Sümüklü böceklerin saltanatı

Arjantin’in yeni jenerasyon muharrirlerinden biri olan Valeria Tentoni’nin 'Elmas Öfke' isimli hikaye kitabı, geçtiğimiz günlerde Othello Kitap etiketiyle raflardaki yerini aldı. Kitabı çeviren isim Banu Karakaş. Tentoni’nin lisanımıza çevrilen birinci kitabı olan 'Elmas Öfke', bizlere öfkenin ve insanın farklı hallerini anlatıyor. Bunu yaparken de ana caddelerde değil, bile isteye orta yollarda, hatta çıkmaz sokaklarda dolaşıyor.

Othello’nun "dublinesk" serisine ilişkin olan 'Elmas Öfke'de sekiz hikaye var. Farklı bahis ve karakterlere sahip olan bu hikayelerin aslında birbirleriyle dirsek teması halinde olduklarını söylemek mümkün. Bu rağmen, sekiz hikayenin sekizini de tıpkı yere sıkıştırmak yerine üç başka kategoride incelemekte yarar var.

YENİ BİR ŞARAP

İlk kategoride ikili münasebetler var. Tentoni’nin bayan ve erkeklerinin mutsuz, yalnız, bağlantıdan mahrum ve çokça iç sese sahip karakterler olduklarını peşinen söyleyeyim. Pekala bu âlâ bir şey mi? Vakit zaman evet. Hiç yoksa Tentoni bunu dozunda kullanmayı biliyor.

"Saraylılar" isimli hikayede yan yana yürüyen bir çift görürüz. Nedenini bilmediğimiz bir şey yüzünden tartışmış olan çift, öbür bir konuta yemeğe gitmekte ve mümkün mertebe konuşmamaktadır. Hikayenin anlatıcısı bayan olduğu için onun iç seslerini takip ederiz biz de. Bayan öylesine nefret dolu ve öylesine üzgündür ki bu neredeyse tartışma nedenine değil, aksine alakalarının varlığına dairdir.

Tentoni burada çeşitli detaylardan bahseder. Örneğin konuta gitmeden evvel bir şarap dükkanına uğrarlar. Adam, her vakit aldıkları, tadını bildikleri bir şarabı rafa geri koyar ve orijinal bir şarap alır. Bayan bunu kendine yorar ve güya aldatılmış üzere hisseder. Hiç kendine ilişkin olmayan bir ses tonuyla şarabın markasını sorar. Adam da çok donuk bir sesle söyler geçer… Doğal bu ve devamında yaşanan öteki sıkıntılar yalnızca içsel çatışmalardan ibarettir. Dışarıdan ise her şeyin yolunda olduğu sıradan bir çift izlenimi verirler. İşin en berbatı de zati budur.

"Sümüklü Böcekler" isimli hikayedeyse bir ayrılık sonrasında meskende tek kalan bir bayanın yaşadığı depresyonu okuruz. Adamın, adamın kıyafetlerinin ve aşikâr başlı kimi eşyaların yarattığı boşluğuysa sümüklü böceklerin doldurmaya başladığını görürüz. Evet, evvel bir, sonra iki, dört, sekiz diye katlanarak artan sümüklü böcekler yalnızca geceleri ortaya çıkarlar. Vakitle o denli çoğalırlar ki mutfaktan taşıp başka odalara, en sonunda da bayanın yatak odasına dek her yeri kaplarlar.

"Bulutlardan Sonraki" isimli öyküyse yeni tanışan bir çiftin bir otomobile atlayıp "ufka varana dek" süren "çılgın" seyahatlerini aktarır. Bir yanıyla her şey çok fevkaladedir, alışılmış plastik bir olağanüstülüktür bu. Zati bayanın varış noktası olarak ismi en makus kasabayı seçmesi, yolun ortasında otomobilden inmeye çalışması da bunun bir göstergesidir.

Hal bu türlü olunca yol başlı başına bir alaka halini almaya başlar ve alakalar de plastik olma durumundan sıyrıldığında kuru bir şeye dönüşür. Sonra da "Saraylılar"daki üzere içi boş ancak dışarıdan tertipli bir "şey"e benzeri. Olmadı, etrafta sümüklü böcekler görülmeye başlanır.

KABUL GÖRMEK İÇİN

Kitabın en sert hikayelerinin bulunduğu ikinci kategori, tabiri caizse ucubeleşen birtakım beşerlerle tanıştırır bizi. "Köpek" isimli hikayede, bir köpeğe cinsel istismarda bulunan bir küme öğrenciyi, "Gümüş Çekiç"te burnuna estetik yaptıran bir kızın, konutundaki tadilatla kendi vücudu ortasında bir bağ kurmasını, "Zıplog"daysa öldürdüğü insanları yiyen bir katilin kıssasını okuruz.

İlk kategoride ne kadar içsel bir yalnızlık, içsel bir yara varsa, burada da alabildiğine fizikî bir şiddetin getirdiği karmaşa mevcuttur. Bu hikayelerin ortak noktası ise "kabul görmek" üzerinden okunabilir. Çünkü Bucovino, arkadaş kümesi tarafından kabul görmek için bin bir çelişki içinde köpeğin gerisine geçerken, burnunu yaptıran kız da toplumun estetik algısı tarafından kabul görmek için masaya yatar. "Zıplog" ise bilakis kabul görmemiş ve asla da görmeyecek bir katili anlatır. Bilhassa de öldürüleceğini anlayan insanların kendilerini kastıkları için sertleşen etlerini yiyen katillerin. Pekala ya eceliyle uykusunda ölenler? Onların etleri muhteşemdir!

ATMOSFERİN GÜCÜ

Kitabın birinci iki hikayesini bilerek en sona bıraktım. Çünkü bunlar kitaptaki en kapalı anlatıma sahip hikayeler. "Çilekler"de sıradan bir ailenin günlük rutinini bölen bir telefon her şeyi altüst eder. Meskenin babası avukattır. Hafta içleri "Ofis!", pazarlarıysa "Merhaba!" diye açar telefonları. Fakat o pazar günü gelen tuhaf telefonun sonunda adam hudutla çıkar sarfiyat ve kapıyı dışarıdan kilitler. Bir sorun olduğunu anlarız lakin bize bunun nedeni değil, yalnızca yarattığı tahribat verilir.

Nedenin belgisiz, sonucun ise çeşitli hallerde detaylandırıldığı bir başka öyküyse "Linero"dur. Eşini ve belirli ki onunla birlikte daha birçok şeyini kaybetmiş olan karakter, nihayetinde bir "şey"i konutun mutfağında yakalayıp darp eder ve onu meskenin dışına atar…

Tentoni’nin hikayeleri bu sebeplerden dolayı pek birbirine benzemeyen hikayeler olsa da, onları birbirine temas ettiren temel şey sanıyorum atmosfer yaratma hüneridir. Tentoni’nin hikaye atmosferi karanlık, soğuk ve yalnızdır. Ancak kentlidir. Kentli ve orta yaşlıdır.

Beri yandan, Tentoni’nin hikayeleri kendimizle özdeşlik kurup bir çıkarımda bulunacağımız hikayeler de değildir. Büyük büyük olayların olmaması biraz da bundandır. Kitaptaki en sekter hikayelerden olan "Köpek" ve "Zıplog"da bile bize bir an, bir durum anlatır Tentoni. Karakterlerle ilgili verdiği bütün o bilgiler, anlatılan durumu daha düzgün çerçevelemek içindir.

Son kertede 'Elmas Öfke', çağdaş Arjantin edebiyatına ilgi duyanların akıllarında tutmaları gereken bir kitaptır. "Yerinden" şad olmayan herkes bu kitapta kendinden bir şeyler bulacaktır.