Hamiyet: 12 Eylül karanlığına hayal gücüyle direnmek

Dönemin tezli oyunlarından biri olan "Hamiyet" perdelerini açtı. Öyküsünü kümenin solisti İrfan Alış’ın kurguladığı, müzikleri topluluk tarafından yazılan oyun, İstanbul’un dışındaki bir emekçi mahallesinde kocası ve iki kızıyla sakin bir hayat süren Hamiyet’in 1980 darbesiyle altüst olan hayatını anlatıyor.

Biz de bu vesileyle Peyk’in solisti ve "Hamiyet"in fikir babası olan İrfan Alış’la, oyunun müellifi Deniz Madanoğlu’yla ve elbette Hamiyet’le, yani oyunun başrolü Aslı İnandık’la konuştuk.

İRFAN ALIŞ: HAMİYET BENİM ÇOCUKLUK KORKUM

Bize “Hamiyet”in nasıl ortaya çıktığını anlatır mısınız?

İrfan Alış: Hamiyet benim çocukluk endişem. Sonrasında büyüdüm ve onun dramını anladım. Anladığımda mı büyüdüm, büyüdüğüm için mi anladım, orası meçhul. Dehşetli bir hayatı oldu. Kendime onun müziğini yap diye kelam verdim. Özgür’e bir şeyler yapmasını, uzun uzun bir müzik altyapısını kurmasını istedim. Hamiyet müziği ve bir başka müzik için. O yaptı, ben üstüne kelam yazdım. Vokal yaptım fakat bir bütün oluşmadı. Beklerken, "Müzikal yapalım" dedi Işıl Kasapoğlu. Sonrası uzun bir koşu.

Ardından "Sinema" isminde bir müzik yaptım. "Bu Ne Bela" isminde bir başkası... Müzikleri oturttuk. Daha evvel yaptığımız Peyk müziklerini da ekledik. Özgür olağanüstü bir enstrümental müzik yazdı Hamiyet tiradının altına. Modüller birleşti. Yaklaşık 6 yıllık bir süreç. Bunun birçok düşünerek ve son 2 yılı çalışarak geçti.

İRFAN ALIŞ: BU MÜZİKALİ BAYANLAR VAR ETTİ

Yazar Deniz Madanoğlu’yla, oyuncularla nasıl bir ortaya geldiğiniz?

İrfan Alış: Öykümü anlattım Deniz’e. O bunlardan orijinal bir dünya kurup yazdı senaryosunu. Süreç başladı. Grup oluştu, kaynaştık, inandık ve yaptık. Bu müzikalin takımının çoğunluğu bayanlardır ve bunu onlar var ettiler. Art planda olan lakin bu oyunu asıl var edenler onlar. İsimleri künyede yazıyor. Ve oyuncularımız… İnanılmaz sahiplendiler. Takımımızla gurur duyuyorum. Ve Aslı İnandık… Peyk müziklerinin hakkını ziyadesiyle verdi, çok âlâ söyledi. Oyunculuğunu görünce inanamayacaksınız esasen. Devleşti adeta. Artık ben hasta olursam falan Peyk onu çağırabilir konserlere.

Yazarımız Deniz Madanoğlu için şunu derim: İnanılmaz bir bakış açısı olan, ruhu olan ve bu ruhu kağıda döken, kalemi çok güçlü biri. O bizim meleğimiz. Kollayıcı, kollayıcı harika bir insan. Yapımda Müge Çalışkan ve Rena Amargianitaki her şeye koştular. İnanılmaz yoruldular. "Hamiyet"i yaratan isimler çok. Herkesi yazamadım. Bu grup çok hoş. Sermet Yeşil, Esra Kızıldoğan, Sebahattin Yakut, Ezgi Çelik, Uygar Özçelik… Bu isimlerle tıpkı sahneyi paylaşmak büyük onur. Peyda Yurtsever ve Güney Marlen’e dayanaklarından ötürü teşekkür ederim. Tomris Kuzu dekorda ve Selin Ölçen kostüm dizaynda mükemmel işler çıkardılar. Didem Çobanbaş makyaj, Pınar Yatarkalkmaz grafik dizaynda inanılmaz işler çıkardılar. Jun Online Dikiş Atölyesi’nden Filiz Hanım kostümlerin dizaynlarını uyguladı. Sema Arslan fotoğraflarımızı çekti. Ve bu yolda dayanak olan canım arkadaşım Ozan Murat tüm teknik işleri, genel yapımı yaptı. Prodon firması ve takımı tüm yüreği ile yanımızda oldu. Tüm güç işleri halledip maddi manevi tüm dayanağını verdi. Işık dizaynda Cem Yılmazer mükemmeller yarattı. Seste Gürkan Fazilet titizliği ve hoş gücü ile bizim yolumuzu açtı. Tam bir devler ligiydi takımımız. Herkese minnettarım. Onlarsız "Hamiyet" olamazdı. Metin Kiraz, Veysel Kumru ve Mustafa Saffet Kültür Merkezi idaresine, Ataşehir Belediyesi’ne minnettarız. Buraya sığmaz yaşadıklarımız. Biz bir aileyiz. "Hamiyet" ailesi. Çok samimi ve yürekten vuran bir iş çıkardığımızı düşünüyorum.

Peki bunu Peyk olarak bir müzikal biçiminde sunmaya nasıl karar verdiniz?

İrfan Alış: "Hamiyet", Işıl Kasapoğlu’nun fikri. "Müzikal yapın bunu çocuklar" dedi. Ve geldi yönetti oyunu. Onunla çalışmak inanılmaz bir tecrübeydi. O bir deha ve efsane. 180 oyun çıkarmış. Türk tiyatrosuna büyük katkı yapmış bir sanat adamı. O yeterli ki var. "Hamiyet" onsuz olamazdı.

Şarkıların yazım ve besteme sürecinden bahsedelim mi biraz da?

İrfan Alış: Müzikleri biriktirdik. Yenilerini de yazdık. En az 6 kesim yazıldı. Hatta daha fazlası. Enstrümental geçişleri sayarsak.

İlerleyen devirde sizden yeni müzikaller görecek miyiz?

İrfan Alış: "Hamiyet" doğdu, emeklesin, büyüsün, sonrasına bakarız. Çok yoruldum.

DENİZ MADANOĞLU: 'HAMİYET', POLİTİK YANI KUVVETLİ BİR HİKAYE

"Hamiyet"in yazım sürecine dair bize neler anlatmak istersiniz?

Deniz Madanoğlu: "Hamiyet"i yazarken iki öge bana rehberlik etti. Birincisi, İrfan’la buluşup yalnızca "Hamiyet"in değil onun tüm öyküsünü dinlediğim gün. İkincisi de tüm Peyk müzikleri. "Hamiyet" için yazılmış olanlar dahil. Sonrasında Hamiyet’le el ele kol kola müziklerini birlikte söyleyerek aktık gittik bilgisayar başında.

Olay 1980’li yıllarda geçiyor. Bir periyot olarak bilhassa 12 Eylül’ün tercih edilmesinin sebebi nedir?

Deniz Madanoğlu: 12 Eylül hem İrfan’ın çocukluğuna denk geliyor hem babasının sendika-işçi kıssasına dokunuyor hem o periyot emekçilerin işçilerin yitirdiklerine değiyor hem de gerçek. "Hamiyet", politik yanı kuvvetli bir öykü. Delirişinin yalnızca özel sebepleri yok, toplumsal boyutu da var olmalı. 12 Eylül, Seher’in dediği üzere, Türkiye’nin üstünden geçti. Hamiyet ve öyküdeki karakterlerin hepsinin.

Oyunda hayal ve gerçek ortasında kalmış bir bayanın var olma çabasını izliyoruz. Hamiyet’in hayal dünyasıyla kurduğu bağ bir kaçış mı yoksa gerçek hayattaki direnişinin bir kesimi mı?

Deniz Madanoğlu: Hayal kurmak kaçış değil, sert gerçekliğe bir başkaldırıdır. Kurban rolüne yapışıp kalmıyor, kendi müziğine türküsüne, içindeki kız çocuğuna sahip çıkıyor Hamiyet. Hayat o kız çocuğunu ne kadar hırpaladıysa Hamiyet ve hayal arkadaşları "pazar yeri sinekleri" onun saçlarını okşuyor, yazdıklarının, kaygılarının sesi oluyorlar. Delirmek bazen yok oluşa, yerle bir oluşa direnmektir.

ASLI İNANDIK: HAMİYET TÜM TOPLUMUN SIRTINDAN ATTIĞI BİR FİGÜR

Bize oyuna dahil olma ve Hamiyet’le tanışma sürecinizi anlatır mısınız?

Aslı İnandık: Cast yöneticisi, menajerimi aradı ve "Hamiyet"ten bahsetti. Senaryoyu Deniz’in yazdığını duyunca ve işin içinde Peyk’in olduğunu da öğrenince çok heyecanlandım alışılmış ki. Sonra oyunu okudum ve son sahneyi okurken artık tüm hislerim birbirine karışmış haldeydi. Hamiyet, tüm toplumun sırtından attığı bir figürdü, artık onu sahnede yaşatmak da bana düşüyordu, o günden beri de hayatımın başrolünde oldu kendisi.

Peki Hamiyet nasıl biri?

Aslı İnandık: Hamiyet, toplumun kendi üzere olmadığı için dışarıda bıraktığı biri. Bence her şeyden evvel "hayal dünyası" son derece geniş biri. Bir çocuk üzere, yaşadığı periyodun sosyoekonomik kaidelerine ve imkansızlıklarına karşın, kendine bir oyun alanı kurmuş. Kimse tarafından gereğince anlaşılamamış lakin tahminen diğer bir vakitte, diğer bir yerde dünyaya gelse dahi ilan edilecekti. İçinde kötülük yok, tek istediği olduğu haliyle kabul görmek. Lakin vakit içinde yaşadıklarıyla bir dönüşüme uğruyor. Ve şuuruyla, zihniyle kontağı kopuyor.

Hamiyet’in hayal dünyasında kendini bir müzik kümesinin yıldızı olarak görmesinin sebebi nedir? Yani neden öteki bir şey değil de bir müzik kümesi?

Aslı İnandık: Bu soruyu Deniz Madanoğlu’nun yanıtlaması daha yanlışsız olacaktır elbette lakin benim cephemden bakıldığında, hem oyuncu olarak hem Aslı olarak, seslerle ve müzikle ilgim çok enteresan, en karanlık vakitlerimde imdadıma daima müzik ve sesler yetişmiştir. Uzun müddettir oyunculuk yapıyor olsam da eski mesleğim olan müzisyenliğe asla sırt çevirmedim ve daima icra etmeye devam ettim. Bir çeşit terapi üzere. Hamiyet de böyleydi tahminen de. Kendini yazarak ve müzik söyleyerek söz edenlerdendi.