir'de, Bismil'de, Silvan'da binlerce kişi oy kullanacak ve sonuçta 10 binlerce kişi Diyarbakır Büyükşehir Belediye Eş Lider adayının kim olacağına karar verecek. Van'da, Mardin'de; tüm kentlerimizde bu türlü olacak. Silvan'da oturan bir kişi hem kendi belediye eş lider adayı için hem oradaki belediye meclis üyeliği için hem de Diyarbakır Büyükşehir Belediye Eş Lider adayı için oy kullanacak. Yani yalnızca kent merkezinde oturan az sayıda kişinin değil, bu büyükşehirlerdeki bütün ilçelerde yaşayan herkesin belirlediği adaylarımız olacak.

Ayrıca geniş bir uzlaşı sağlanması gayesi kapsamında seçimin ikinci tipinin olma ihtimali de var. Şayet bir kentte bir ilçede, bir kentte birinci cinste oy alanların hiçbiri yüzde 50'yi aşamamışsa orada ikinci çeşide götüreceğiz. Zira adayımızın nitekim üzerinde uzlaşılmış bir kişi olmasını istiyoruz.

'ÖN SEÇİMDE BİR DELEGE SİSTEMİ OLACAK'

'Kent Uzlaşısı' dediğiniz ön seçimde oy kullanacak beşerler için aşikâr bir kriter aranacak mı?

Herkesin oy kullanacağı bir model çok gerçekçi değil. Oy kullanacak bireylerin listesini evvelden hazırlayacağız. Yani bir delege sistemi belirleyeceğiz. Delege olmanın kimi kriterleri olacak. Sivil toplum örgütü temsilciliği, dernek, vakıf üyeliği, bileşen parti üyeliği, mahalle meclislerinde, mahalle çalışmalarında vazife almış olmak, geçmişte partide vazife almış olmak üzere.

Binlerce kişinin oy kullanacağı bu prosedür için nasıl bir hazırlık yapacaksınız?

İl ve ilçe örgütlerimizin hazırlığıyla mümkün olan en geniş salonlarda yapacağız ön seçimi. Aday adaylarımızı herkes evvelce biliyor olacak. Oy pusulaları hazırlayacağız, sandıklarımızı kuracağız. Sayım döküm cetvellerimizi hazırlayacağız.


'KADINLAR BAYAN ADAYLARLA YARIŞACAK'

Eşit cinsiyet temsilini nasıl sağlayacaksınız?

Eşit temsiliyet için her türlü tedbiri alacağız. Bunun için oy pusulasında bayanlar ve erkekler için farklı oy verilecek. Pusulanın bir tarafında erkek adaylar, bir tarafında da bayan adaylar olacak. Yani bayanlar kadın adaylarla, erkekler erkek adaylarla yarışacak. Bir bayan ve bir erkek asla birbiriyle yarışmayacak.

Sadece eş lider adaylığı için değil belediye meclis üyeliği için de bayanlara başka, erkeklere başka oy verilecek. Eşit temsiliyeti bu biçimde sağlayacağız. Böylelikle erkeklerin çoğunluğu elde edecekleri belediye meclisleri, vilayet genel meclisleri olmayacak.

Aynı vakitte oy kullanacak seçmenler konusunda da olabildiğince bu eşitliği kurgulamaya çalışacağız. Örneğin bir formda destekleyen her aileden 2 kişinin temsil edilmesini istiyoruz. Bu iki bireyden birinin bayan, birinin erkek olmasını sağlamaya çalışacağız. Yani yalnızca seçilecek bireyler için değil ön seçim delegelerimiz için de bir cinsiyet eşitliği kurguluyoruz.

Ön seçim sonuçlarını kıymetlendirecek bir heyet olacak mı?


Eğer seçilen kişinin hakkında geçmişte bir soruşturma varsa, bir disiplin cezası almışsa, partimizin aleyhine bir faaliyete bulunduysa ve bu daha sonra ortaya çıktıysa, yüz kızartıcı bir cürümden mahkumiyeti daha sonra fark edilmişse bu cins durumlarda seçimden çıkmış birisinin adaylığını kabul etmeyebilir parti. Lakin onun dışında ön seçimden her kim çıkarsa biz onları adayımız olarak ilan edeceğiz.

Önünüzdeki takvime nazaran ön seçim ne vakit gerçekleşecek?

27 Kasım - 8 Aralık tarihleri ortasında aday müracaatlarını alacağız. Akabinde adaylarımıza bir eğitim vereceğiz. Ön seçimi de aralık ayının iki yahut üçüncü haftasında yapmayı planlıyoruz.

'Kent Uzlaşısı' modeli, güçlü olduğunuz kentlerde yapılacak. Batı'da nasıl bir model öngörüyorsunuz?

Batı'da öbür partilerle işbirlikleri kelam konusu olabilir. Bu mevzuda Merkez Yürütme Konseyimiz sonuncu karar vermediği için ve süreç başlamadığı için net bir şey söyleyemiyorum. Lakin Batı'da ön seçim uygulayacağımız ya da eğilim yoklaması yapacağımız yerler olacaktır. Son kararı şimdi vermiş değiliz.

Yerel seçimler için önünüze bir amaç koydunuz mu?

Son seçim sonuçlarına nazaran 140 civarında vilayet, ilçe ve beldede partimiz birinci pozisyonda. 60 civarında vilayet, ilçe ve beldede de ikinci parti durumundayız. Yani savlı olduğumuz 200 civarında vilayet, ilçe ve belde var. Net bir maksat ortaya koymak güç ancak 2019'un üzerine çıkmak üzere bir amacımız olduğunu söyleyebilirim.

'AKP'NİN VE DEVLETİN BİR MODÜL AKLI VARSA KAYYIMA TEVESSÜL ETMEYECEĞİNİ DÜŞÜNÜYORUM'

Kayyım atama tekniği HEDEP için bir sorun olarak ortada duruyor. İktidar kanadından yapılan birtakım açıklamalar kayyım uygulamasının devam edeceğini gösteriyor. MYK'da kayyım riskine ait değerlendirmeleriniz oldu mu?

Adalet Kalkınma Partisi ismine kelam kuranlar üstü örtülü biçimde bu çeşit tehditleri savuruyorlar. Biraz halkın oy tercihlerini etkilemeye çalışıyorlar. “Nasıl olsa kayyım atanacak” dedirtmeye çalıştıkları anlaşılıyor. Lakin bunda başarılı olamayacaklar. Kayyım siyasetinin AKP'nin tabanında bile legal görülmediği yapılan bütün kamuoyu araştırmalarında ortaya çıktı. Bu mevzuda kendi seçmenlerinin yarısını bile ikna edememiş bir Adalet ve Kalkınma Partisi var. Muhalefet partilerinin hiçbirisi esasen bunu legal görmüyor. Türkiye'de kayyım rejimini legal gören bir tane parti var, o da MHP. O da
ırkçı ve faşist siyaset üreten bir parti olduğu için esasen ciddiye almıyoruz.

Bunlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde çok rahat olmadıklarını düşünüyorum. Bir sefer daha kayyım gönderebilme ihtimalleri çok düşük. Bunun birkaç nedeni var. Her geçen gün kayyım siyasetlerine takviye azalıyor. Her geçen gün meşruiyeti daha çok tartışılıyor. Kaldı ki bir sefer daha bunu yapar iseler Türkiye'de artık seçme ve seçilme hakkının olmadığını, beşerler verdikleri oyun hiçbir kıymetinin olmadığını, Kürtlerin oylarının devlet tarafından yok sayıldığını düşünüyor olacaklardır ki bu büyük bir duygusal kopuş manasına gelir. Bu nedenlerle AKP'nin ve devletin bir modül aklı varsa o aklın buna tevessül etmeyeceğini düşünüyorum.


'KAYYIM ATANMASIN DİYE HALKIMIZIN TERCİH ETTİĞİ ADAYLARDAN VAZGEÇECEK DEĞİLİZ'

Gene de adayları belirlerken kayyımlara ait tedbirleriniz olacak mı?

Belki belgeleri Yargıtay etabında olanlar için özel bir kıymetlendirme yapabiliriz. Zira geçmiş devirde bir belediye liderimizin aldığı ceza seçildikten kısa bir müddet sonra Yargıtay tarafından onaylanmıştı. Lakin bunun dışında kayyım atanmasın diye halkımızın tercih ettiği adaylardan vazgeçecek değiliz. Sonuçta son kararı halkımız verecek.

Eş genel liderleriniz 'batıda da belediyeler kazanacağız' dedi. Argümanlı olduğunuz belediyeler var mı?
Geçmiş periyotta aldığımız, almaya yaklaştığımız belediyeler var İzmir'de, Mersin'de, Adana'da, Aydın'da. Buralarda kazanmak için çalışmalarımız var. Argümanlı olduğumuz yerlerde zati kendi adaylarımızla seçime katılacağız.

'İŞ BİRLİĞİ OLURSA KÜRSÜYE BİRLİKTE ÇIKACAĞIZ'

Başta CHP olmak üzere başka partilerle ve genel seçimlerdeki ittifak ortaklarınızla nasıl iş birlikleri öngörüyorsunuz?

Birlikte kazanma ihtimalimiz olan yerlerde Türkiye demokrasi güçleri ile Emek ve Özgürlük İttifakı'yla yahut muhalefetin başka bileşenleriyle ittifaka, iş birliğine kapımız açık. Olabildiğince çok sayıda belediyeyi dostlarımızla, muhaliflerle kazanmak istiyoruz.

Geçmiş milletvekili seçiminde en büyük tenkitlerden birisi ittifak siyasetlerimize dairdi. Bu ittifak siyasetlerinin açık olmaması geniş kısımlar tarafından tenkit konusu yapılmıştı. Yani halkımız aslında bir ittifaka, iş birliğine karşı değil. Yalnızca bu ittifakın biçimine dair tenkitleri var. İş birliklerinin, ittifakın bir protokole bağlanmadan yahut çerçevesi belirlenmeden tek taraflı olarak dayanak verilmesini yanlışsız bulmadığını söylüyor.

Dolayısıyla biz de bunu göz önünde bulundurarak siyaset yürüteceğiz. Şayet bir yerde bir iş birliği yapacaksak biz “muhalefet burada kazansın diye aday çıkarmıyoruz” demeyeceğiz. Şayet kürsüye çıkacaksak halkımızın karşısına o kürsüye birlikte çıkacağız.