Biden'dan Vietnam'a resmi ziyaret: Washington ve Hanoi arasında 'kapsamlı stratejik ortaklık' kuruluyor

T24 Dış Haberler

ABD ve Vietnam, ekonomik ve teknolojik bağlarını değerli ölçüde geliştirmeye hazırlanıyor.

ABD merkezli The Washington Post'un haberine nazaran; ABD Lideri Joe Biden'ın önümüzdeki hafta sonu Vietnam'a yapacağı resmi ziyaret sırasında açıklanması beklenen muahede, Biden idaresinin Asya'daki bağları derinleştirmek için attığı son adım olarak bedellendiriliyor. Hanoi için Washington ile daha yakın bir ilgi Pekin'in tesirine karşı bir istikrar ögesi olarak görülüyor.

Vietnam ile ABD ortasındaki müttefikliğin "kapsamlı stratejik ortaklık" olarak kurulması bekleniyor. İkili bağlarını mutabakatlar yerine üç kademeli olarak yürüten Hanoi, bu diplomatik statüyü daha evvel Çin, Rusya, Hindistan ve Güney Kore'ye tanımıştı. Washington Post'un haberine nazaran bu atılım, Biden idaresinden üst seviye bir yetkili ve Hanoi'den iki yetkili tarafından doğrulandı. 

Analistler, Hanoi'nin Pekin'i kızdırma riskini göze aldığını, lakin Çin'in bölgedeki askeri gücünü göz önüne alarak Washington'a yaklaşan bu hamleyi gerekli gördüğünü belirtiyor. Rand Corp. kıdemli savunma analisti ve eski bir ABD istihbarat subayı olan Derek Grossman, "ABD'yi Çin'le birebir kefeye koyuyorsanız, bu hem Pekin'e hem de bölgenin ve dünyanın geri kalanına çok şey anlatıyor demektir. Bu, ABD-Vietnam münasebetlerinin iki ülkenin ilgilerini olağanlaştırdığı 1995'ten bu yana uzun bir yol kat ettiğini söylüyor" dedi.

"Hint-Pasifik bölgesinde Çin'e siper"

Washington Post'un haberine nazaran, Biden idaresi tarafından geçtiğimiz aylarda önerilen mutabakat, ABD'nin Hint-Pasifik bölgesinde Çin'in ekonomik ve askeri baskılarına karşı bir siper misyonu görebilecek ekonomik ve güvenlik iştirakleri kurma stratejisine dayanıyor.

Singapur merkezli ISEAS - Yusof Ishak Enstitüsü'nde kıdemli bir araştırmacı olan Le Hong Hiep, Vietnam için bu muahedenin "hem sembolik hem de maddi emellere hizmet ettiğini" söyledi.

Daha fazla ekonomik faaliyet

ABD'nin üretim tedarik zincirlerini Çin'den uzaklaştırmaya çalışması ve Vietnam'ın ileri teknolojiler geliştirmeyi hedeflemesi nedeniyle mutabakatın iki ülke ortasında daha fazla ekonomik faaliyete yol açması bekleniyor. Mutabakat şimdi duyurulmadığı için isminin açıklanmaması kaydıyla Washington Post'a konuşan üst seviye bir Biden idaresi yetkilisi, Amerikan firmalarının da bu kararı desteklediklerini söyledi.

ABD, Vietnam'dan yapılan ihracatta şu anda en üst sırada yer alıyor. Ülkenin önde gelen elektrikli araç üreticisi VinFast, SUV'larını artık Kaliforniya'da satıyor ve payları kısa müddet evvel Nasdaq'ta halka arz edildi. Birebir halde Apple ve Google tedarikçileri Vietnam'daki yeni fabrikalara büyük yatırımlar yaptı ve bu yılın başlarında ülkedeki ayak izini genişletmeyi planladığını söyleyen Boeing'den değerli bir açıklama bekleniyor.

Savunma güvenlik iş birliği de artıyor

Washington Post'a nazaran, bağlantılardaki gelişme birebir vakitte ABD ile Vietnam ortasındaki savunma ve güvenlik iş birliğini de arttıracak.

Yetkililer muahedenin, Hanoi ve Washington'un ABD uçak gemisi ziyaretlerini, iki ülke ortasındaki ortak askeri tatbikatları ve silah satışlarını arttırmasının beklendiğini söyledi. Rus silahlarının en büyük alıcıları ortasında yer alan Vietnam, askeri cephaneliğini çeşitlendirmek istediğini de açıkça belirtmişti. Geçen yıl Vietnam birinci milletlerarası savunma fuarına mesken sahipliği yapmış ve ABD'li savunma müteahhitleri Raytheon ve Lockheed Martin en büyük iki standın sponsorluğunu üstlenmişti. 

"Kapsamlı stratejik ortaklık"

Vietnam, mutabakatlı müttefiklikler yerine üç kademeli ikili ilgiler hiyerarşisine sahip. Hanoi, 10 yıl evvel ABD'ye "kapsamlı ortaklık" statüsü verdi. Olağanda Hanoi'nin bir ülkeyi "stratejik" olarak isimlendirilen bir sonraki düzeye taşıması yıllar alıyor. Lakin yetkililer, Washington'un "kapsamlı stratejik" unvanını kazanmasıyla birlikte Hanoi'nin en üst kademeye süratli bir biçimde yükseleceğini söylüyor.

Vietnam, Pekin'in faaliyetleri nedeniyle yeni ortaklar bulmaya çalışıyor. Lakin üst seviye bir idare yetkilisi, Washington'un bu yıl bölgedeki bir öbür kıymetli gelişmekte olan ülke olan Hindistan'la teknoloji, savunma ve eğitim alanlarında paydaşlık mutabakatlarıyla sonuçlanan angajmanının da Vietnam'ı cezbettiğini söyledi.

"Çin ve ABD dengesi"

Stratejik ve Memleketler arası Çalışmalar Merkezi Güneydoğu Asya Programı Yöneticisi Gregory Poling, "Bu Vietnam'ın oyun alanının Amerikan tarafına geçmesi değil. Bu, Vietnam'ın kendi özerkliğini koruyabilmek için iki gücü yani Çin ve ABD'yi dengeleyebilmesini sağlamasıdır" yorumunda bulundu. 

Çin ile tıpkı sonu paylaşan Vietnam, Pekin'in Güney Çin Denizi'ndeki Spratly ve Paracel adaları üzerindeki toprak argümanlarına uzun müddettir itiraz ediyor. Çin Kıyı Güvenliği Vietnam'ın petrol ve doğal gaz sondaj çalışmalarını daima taciz ediyor ve Vietnam balıkçı gemilerini tertipli olarak bordalıyor.

"Hanoi, Pekin'i gücendirmekten çekiniyor"

Ancak analistlere nazaran Hanoi, ordusunu daima modernize eden Pekin'i gücendirmekten çekiniyor.

Geçtiğimiz hafta, Beyaz Saray'ın Biden'ın Vietnam gezisini duyurmasından kısa bir mühlet evvel, Vietnam Komünist Partisi Genel Sekreteri Nguyen Phu Trong, Çin'in Vietnam Büyükelçisi Xiong Bo ile birlikte seyahat etti.

Vietnam'ın en güçlü siyasi figürü olarak görülen Trong, Lang Son eyaletindeki bir hudut ticaret geçişini teftiş ederken Çin ile olan "yoldaş ve kardeş" dostluğunu övdü. Biden'ın Hanoi'de Trong ile bir ortaya gelmesi planlanıyor.

Ancak derinleşen ilgiler, Washington'daki insan hakları aktivistlerinin reaksiyonlarına neden oldu. 

Vietnam'daki aktivistlerin tutuklanmalarını takip eden ABD merkezli kar maksadı gütmeyen bir kuruluş olan 88 Project'in eş yöneticisi Ben Swanton, ABD ile daha yakın ilgilerin Vietnam halkı için daha fazla özgürlük getireceğinden kuşku duyduğunu söyledi. Son on yılda Hanoi'nin Washington'la ısınan münasebetlerinin, "komünist partinin sertlik yanlılarının önderliğinde yükselen otoriter eğilimi caydırmak için çok az şey yaptığını" söyledi.

88 Project'e nazaran Vietnam, ortalarında ülkenin en önde gelen iklim aktivistlerinin de bulunduğu yaklaşık 200 kişiyi siyasi münasebetlerle mahpusa attı. ABD eski Lideri Barack Obama, 2016 yılında Vietnam'a yaptığı ve büyük yankı uyandıran ziyareti kapsamında bir küme sivil toplum önderiyle bir ortaya gelmişti; bu başkanların birçoğu şu anda mahpusta ya da sürgünde.