Mehmet Şimşek'in döviz çağrısı: Güven olmadan nasıl gelecek?

İSTANBUL – Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, ülkeye döviz girişini sağlayacak düzenlemeleri hayata geçireceklerine dair dün bir açıklama yaptı. Buna nazaran, yurt dışına hizmet olarak sunulan mimarlık, mühendislik, yazılım, tasarım, bilgi sürece, davet hizmetleri ile eğitim ve sıhhat faaliyetlerinden elde edilen gelirlere sağlanan yüzde 50 yarar istisnası karın Türkiye'ye getirilmesi kaidesiyle yüzde 80'e çıkacak. Ayrıyeten gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerince, yurt dışından elde edilen kar hisselerinin tamamının Türkiye'ye getirilmesi koşuluyla bu çıkarların yüzde 50’si gelir ve kurumlar vergisinden istisna edilecek.

Türkiye’nin muhtaçlık duyduğu döviz, bu düzenleme ile sağlanabilir mi? Uzmanların yorumu, ülkenin yeni düzenlemeye değil, itimat ortamına muhtaçlığı var.

‘GEÇMİŞTE BU DÜZENLEMELER YOKTU ANCAK YABANCI SERMAYE GELİYORDU’

Doç. Dr. Oğuz Demir, Şimşek’in açıklamalarını kıymetlendirdi. Demir, Şimşek’in geliş hedefinin Türkiye’nin uzunca bir müddettir gereksinim duyduğu dövizi Merkez Bankası rezervlerini eksiye götürerek değil, bir halde piyasa normları içinde dışardan gelir olarak getirmek olduğunu söyledi.

Bunun da direkt yatırım ya da sıcak para girişi ile olabileceğini tabir eden Demir, “Türkiye’ye direkt gelip fabrika kuracak ya da satın alacak yatırımcı uzun vakittir yok. Bence yapılacak düzenlemeler, yabancı yatırımcının fabrika kurması, satın alması için olacak. Lakin bizim yaşadığımız sorun düzenlemelerle ilgili değil. Biz hala yabancı için inançlı bir ortam yaratabilmiş değiliz. Mehmet Şimşek’in en sık karşılaştığı sorulardan birisi, ‘Siz vazifede kalacak mısınız?” Mahallî seçim sonrası Şimşek misyonda kalacak mı, Erdoğan bu programın gerisinde duracak mı?

Dolayısıyla bu inancı hala tam oluşturabilmiş değiller. Bu inanç oluşmadığı için ekstra diğer motivasyonlar yaratmaya çalışıyorlar fakat açıkçası ben yabancının 31 Mart sonrasını görmeden hatırı sayılır bir ilgi göstereceğini sanmıyorum” diyor.

Şu an muhtaçlığımız olanın yabancıyı cezbedecek düzenlemeler olmadığını vurgulayan Demir, geçmişte kelam konusu düzenlemeler yokken ülkeye önemli yabancı sermaye geldiğini hatırlattı. O devir ülke iktisadının büyüyen, emniyetli ve istikrarlı olduğunu söyleyen Demir, ekliyor: “Önce bunu sağlayacaksınız ki, sonra düzenlemeler işe yarasın.”

‘VERGİ TEŞVİKLERİNDEN ÇOK İTİMADA MUHTAÇLIK VAR’

Ekonomist İris Cibre, Şimşek'in açıklamalarının ülkedeki döviz gereksinimini ortaya koyduğunu tabir ediyor. Cibre, “Çünkü birçok şirket yurt dışında şirketler kurdu, dövizini yurt dışında tutmaya devam ediyor. Bu nedenle de kimi istisnalar ve teşvikler sunulmaya çalışılıyor. Görüyoruz ki yurt dışından önemli ölçüde bir portföy yatırımı akışı başlamadı. Yakın vakitte başlaması da beklenmiyor” diyor.

Ülkedeki döviz azlığının ekonomimize yansıması nedir? Cibre, “Ülkede ‘döviz yok’ değil, yalnızca kendi havuzunda dönüyor” diyerek yurt dışından akış gelmediği için döviz rezervi birikiminde bir ıstırap yaşandığını aktarıyor. Bu durumun da kur üzerinde baskı oluşturduğunu anlatan İbre, “Kur üzerinde baskı yarattığı sürece de Merkez Bankası doğal olarak daima müdahale etmek durumunda kalıyor ki kuru aşikâr bir düzeyde tutabilsin. Zira hür bıraktığı anda satıcısı olmayan bir piyasada üst taraflı önemli hareketler gerçekleşebilir. Bunun önüne geçmek için Merkez Bankası mecburi bir oyuncu oldu. Turizm dönemi kapandı, güç muhtaçlığı nedeniyle ithalat artacak, münasebetiyle döviz girişi azaldı lakin çıkışı artıyor. Münasebetiyle kur üzerinde önemli baskılar oluşmaya başlayacak. Merkez Bankası da müdahale etmek durumunda kalacak. Günlük 1-1,5 milyar dolar satarken 2-2,5 milyar dolar satmak durumunda kalacak” diye konuşuyor.

Uygulanacak düzenlemelerin aşikâr bir ölçüde işe yarabileceğini lisana getiren İbre, Demir üzere inanç gereksinimine işaret ediyor: “Bence vergi teşviklerinden çok ülkede inanç gereksinimi var. İktisat siyasetlerine, bu siyasetlerin sürdürülebilirliğine dair inanç lazım. Yarın öbür gün siyaset değişikliğine gidilip gidilmeyeceğine dair çok önemli kuşkular var. Bu kuşkular de giderilebilmiş değil.”